©Βλαδίμηρος Νικολούζος
Ο Ανδρέας Αγγελιδάκης, όπως μας θυμίζει ο επιμελητής της ελληνικής συμμετοχής στην Μπιενάλε Βενετίας 2026 Γιώργος Μπεκιράκης στο κείμενο του καταλόγου (που είναι ένα έργο από μόνο του) ανέκαθεν αντιμετώπιζε τα κτίρια και τα αντικείμενα σαν χαρακτήρες, σαν συναισθηματικές οντότητες. Αυτό κάνει, όπως στο παρελθόν με το κτίριο Φιξ για παράδειγμα, και με το ελληνικό περίπτερο, δίνοντας φωνή στη Grecia, που γεννήθηκε το 1934, μυήθηκε από γεννησιμιού της στα ρουσφέτια, αφού εξασφάλισαν τη θέση της στα Giardini της Βενετίας με αντάλλαγμα την εγκατάσταση της αδελφής της Casa d’Italia, στην οδό Πατησίων, "ένα από τα διεθνή σπίτια του φασισμού που φορούσε κοστούμι εκπαίδευσης”. Χωρίς να τη ρωτήσει κανείς, την έντυσαν στα βυζαντινά, και της ψιθύρισαν ότι όλα θα πάνε καλά - δεν είχε παρά να φανταστεί πως είναι χώρα, όπως κάνουν όλα τα εθνικά περίπτερα.
Στο ντεμπούτο της, άλλωστε, είχε να συναγωνιστεί μόνο άλλη μια ντεμπιτάντ εκείνη τη χρονιά στα Giardini, την Αυστρία (που να ‘ξερε ότι 92 χρόνια μετά, η ανταγωνίστριά της θα προσέλκυε τις μεγαλύτερες ουρές στη Μπιενάλε με επίκεντρο, μάλιστα, μια… καμπάνα!). Τα χρόνια πέρασαν, Μπιενάλε ήρθαν κι έφυγαν, η μικρή Grecia μεγάλωσε, έζησε με τον τρόπο της τον Εμφύλιο πόλεμο αφού το 1948 που ξανάνοιξαν τα Giardini αδυνατώντας να εκπροσωπήσει μια χώρα που έστελνε κομμουνιστές στη Μακρόνησο παραχωρήθηκε από τον Αλέξανδρο Ιόλα στην Πέγκυ Γκουγκενχάιμ επιτρέποντάς της να νιώσει κι αυτή "πως είναι να είσαι μια Ευρωπαϊκή χώρα”!
Μες στα χρόνια η Grecia φιλοξένησε επιδραστικές καλλιτεχνικές προτάσεις, τις οποίες ο Αγγελιδάκης εντάσσει στις αναφορές του: από τη βράβευση της Βάσως Κατράκη ένα χρόνο πριν σταλεί στην εξορία και τη διαίρεση του περιπτέρου στα δύο από τους Κεσσανλή και Κανιάρη μέχρι το "The End” του Νίκου Αλεξίου και την έρευνα του Ζάφου Ξαγοράρη για το παρελθόν του περιπτέρου. Παρόλα αυτά εκείνη ζήλευε την αδελφή της, την Casa d’ Italia που μεγάλωνε στο κέντρο της Αθήνας, απέναντι από το Πολυτεχνείο και ζούσε τα κοσμοϊστορικά γεγονότα της πόλης, πέφτοντας σταδιακά σε κατάθλιψη όταν κατάλαβε ότι δεν ήταν τόσο σημαντική, πολιτικά μιλώντας, όσο νόμιζε.
Υπάρχει "εθνική τέκνο";
Και φέτος, η Grecia απελευθερώνεται. Κάνει drag. Αφήνει τις κολώνες της να ξαπλώσουν τεμπέλικα έξω από το περίπτερο φιλοξενώντας όσους θέλουν να αράξουν πάνω τους, σκεπάζει με μαύρα ριχτά τις αυστηρές, αλά Αγιά Σοφιά "καμπύλες” της, κλαμπάρει σε ρυθμούς ‘80s, ψάχνει τον ήχο μιας "εθνικής τέκνο”, μιξάρει αναφορές από ξεχασμένες αντάρτισσες ως τον Ζακ Κωστόπουλο, κι από τον Τσαρούχη και τα ναζιστικά σύμβολα που στιγμάτιζαν τους ομοφυλόφιλους ως τον τυπικό 3D printed λευκό άνδρα και τις ασπίδες των ΜΑΤ. Τυπώνει μπλουζάκια και πουφ γεμάτα σύμβολα προς αποκωδικοποίηση. "Εγώ δίνω μόνο τα λινκ” λέει ο καλλιτέχνης και φαντάζεται ιδανικά το κοινό να συνεχίζει το ψάξιμο μέσω Google lens. Οραματίζεται ένα escape room σαν αυτά που πρωτοεμφανίστηκαν στο ψηφιακό περιβάλλον πριν περάσουν στον φυσικό χώρο, το οποίο όμως είναι φιλόξενο και για όσους και όσες θέλουν απλά να ξαποστάσουν από τους ρυθμούς και την ορθοστασία της Μπιενάλε που θα τους συναντήσετε να έχουν οικειοποιηθεί το περιβάλλον του και να να κοιμούνται ή να τσεκάρουν τα κινητά τους.
