Όλα όσα θα δούμε τον Σεπτέμβριο στην Εθνική Πινακοθήκη

Η πόλη επιστρέφει στους γνώριμους ρυθμούς της και η Εθνική Πινακοθήκη ανοίγει ξανά την πόρτα της με ένα πρόγραμμα που κινείται από τη ρωσική πρωτοπορία και τη ζωγραφική μέχρι τη μουσική, και τη δημιουργική συμμετοχή, με δράσεις για όλη την οικογένεια.

Ο μήνας είναι αφιερωμένος σε εκθέσεις που συνεχίζονται, αλλά και στο μεγάλο διήμερο κλείσιμο της έκθεσης "Ο Κόσμος της Πρωτοπορίας. Πόλη, Φύση, Σύμπαν, Άνθρωπος", που πραγματοποιείται σε συνεργασία με το MOMus–Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης–Συλλογή Κωστάκη. Η έκθεση και το συνοδευτικό δημόσιο πρόγραμμα ολοκληρώνονται στις 27 Σεπτεμβρίου 2026, με μια διήμερη διοργάνωση αφιερωμένη στην ιστορία της Συλλογής Κωστάκη και στη μνήμη της Άννας Καφέτση.

Παράλληλα, παραμένουν ανοιχτές στο Κεντρικό Κτήριο οι εκθέσεις "Francisco Goya, Los Caprichos" και "Changing Grounds – Συμπληρωματικές αφηγήσεις στο Αρχείο της Εθνικής Πινακοθήκης" της Νατάσας Μπιζά μέχρι να ολοληρωθούν στις 30 Σεπτεμβρίου.

Το τελευταίο ραντεβού με τη Συλλογή Κωστάκη

Στις 26 και 27 Σεπτεμβρίου, στο Αμφιθέατρο του Ιδρύματος Ωνάση, η Εθνική Πινακοθήκη αποχαιρετά την έκθεση με ένα διήμερο γεμάτο συζητήσεις, κινηματογράφο, μουσική, ξεναγήσεις και εκπαιδευτικές δράσεις.

Το Σάββατο 26 Σεπτεμβρίου, το πρόγραμμα ανοίγει με μια επιστημονική συζήτηση γύρω από την ιστορία της Συλλογής Κωστάκη: από τη διαδρομή του ίδιου του συλλέκτη και την έκθεση της Εθνικής Πινακοθήκης το 1995 έως την πορεία της συλλογής στη Θεσσαλονίκη και τις διεθνείς συνεργασίες που ακολούθησαν. Στη συζήτηση συμμετέχουν η Συραγώ Τσιάρα, η Μαρία Τσαντσάνογλου, η Nicoletta Misler και ο John E. Bowlt.

Η ημέρα συνεχίζεται με την προβολή του ντοκιμαντέρ "Όταν ο Σαγκάλ κόστιζε λιγότερο από ένα κιλό πατάτες", των Γιώργου Παπακωνσταντίνου και Γιώργου Ζέρβα. Μετά την προβολή θα ακολουθήσει συζήτηση με τους συντελεστές, ανοίγοντας έναν ακόμη διάλογο γύρω από την τέχνη, τη συλλεκτική δραστηριότητα και τις διαδρομές των έργων μέσα στον χρόνο.

Την Κυριακή 27 Σεπτεμβρίου, η τέχνη συναντά τη μουσική. Η Φοίβη Ρουσοχατζάκη, ο Γιώργος Δεμερτζής και ο Alexander Wollheim παρουσιάζουν έργα των Σεργκέι Προκόφιεφ και Hafliði Hallgrímsson, σε μια μουσική παρένθεση που συμπληρώνει το πρόγραμμα της έκθεσης. Το διήμερο ολοκληρώνεται με ξεναγήσεις από τις επιμελήτριες Μαρία Τσαντσάνογλου και Συραγώ Τσιάρα, δίνοντας στο κοινό την ευκαιρία να επιστρέψει στα έργα της έκθεσης μέσα από διαφορετικές οπτικές.

Γνωρίστε την Ρωσική πρωτοπορία

Η ρωσική πρωτοπορία, άλλωστε, δεν περιορίζεται στους εκθεσιακούς χώρους. Τον Σεπτέμβριο η Εθνική Πινακοθήκη ανοίγει την έκθεση σε διαφορετικές ηλικίες και ενδιαφέροντα, με εργαστήρια και δράσεις που προσκαλούν το κοινό να γνωρίσει τα έργα μέσα από τη δημιουργία και τη συμμετοχή.

Για τους ενήλικες, οι "Φθινοπωρινές Ζωγραφικές Μελέτες" συνεχίζονται κάθε Τετάρτη, με πέντε συναντήσεις εμπνευσμένες από έργα της μόνιμης συλλογής. Στις 2 Σεπτεμβρίου η διαδρομή ξεκινά από τον Μάλεα και τη Σαντορίνη – Άποψη από το Μεροβίγλι, στις 9 Σεπτεμβρίου περνά στους Χορευτές του Μπουζιάνη, στις 16 Σεπτεμβρίου στο Καμένο χωριό της Μυτιλήνης του Παπαλουκά, στις 23 Σεπτεμβρίου στο Μεγάλο Γυμνό του Παρθένη και στις 30 Σεπτεμβρίου στον Ζωγράφο Ουμβέρτο Αργυρό του Λύτρα. Κάθε συνάντηση διαρκεί 180 λεπτά και απευθύνεται σε έως 12 άτομα, με εισηγήτρια τη Σπυριδούλα Φάιτερντοπουλου.

