Σαν να είναι δεμένα όχι μόνο κατ’ όνομα αλλά και κατ’ ουσίαν, τα πρώην Δικαστήρια Σανταρόζα και η πλατεία που εκτείνεται μπροστά τους κληρονόμησαν την ίδια τύχη μετά την αποκατάστασή τους το ’90: αμφότερα έπεσαν σε λήθαργο, ξεχάστηκαν, ώσπου κατέληξαν παντελώς αόρατα για το διερχόμενο πλήθος της Σταδίου και της Πανεπιστημίου – αλλά για διαφορετικούς λόγους το καθένα.
Στην περίπτωση της Πλατείας Σανταρόζα/Δικαιοσύνης μάλλον ευθύνεται ο ανορθόδοξος «χαμηλωμένος» σχεδιασμός της (έχετε προσέξει ότι το κέντρο της πλατείας είναι βυθισμένο κατά λίγα εκατοστά, με αποτέλεσμα να αποθαρρύνονται οι περαστικοί από το να την διασχίσουν;), ενώ για το ιστορικό αρχιτεκτόνημα δεν υπάρχει ατόπημα να του καταλογίσεις.
Απ’ όταν αποχώρησε το Πρωτοδικείο Αθηνών, όλα τα κτίρια-προσθήκες του τετραγώνου κατεδαφίστηκαν και έμεινε μόνον το αρχικό, ένα κτίριο λιτού κι απέριττου νεοκλασικού ρυθμού, το οποίο γεννήθηκε κατά τη μεταφορά της πρωτεύουσας στη Αθήνα. Τουτέστιν, το 1834, παρακαλώ.
Βέβαια, εάν είναι μόνο οι παλιοί πλέον που θυμούνται τα δικαστήρια στη Σανταρόζα και την πολύκροτη δίκη του Μπελογιάννη εκεί, ακόμη λιγότεροι συνδέουν το κτίριο με την πρότερη νευραλγική του χρήση, τότε που επί δεκαετίες αναλάμβανε την εκτύπωση νόμων και διαταγμάτων της Πολιτείας, ως Βασιλικό κι έπειτα Εθνικό Τυπογραφείο. Ένας λόγος είναι και η αναμόρφωση του 1930 που τροποποίησε την εικόνα του κτιρίου με έναν επιπλέον όροφο και άλλες όψεις, αλλά η μνήμη της πόλης θα είχε αποκατασταθεί εάν το μουσείο τυπογραφίας είχε πράγματι ανεγερθεί στο εσωτερικό του, όπως κατά καιρούς λεγόταν.
Προς το παρόν, σιωπή. Ως διά μαγείας, ο αχός των δύο λεωφόρων παύει για όποιον εισέρχεται στις εκτενείς αίθουσες του κτιρίου. Το βήμα γίνεται ανάλαφρο, καθώς ψηλαφείς με προσοχή την ιστορία του. Το μπετόν αρμέ στις μεγάλες κολόνες και το πάτωμα, η γυμνή πλινθοδομή, τα τούβλα στον όροφο που προστέθηκε αργότερα, τα κενά στο δάπεδο κι οι βέργες που εξέχουν… ένα κράμα σιγουριάς και επισφάλειας που ηλεκτρίζει. Τυχερό μες την ατυχία του, το κτίριο δεν είχε υποστεί λεηλασίες. Λόγω του ότι οι εργασίες αποκατάστασης διεκόπησαν, δεν διέθετε τίποτα θελκτικό προς εκποίηση, οπότε παρέμενε ατόφιο και μάλιστα σε εντυπωσιακά καλή –για τα δεδομένα– κατάσταση, όπως μεταφέρουν οι διοργανωτές της Μπιενάλε Αθήνας.
Τα πρώην Δικαστήρια Σανταρόζα, μαζί με το πρώην εμπορικό κέντρο Fokas και το Μέγαρο Σίνα θα είναι οι χώροι της AB7 τον ερχόμενο Σεπτέμβριο (24-28/9), μετά την αναβολή της περσινής χρονιάς. Ποδαρικό στο κτίριο –το οποίο χωροταξικά και εκθεσιακά θα αποτελέσει τον συνδετικό κρίκο μεταξύ των τριών– έκανε πριν από λίγο καιρό ο Billy Bultheel, ένας εικαστικός-συνθέτης πρώτης γραμμής με έδρα το Βερολίνο, ο οποίος πειραματίζεται κυρίως με πολυφωνικές συνθέσεις και εμβυθιστικές περφόρμανς, βάσει πάντοτε του χώρου που εκθέτει. «Από την πρώτη στιγμή που μπήκα στο κτίριο, είχα την ιδέα να το μετατρέψω σε ένα ενιαίο μουσικό όργανο», λέει ο ίδιος, «σκέφτηκα να εγκαταστήσω όργανα σε όλες τις αίθουσες και καθώς περιπλανιούνται οι περφόρμερ-μουσικοί, να ενεργοποιούν ηχητικά το κτίριο, φτιάχνοντας ζωντανά μια σύνθεση που θα αντηχεί εναρμονισμένα».
Το σχέδιο του Billy Bultheel ανακόπηκε από τους περιορισμούς της πανδημίας, αναβλήθηκε αλλά ευτυχώς δεν ματαιώθηκε. Έχοντας δοκιμάσει διάφορες μεθόδους τον τελευταίο χρόνο ως εναλλακτικές της ζωντανής περφόρμανς που υπηρετεί –«πώς να γίνεις διαμεσολαβητής για ένα είδος που βασίζεται στο να βιώνεις κάτι από κοινού;», ο εικαστικός κατέληξε για την AB7 σε κάτι καινούργιο: μια εγκατάσταση που θα υπονοεί την περφόρμανς, θα δίνει την ίδια ελευθερία και αγωνία στον επισκέπτη, αλλά χωρίς να είναι οι περφόρμερ εκεί.
Ουσιαστικά, πέρασε τρεις ημέρες φιλμάροντας τη διαδικασία με GoPro κάμερες επάνω στους περφόρμερ και το έργο πρόκειται να παρουσιαστεί στο υπόγειο – το πιο υποβλητικό επίπεδο του κτιρίου. Σημαντικό είναι ότι εκεί θα οδηγείται ο επισκέπτης απ’ τη δική του περιέργεια, καθώς τα ηχητικά ερεθίσματα θα τον παρακινούν να ανακαλύψει τα επόμενα κεφάλαια της ιστορίας, έως το βιντεοσκοπημένο φινάλε ανάμεσα στα όργανα, τα οποία κατασκεύασε ο ίδιος ο εικαστικός για την νέα παραγωγή. «Μια βιωματική δραματουργία», υπόσχεται ο Billy και κλείνει το μάτι για τον Σεπτέμβριο.
H 7η Μπιενάλε Αθήνας υλοποιείται με πόρους από το ΕΣΠΑ 2014-2020, τελεί υπό την αιγίδα του ΥΠΠΟΑ και πραγματοποιείται σε συνεργασία με το Onassis Culture.
