Στον ακριτικό Έβρο, στην ευρύτερη περιοχή του Διδυμοτείχου, με ιδιαίτερη ιστορική και πολιτιστική φυσιογνωμία, η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη απέδωσε στην εκκλησία και τις τοπικές κοινωνίες τρία αποκατεστημένα μεταβυζαντινά μνημεία, πολύτιμα για την ιστορία και την ταυτότητα των κοινοτήτων. Στο πλαίσιο της επίσκεψής της, πραγματοποίησε, επίσης, αυτοψίες στο Τέμενος Βαγιαζήτ και στον Ιερό Ναό της Παναγίας Κοσμοσώτειρας στις Φέρες, παρακολουθώντας την πορεία των εργασιών αποκατάστασης και ανάδειξης δύο, εξαιρετικά, σημαντικών μνημείων της Θράκης.
Η προστασία και ανάδειξη των μνημείων του Έβρου αποτελεί μέρος της συνολικής μέριμνας του Υπουργείου Πολιτισμού για την πολιτιστική κληρονομιά, σε κάθε γωνιά της χώρας.
Απόδοση τριών μεταβυζαντινών ναών στον Έβρο
Η Λίνα Μενδώνη απέδωσε στη λατρεία και στο κοινό τρεις αποκατεστημένους μεταβυζαντινούς ναούς στην ευρύτερη περιοχή του Διδυμοτείχου, παρουσία του Μητροπολίτη Διδυμοτείχου, Ορεστιάδος και Σουφλίου κ.κ. Δαμασκηνού, ο οποίος τέλεσε τον αγιασμό. Πρόκειται για τους Ιερούς Ναούς του Αγίου Παντελεήμονος Παλιουρίου, του Αγίου Αθανασίου Μεταξάδων και του Αγίου Αθανασίου Αλεποχωρίου.
Κατά την τελετή απόδοσης του Ιερού Ναού του Αγίου Παντελεήμονος Παλιουρίου, η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε:
"Η Ελλάδα είναι ένα μεγάλο και διαρκώς εμπλουτιζόμενο αρχαιολογικό και ιστορικό παλίμψηστο. Τα καταγεγραμμένα μνημεία της χώρας, τα οποία υπάγονται στην αρμοδιότητα του Υπουργείου Πολιτισμού, ξεπερνούν τις 25.000. Είναι γεγονός ότι, πολλές φορές, η προσπάθεια των υπηρεσιών μας επικεντρώνεται στα μεγάλα και εμβληματικά μνημεία, τα οποία, προφανώς, έχουμε χρέος να προστατεύσουμε, να αποκαταστήσουμε και να αναδείξουμε, αποδίδοντάς τα στην κοινωνία, στον ελληνικό λαό και στην επιστημονική κοινότητα. Ωστόσο, εξίσου σημαντική είναι η φροντίδα για τα μικρότερα μνημεία, τα οποία συνδέονται άρρηκτα με την ιστορική διαδρομή και τη συλλογική μνήμη των τοπικών κοινωνιών. Για το Υπουργείο Πολιτισμού, και για μένα προσωπικά, έχει ιδιαίτερη αξία η σημερινή ημέρα. Η χαρά των κατοίκων του Παλιουρίου, που βλέπουν και πάλι την εκκλησία τους αποκατεστημένη, με τα χρώματα και τις αγιογραφίες της να αναδεικνύονται, είναι η μεγαλύτερη επιβράβευση της προσπάθειάς μας. Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι ο Άγιος Παντελεήμονας -όπως και οι ναοί στο Αλεποχώρι και στους Μεταξάδες- επιστρέφουν στην κοινότητα σε μια κατάσταση που επιτρέπει την απρόσκοπτη τέλεση της λατρείας. Γιατί αυτός είναι ο πρωταρχικός προορισμός ενός ζωντανού θρησκευτικού μνημείου: Να διατηρεί τη σχέση του με τους ανθρώπους, την πίστη και την παράδοση του τόπου".
Η αποκατάσταση των τριών ναών, συνολικού προϋπολογισμού 1.000.000 ευρώ, χρηματοδοτήθηκε από πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και υλοποιήθηκε από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Έβρου και τη Διεύθυνση Συντήρησης Αρχαίων και Νεότερων Μνημείων. Οι εργασίες περιέλαβαν τη στερέωση και συντήρηση των τοιχοποιιών, την κατασκευή στραγγιστικών αγωγών, την επισκευή των στεγών και την αντικατάσταση κεράμων και θυροφύλλων. Ιδιαίτερη μέριμνα δόθηκε στη συντήρηση και ανάδειξη του σημαντικού τοιχογραφικού διακόσμου και των ξύλινων τέμπλων. Παράλληλα, εγκαταστάθηκαν νέο ηλεκτρολογικό δίκτυο και φωτισμός, σύστημα ύδρευσης και αυτόματο σύστημα πυροπροστασίας, συνδεδεμένο με το δίκτυο του Δήμου.
