Το Ίδρυμα Β&Ε Γουλανδρή εγκαινιάζει την έκθεση "Τοπία της μνήμης. Αυτά που κράτησα" μια έκθεση αφιέρωμα στον μεγάλο έλληνα καλλιτέχνη που καθόρισε την τέχνη της Ελλάδας μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο μέχρι και σήμερα, Γιάννη Ψυχοπαίδη. Η έκθεση, αν και συμπεριλαμβάνει 70 έργα του δημιουργού από το 1962 έως και σήμερα, δεν αποτελεί μια συνηθισμένη αναδρομική έκθεση, αλλά ένα αναστοχαστικό αφιέρωμα, μια προσπάθεια "σύνοψης" -όπως ο ίδιος την χαρακτήρισε- όλης της καλλιτεχνικής του πορείας.
Ο Γιάννης Ψυχοπαίδης μαζί με τον επιμελητή Κυριάκο Κουτσομάλλη και τα μέλη της ομάδας του μουσείου, μοίρασαν τα 70 έργα του σε 20 ενότητες, που σκιαγραφούν την πορεία του χρονικά. Τα έργα που επιλέχτηκαν είναι έργα που ο ίδιος ο καλλιτέχνης έχει κρατήσει στην προσωπική του συλλογή, ως βοηθήματα, ως μια "προσωπική παρακαταθήκη" που όλα αυτά τα χρόνια λειτουργούσε ως έμπνευση και στήριγμα για τις επόμενες δημιουργίες του. Η αφήγηση λοιπόν που τώρα έχουμε την ευκαιρία να παρακολουθήσουμε στο Γουλανδρή, αποτελεί αποτέλεσμα μιας ενστικτώδους διαφύλαξης.
Τα έργα αντανακλούν την πολυεπίπεδη ταυτότητα του Ψυχοπαίδη, μια ταυτότητα που αναδιαμορφωνόταν διαρκώς, πάντα με κριτική ματιά και με μια ιδιαίτερη -μα ποτέ συγχωνευτική- σύζευξη της κυριάρχουσας δυτικής παιδείας και του ελληνοπρεπούς. Οι δύο αυτοί κόσμοι, του επέτρεψαν να ευδοκιμήσει στον νεορεαλιστικό ζωγραφικό χώρο, δίνοντας αιχμηρά έργα ενάντια στη βία, τον υπερκαταναλωτισμό, τη μαζική κουλτούρα που κάλπαζε στη μεταπολιτευτική Ελλάδα, τον εκβιομηχανισμό και την εξουσία. Στα έργα του λοιπόν, ακολουθούμε την ίδια την ιστορία, αποδεικνύοντας μας ότι η τέχνη και η ιστορία δεν πρέπει να διαχωρίζονται.
Χρονική αναδρομή στην καλλιτεχνική ταυτότητα του Γιάννη Ψυχοπαίδη
Με αφορμή τα εγκαίνια, η συζήτηση που είχαμε με τον καλλιτέχνη, ακολούθησε τον αναστοχαστικό χαρακτήρα της έκθεσης. Έτσι, γυρίσαμε αρκετά πίσω χρονικά, συζητώντας για τη διαμόρφωση ακριβώς αυτής της σύνθετης ταυτότητας του καλλιτέχνη. Οι "απαρχές" της εικαστικής του πορείας, για την οποία ο ίδιος πιστεύει ότι συνέβη αυθόρμητα λόγω παιδικής περιέργειας, ο Ψυχοπαίδης τις τοποθετεί στην ηλικία των 5 ετών. Έχοντας από τότε επαφή με μυθιστορήματα και ποίηση, τον γοήτευσαν -είτε τυχαία είτε ίσως από κάποιο ένστικτο- οι Άθλιοι του Ουγκώ, μυθιστόρημα όπου έννοιες όπως δικαιοσύνη, καλό και κακό ακροβατούν σε λεπτό σχοινί, αποφασίζοντας να ζωγραφίσει μια σκηνή από το μυθιστόρημα. Προχωρώντας χρονικά, δεν παρέλειψε να μας επισημάνει τους δασκάλους της εποχής του, που δεν είναι άλλοι από τη μεγάλη Γενιά του '30, των οποίων οι επιρροές είναι εμφανείς σε αρκετά από τα έργα που βλέπουμε στην έκθεση. Εδώ όμως κρύβεται και η στάση του Ψυχοπαίδη για την τέχνη: η προσωπική του δημιουργία προήλθε από μια αμφισβήτηση της προγενέστερης τέχνης των δασκάλων του. Με μεγάλη ειλικρίνεια και αυθεντικότητα, υποστήριξε πως "όταν αγαπάμε την τέχνη, πρέπει να την αποδομούμε, ώστε να κατανοήσουμε το μεγαλείο της". Ο Ψυχοπαίδης νιώθει ότι οφείλει να κάνει αναφορές στους καλλιτέχνες που θαυμάζει (όπως ο Goya) και τελικά να καταλήγει σε μια υπέρβαση, όχι με την έννοια της ποιότητας, αλλά με την έννοια της προσωπικής προσθήκης και της αναδιαμόρφωσης. Μέσα από αυτήν την αποδόμηση, της τέχνης, της παιδείας, και της ίδιας της πραγματικότητας, ο Ψυχοπαίδης "δόμησε" την προσωπική του ταυτότητα.
"Η δεκαετία του '60 ήταν ουσιαστικά 7 χρόνια: μετά είχαμε σκοτάδι. Όσα ζούσαμε το πρωί, τα ζωγραφίζαμε το απόγευμα"
Στα λόγια αυτά του Ψυχοπαίδη συμπυκνώνεται η αλήθεια του έργου του. Όπως ο ίδιος δήλωσε στην έκθεσή του, τα χρόνια πριν τη Χούντα, υπήρχε μια τεράστια καλλιτεχνική έξαρση η οποία έπειτα έσβησε βίαια. Τα έργα του, από την εποχή που υπηρέτησε ως εξέχον μέλος των Νέων Ελλήνων Ρεαλιστών, μέχρι και τις τελευταίες δεκαετίες, μαρτυρούν πάντα την πολιτική και κοινωνική αναταραχή και μοιάζουν να αγωνίζονται για το δίκαιο. Άλλοτε με εικόνες του τότε οπτικού πολιτισμού που υπήρχαν παντού στα μέσα, άλλοτε με προσωπικές αναφορές, άλλοτε με τις πολαρόιντς του ίδιου, άλλοτε με πυρήνα το ανθρώπινο τραύμα και άλλοτε με υπαινιγμούς και αναφορές στη σύγχρονη ελληνική ιστορία, οι 20 ενότητες της έκθεσης "Τοπία της μνήμης. Αυτά που κράτησα", δημιουργούν ένα ολοκληρωμένο αφήγημα που αντέχει στον χρόνο και ταυτόχρονα το αποκρυπτογραφεί με την προσωπική -και σπάνια ματιά- του Γιάννη Ψυχοπαίδη.
Η έκθεση θα διαρκέσει από τις 20 Μαΐου έως τις 4 Οκτωβρίου.
Διαβάστε Επίσης
Περισσότερες πληροφορίες
Γιάννης Ψυχοπαίδης: Τοπία της Μνήμης
Η καλλιτεχνική πορεία του καλλιτέχνη από το 1962, μέσα από περίπου 70 έργα, τα οποία ο ίδιος επέλεξε να κρατήσει για την ιδιωτική του συλλογή και προσφέρουν μια σπάνια, εσωτερική ματιά στο έργο και τις επιλογές του.
