Δημοτική Βιβλιοθήκη Αθήνας
Μια διαπίστωση σχετικά με τη Δημόσια Βιβλιοθήκη της Αθήνας ήταν αρκετή για να γεννηθεί πριν λίγους μήνες η σελίδα στο facebook "Αθήνα Αδιάβα -σ- τη". Πίσω απ’ αυτή βρίσκονται δύο άνθρωποι, η Μαρία Τόπαλη (ποιήτρια, κριτικός, μεταφράστρια και "φανατική αναγνώστρια", όπως μας αναφέρει χαρακτηριστικά) και ο Θοδωρής Ρακόπουλος (καθηγητής σε πανεπιστήμιο και "κατά βάση ποιητής, ενίοτε πεζογράφος" , όπως σημειώνει από πλευράς του).
"Η σχέση μου με τις δημοτικές βιβλιοθήκες είναι ότι μου λείπουν, γιατί στην Αθήνα, όπου ζω και εργάζομαι, δεν υπάρχουν, στην πραγματικότητα, δημοτικές βιβλιοθήκες. Άρα δεν μπορώ ούτε να βρω ούτε να δανειστώ ούτε να χρησιμοποιήσω τον χώρο ως αναγνωστήριο. Όλα αυτά, βέβαια, σε πόλεις της Ευρώπης όπου έχω ζήσει και σπουδάσει, είναι κάτι αυτονόητο. Και στα χωριά της Ευρώπης είναι αυτονόητη η ύπαρξη δημοτικών βιβλιοθηκών, αλλά όχι στην Αθήνα, το λίκνο του δυτικού πολιτισμού", υπογραμμίζει η Μαρία Τόπαλη εξηγώντας τη σχέση της με τις δημόσιες βιβλιοθήκες.
Από πλευράς του ο Θοδωρής Ρακόπουλος εξηγεί ότι χρωστάει πολλά σε δημοτικές και δημόσιες, αλλά και πανεπιστημιακές βιβλιοθήκες σε διάφορες πόλεις που έζησε. "Σε σχέση με όλα αυτά τα μέρη, είτε είναι στην Ελλάδα είτε εκτός Ελλάδας, η Αθήνα παρουσιάζει απίστευτο χάλι. Σε όλη την επικράτειά της που μου είναι περισσότερο οικεία, από τα όρια του Βύρωνα ως την άκρη των Εξαρχείων, μια περιοχή όπου ζουν άπειροι αναγνώστες αλλά και συγγραφείς, δεν υπάρχει ούτε μία βιβλιοθήκη, ούτε ένα μέρος που να ανήκει σε κάποιο δίκτυο δανεισμού βιβλίου, ούτε ένα μέρος να πας με το παιδί σου να ξεφυλλίσεις ένα παιδικό βιβλίο. Πολλοί μιλούν για τον νεοφιλελευθερισμό, και πόσο κακός είναι. Αν νεοφιλελεύθερο είναι ένα κοινωνικό περιβάλλον χωρίς δημόσια ζωή, όπου όλα είναι ιδιωτικοποιήμενα και ιδιωτικά, η ζωή της ανάγνωσης στην Αθήνα είναι η πιο ακραία νεοφιλελεύθερη εκδοχή που κανείς μπορεί να ζήσει σε ό,τι αφορά το τόσο κεντρικό αυτό θέμα της ζωής μας: το διάβασμα, την γνώση, την χαρά του βιβλίου. Στην Ελλάδα, που κόπτεται για πολιτισμό και τέτοια ωραία πράγματα, υπάρχουν περίπου 300 βιβλιοθήκες. Στην Βουλγαρία, με αρκετά μικρότερο πληθυσμό, περίπου 3000", εξηγεί.
Το "α" συνομίλησε περαιτέρω μαζί τους σχετικά με τη διαδικτυακή κοινότητα που έχουν φτιάξει, τις διαπιστώσεις, αλλά και τα σχέδια γύρω από αυτή την κίνηση.
Πώς ακριβώς προέκυψε η ιδέα για τη σελίδα στο facebook;
ΜΤ. Κάθε τόσο γκρίνιαζα με αναρτήσεις στο facebook για την έλλειψη δημοτικών βιβλιοθηκών. Ο φίλος ποιητής και πανεπιστημιακός Θοδωρής Ρακόπουλος μου είπε, ξανά και ξανά, "να κάνουμε κάτι". Να ενεργοποιηθούμε και να καλέσουμε και άλλους που σκέφτονται όπως εμείς, να πάρουν θέση και να διεκδικήσουν το αυτονόητο δικαίωμα της πρόσβασης σε μια επαρκή βιβλιοθήκη, κοντά στον τόπο κατοικίας τους. Και έτσι σκεφτήκαμε να φτιάξουμε αρχικά την σελίδα "Αθήνα Αδιάβα-σ-τη", όπου ο καθένας και η καθεμιά, ξεκινώντας από τους ανθρώπους των γραμμάτων, των εκδόσεων, των βιβλιοπωλείων, μπορεί να καταθέσει εμπειρίες και σκέψεις γύρω από το ζήτημα αυτό. Και ήδη δεκάδες λογοτέχνες, πανεπιστημιακοί, μεταφραστές, εκδότες, βιβλιοπώλες, έχουν δημοσιεύσει ερεθιστικές ιδέες και δυνατά βιώματα.