Με αυτή την "αναρχαιολογική” αναβάθμιση του λογισμικού του περιπτέρου ο Ανδρέας Αγγελιδάκης κάνει μια στιβαρή πρόταση που η φόρμα της συνομιλεί με την πεταλουδική όραση και τον θραυσματικό τρόπο με τον οποίο σκρολάρουμε πλέον μες στη ζωή, οργανώνοντας, ειδικά οι νεότεροι, όλο και περισσότερο τον κόσμο μέσα από έναν νέο τρόπο παραγωγής και αναπαραγωγής εικόνων που απομακρύνεται από τον λογοκεντρισμό και την κυριολεξία για χάρη μιας στροφής προς τη σύνδεση με τις αισθήσεις και τα συναισθήματα. Οι αναφορές του Αγγελιδάκη είναι βέβαια κάποιες φορές παραπάνω απ’ όσες μπορεί να χειριστεί (όπως π.χ. το Πλατωνικό σπήλαιο που μάλλον περισσεύει) ενώ η αυτοαναφορικότητα μειώνει όπως είναι αναμενόμενο τη δυναμική του εγχειρήματος.
Παρόλα αυτά το "Escape” είναι μια θαρραλέα προσπάθεια αναμέτρησης με την έννοια του εθνικού περιπτέρου στη Μπιενάλε αυτή καθαυτή, την ιστορία και την αρχιτεκτονική του, κάτι που δεν βλέπουμε συχνά να απασχολεί τους Έλληνες καλλιτέχνες σε αντίθεση με τους "ενοίκους” άλλων εθνικών περιπτέρων με μακρά ιστορία που συχνά πειραματίζονται πάνω σε αυτή την κληρονομιά.
Το σουβενίρ του σουβενίρ
Αυτό "το σουβενίρ του σουβενίρ” όπως αποκαλεί ο Αγγελιδάκης το εθνικό περίπτερο μιας "χώρας σουβενίρ", ενός έθνους όπως το ελληνικό σήμερα, έχει ανάγκη κατά τον Γιώργο Μπεκιράκη, "τη συμμετοχή του συλλογικού” για να ενεργοποιηθεί. "Όπως κι αν το δεις, ως έργο τέχνης, ως παιχνίδι, ως περιβάλλον, ως καθρέφτη, ως ιδεολογία, ως φάντασμα, ως ευκαιρία”.
Η ιστορία της Grecia, αποκτά, πάντως, πιο ξεκάθαρο νόημα, όπως τη διηγείται, ψυχολογώντας την, ο Αγγελιδάκης στο κείμενο που γράφει, με τη φωνή της, στον αγγλικό κατάλογο των εκδόσεων Nero (με το πολύ καλό κείμενο της εικαστικού-θεωρητικού Ιόλης Καβάκου να πλαισιώνει ωραία το όλο εγχείρημα τόσο ιστορικά όσο και πολιτισμικά). Εκεί καταλαβαίνεις ότι η Grecia έχει συν-αίσθημα, χιούμορ και διάθεση αυτοσαρκασμού, δεν ντρέπεται να κρύψει την κόπωσή της από το να πρέπει να γιορτάζει τόσα χρόνια το έθνος μας, δεν διστάζει να στείλει γράμμα στην διευθύντρια μιας παλιότερης Μπιενάλε Βενετίας όπως η Σεσίλια Αλεμάνι, τον Άνταμ Σίμτσικ που έφερε στην Αθήνα τη documenta, τον συγγραφέα Γιάννη Χαμηλάκη, ή την αδελφή της στην Πατησίων για να ζητήσει συμβουλές. Άλλο αν όλα αυτά που έχει στο κεφάλι της δεν καταφέρνει πάντα να τα βάλει σε μια σειρά και να τα πει δυνατά στην επισκέπτρια του περιπτέρου, κάποια τα κρατάει μέσα της άλλα πρέπει να της τα βγάλεις με το τσιγκέλι, ή να περάσεις χρόνο μαζί της για να σε εμπιστευτεί.
Το έργο "Escape Room" του Ανδρέα Αγγελιδάκη υλοποιείται και εκτίθεται στο Ελληνικό Περίπτερο στην 61η Διεθνή Έκθεση Τέχνης – La Biennale di Venezia με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Πολιτισμού. Εθνικός Επίτροπος είναι ο Μητροπολιτικός Οργανισμός Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης-MOMUS.
Στρατηγικός υποστηρικτής είναι το Onassis Culture.