Οι τρεις ναοί χρονολογούνται στα τέλη του 17ου και στις αρχές του 18ου αιώνα και βρίσκονται στο βορειοδυτικό τμήμα της Περιφερειακής Ενότητας Έβρου, κοντά στα σύνορα Ελλάδας και Βουλγαρίας, στην ευρύτερη περιοχή του Ερυθροπόταμου. Αποτελούν χαρακτηριστικά δείγματα μονόκλιτης, ξυλόστεγης βασιλικής, με λιτή εξωτερική αρχιτεκτονική και αξιόλογο εσωτερικό τοιχογραφικό διάκοσμο. Πέρα από την αρχιτεκτονική και καλλιτεχνική τους αξία, αποτελούν σημαντικές μαρτυρίες της ιστορικής παρουσίας και της θρησκευτικής ζωής των χριστιανικών πληθυσμών της περιοχής. Η σημασία τους συμπληρώνεται από τις χαρακτηριστικές επιτάφιες στήλες του 17ου, 18ου και 19ου αιώνα, που διασώζονται στα κοιμητήρια των Μεταξάδων και του Αλεποχωρίου.
Τέμενος Βαγιαζήτ, στο Διδυμότειχο
Η Υπουργός Πολιτισμού πραγματοποίησε αυτοψία στο Τέμενος Βαγιαζήτ στο Διδυμότειχο, ένα από τα πλέον επιβλητικά οθωμανικά τεμένη στην Ελλάδα και ένα από τα σημαντικότερα μνημεία που ανεγέρθηκαν στα ευρωπαϊκά εδάφη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Κατά την επίσκεψη διαπιστώθηκε η πορεία προς ολοκλήρωση των εργασιών αποκατάστασης του μνημείου. Όπως δήλωσε η Υπουργός, βρίσκεται στην τελική φάση η κατασκευή της ξυλόγλυπτης οροφής του κεντρικού τρούλου, η οποία αποτελείται από 7.000 επιμέρους ξύλινα στοιχεία και αναπαράγει πιστά την αρχική μορφή της. Παράλληλα, ολοκληρώνονται οι εργασίες διαμόρφωσης του περιβάλλοντος χώρου, καθώς και οι παρεμβάσεις για τον προσωρινό φωτισμό ανάδειξης του μνημείου. Το έργο, συνολικού προϋπολογισμού 15.000.000 ευρώ, χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης και τον Τακτικό Προϋπολογισμό του Υπουργείου Πολιτισμού. Το Τέμενος Βαγιαζήτ προγραμματίζεται να αποδοθεί πλήρως προσβάσιμο στο κοινό εντός του 2026.
Ιερός Ναός Παναγίας Κοσμοσώτειρας, στις Φέρες
Η επίσκεψη της Υπουργού Πολιτισμού στην Περιφερειακή Ενότητα Έβρου ολοκληρώθηκε με αυτοψία στον Ιερό Ναό της Παναγίας Κοσμοσώτειρας στις Φέρες, ένα από τα σημαντικότερα βυζαντινά μνημεία της Θράκης, που ιδρύθηκε, το 1151, από τον Ισαάκιο Κομνηνό.
Στο πλαίσιο του σχεδιασμού για την ολοκληρωμένη προστασία και αποκατάσταση του μνημείου, το Υπουργείο Πολιτισμού, μέσω της Διεύθυνσης Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων, έχει αναλάβει την εκπόνηση στατικής μελέτης, με αντικείμενο τη διερεύνηση της στατικής επάρκειας και τη διατύπωση των αναγκαίων προτάσεων για την προστασία του. Παράλληλα, εξελίσσεται η γεωτεχνική μελέτη και η γεωφυσική διασκόπηση του περιβάλλοντος χώρου, για να ακολουθήσει η αρχιτεκτονική μελέτη αποκατάστασης του μνημείου και η μελέτη διαμόρφωσης του περιβάλλοντος χώρου, καθώς και των απαραίτητων υποστηρικτικών μελετών για τις ηλεκτρομηχανολογικές εγκαταστάσεις και τη συντήρηση του τοιχογραφικού διακόσμου.
Την Υπουργό Πολιτισμού στον Έβρο συνόδευσαν ο Υφυπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης Χρήστος Δερμεντζόπουλος, ο βουλευτής Έβρου Αναστάσιος Δημοσχάκης, , ο Περιφερειάρχης Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης Χριστόδουλος Τοψίδης, η Γενική Γραμματέας του Υπουργείου Πολιτισμού Ολυμπία Βικάτου ο Δήμαρχος Διδυμοτείχου Ρωμύλος Χατζηγιαννόγλου, η Πρόεδρος της Κοινότητας Παλιουρίου Πολυχρονία Αραμπατζή, η Πρόεδρος της Κοινότητας Αλεποχωρίου Αναστασία Δάμου, η Προϊσταμένη της Διεύθυνσης Συντήρησης Αρχαίων και Νεότερων Μνημείων Δήμητρα Λαζίδου, η Προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Έβρου και Ροδόπης Δόμνα Τερζοπούλου, καθώς και υπηρεσιακά στελέχη του Υπουργείου Πολιτισμού.