Για τα παιδιά (ηλικίας 6 έως 10 ετών με συνοδεία γονέα), το πρόγραμμα "Από το Κύτταρο στο Σύμπαν" πραγματοποιείται στις 6 και 13 Σεπτεμβρίου. Με αφετηρία την έκθεση Οργανική Σχολή της Ρωσικής Πρωτοπορίας και το φωτογραφικό αρχείο, τα παιδιά εξερευνούν τη σχέση ανάμεσα στο μικροσκοπικό και το κοσμικό, μέσα από μια δημιουργική δραστηριότητα. Το πρόγραμμα υλοποιούν η Φρύνη Καρζή και ο Γιώργος Οικονόμοπουλος.

Στο πλαίσιο των Ευρωπαϊκών Ημερών Πολιτιστικής Κληρονομιάς 2026, στις 26 Σεπτεμβρίου με ελεύθερη είσοδο πραγματοποιείται επίσης το εργαστήριο ενηλίκων "Από την Αναπαράσταση στην Αφαίρεση: Ο Κόσμος της Ρωσικής Πρωτοπορίας". 

Μια ακόμη οικογενειακή δράση, το "Μικρό Κόκκινο Τριαντάφυλλο", περιμένει τους μικρότερους επισκέπτες την Κυριακή 27 Σεπτεμβρίου, στις 16:00. Το πρόγραμμα απευθύνεται σε παιδιά ηλικίας 3 έως 8 ετών και, με αφετηρία τη ρωσική εκδοχή της ιστορίας Η Πεντάμορφη και το Τέρας, μετατρέπει την αφήγηση σε μια δημιουργική κατασκευή με αναφορές στο βιτρό. Η δράση, διάρκειας 90 λεπτών, υλοποιείται από τη Χριστίνα Μπότσου, με δωρεάν συμμετοχή στο πλαίσιο των Ευρωπαϊκών Ημερών Πολιτιστικής Κληρονομιάς.

Ξεναγήσεις σε διαφορετικές όψεις της πρωτοπορίας

Οι ξεναγήσεις αποτελούν ακόμη έναν τρόπο να επιστρέψει κανείς στα έργα και να τα δει από μια διαφορετική γωνία.

• Στις 5 και 12 Σεπτεμβρίου, στις 12:00, η Μαρίνα Τομαζάνη πραγματοποιεί την ξενάγηση "Ρωσική Πρωτοπορία: Τέχνη & Όραμα" παρουσιάζοντας βασικούς σταθμούς και ιδέες του κινήματος.
• Στις 19 Σεπτεμβρίου, στις 12:00, η Μαρία Κωστάκη πραγματοποιεί στα γαλλικά την ξενάγηση "Αμαζόνες της Πρωτοπορίας – γυναίκες καλλιτέχνιδες της εποχής του μεγάλου πειράματος". Στο επίκεντρο βρίσκονται γυναίκες καλλιτέχνιδες της ρωσικής πρωτοπορίας, όπως οι Λιουμπόβ Ποπόβα, Βαρβάρα Στεπάνοβα, Όλγα Ουνταλτσόβα, Μαρία και Ξένια Έντερ και Αντονίνα Σοφρόνοβα, φωτίζοντας μια πλευρά της καλλιτεχνικής περιόδου που συχνά περνά σε δεύτερο πλάνο.
• Στις 26 Σεπτεμβρίου, επίσης στις 12:00, η ίδια ξεναγεί το κοινό στα ρωσικά με θέμα "Τα έργα-σταθμοί στη Συλλογή Κωστάκη μέσα από τη σημερινή οπτική". Η δράση πραγματοποιείται δωρεάν στο πλαίσιο των Ευρωπαϊκών Ημερών Πολιτιστικής Κληρονομιάς.
• Τέλος, η Συραγώ Τσιάρα, Γενική Διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης, πραγματοποιεί δύο ξεναγήσεις στην κεντρική έκθεση, στις 6 Σεπτεμβρίου στις 12:30 και στις 27 Σεπτεμβρίου στις 14:15, δίνοντας τη δική της επιμελητική ανάγνωση στα έργα και στις θεματικές της έκθεσης.

Οι εκθέσεις συνεχίζονται και εκτός Αθήνας

Ο Σεπτέμβριος δεν περιορίζεται στο κεντρικό κτίριο της Εθνικής Πινακοθήκης, οι χώροι της Εθνικής Πινακοθήκης στην περιφέρεια κρατούν ανοιχτό τον διάλογο με τη σύγχρονη και νεότερη ελληνική τέχνη.

Στην Κέρκυρα, η έκθεση "Αλέκος Φασιανός. Κάτω από τον ήλιο του καλοκαιριού" φωτίζει το ιδιαίτερο σύμπαν του ζωγράφου. Στην Κουμαντάρειο Πινακοθήκη Σπάρτης, η έκθεση "Wassili Lepanto. Τοπία της Ψυχής" εστιάζει στη ζωγραφική του τοπίου, ενώ στο Ναύπλιο, η "Ζωηφόρος" της Ελένης Παυλοπούλου παρουσιάζει μια ακόμη διαφορετική καλλιτεχνική προσέγγιση. Στην Παλιά Τελωνειακή Αποθήκη Ναυπλίου συνεχίζονται οι "Ανοιχτοί Ορίζοντες".