ΘΡ. Είχα γράψει κάποιες φορές στο Facebook στην προσωπική μου σελίδα για το θέμα, το ίδιο είχε κάνει και η Μαρία, η οποία μάλιστα έγραψε και δύο άρθρα σε μεγάλη εφημερίδα σχετικά. Έτσι διαπιστώσαμε ότι είχαμε τον ίδιο γκαϊλέ, όπως λέμε και στη Θεσσαλονίκη, με την οποία κι οι δύο συνδεόμαστε. Και μολονότι εκκινούμε από εντελώς διαφορετικά πολιτικά πεδία αναφοράς, κι από εκ διαμέτρου αντίθετες πολιτικές αφετηρίες, συναντιόμαστε σε αυτό το βασικό πράγμα, σε αυτή την βασική αναφορά: ότι μια κοινωνία χρειάζεται 3-4 υλικούς, ανοιχτούς θεσμούς για να λειτουργεί με έναν τρόπο ωφέλιμο, δημοκρατικό, και δίκαιο για όλους. Ένας από αυτούς, ο πιο "δικός" μας, καθότι αναγνώστες και συγγραφείς, είναι οι δημόσιες βιβλιοθήκες. Κι αφού στο διαδίκτυο πρωτοβρεθήκαμε με την κοινή αυτή διεκδίκηση, το προχωρήσαμε στη δημιουργία της σελίδας και την επαφή με ανθρώπους του βιβλίου και αναγνώστες.
Η Αθήνα έχει ήδη Δημόσια Δημοτική Βιβλιοθήκη, οπότε ποια ακριβώς είναι τα αιτήματά σας;
ΜΤ. Έχει; Θεωρούμε ότι η μικρή βιβλιοθήκη στον Σταθμό Λαρίσης, με το περιορισμένο ωράριο λειτουργίας, τους καταλόγους που έχουν δεκαετία και βάλε να ενημερωθούν, τις ελλείψεις σε τίτλους και την έλλειψη δικτύωσης είναι κάτι που μπορούμε να θεωρήσουμε βιβλιοθήκη μεγάλης ευρωπαϊκής πόλης; Δεν υπάρχει μεγάλη πόλη στην Ευρώπη που δεν σου παρέχει πρόσβαση σε βιβλιοθήκη κοντά στον τόπο κατοικίας σου. Δεν υπάρχει στην Ευρώπη μεγάλη πόλη χωρίς κοντινό αναγνωστήριο και χωρίς δυνατότητα να παραγγείλεις τους τίτλους ηλεκτρονικά, και μάλιστα βιβλίων σε πολλές γλώσσες- και να παραλάβεις στο σπίτι σου. Δεν υπάρχει μεγάλη πόλη της Ευρώπης όπου η βιβλιοθήκη να μην λειτουργεί καθημερινά μέχρι το βράδυ, απαρεγκλίτως όλα τα Σάββατα, συχνά δε και τις Κυριακές. Αν μπείτε στον κόπο να αναζητήσετε την -ούτε καν αυτόνομη αλλά χαμένη κάπου στην ιστοσελίδα του ΟΠΑΝΔΑ- σελίδα της Δημοτικής Βιβλιοθήκης της Αθήνα, θα διαπιστώσετε ένα κουτσουρεμένο ωράριο λειτουργίας, με ένα μόνο Σάββατο το μήνα, την ύπαρξη ενός και μόνο μικρού παραρτήματος στην Πανόρμου, με ακόμη πιο περιορισμένο ωράριο. Και όταν μπείτε στους καταλόγους, θα σοκαριστείτε. Τα περί δανεισμού κλπ είναι ακόμη στη λίθινη εποχή. Το κτίριο ανταποκρίνεται σε μια βιβλιοθήκη κωμόπολης. Ούτε καν πρωτεύουσας νομού- άλλωστε πολλές ελληνικές πρωτεύουσες νομών έχουν πολύ πιο μεγάλες και φροντισμένες βιβλιοθήκες από την Αθήνα. Οποιαδήποτε σύγκριση προκαλεί σοκ και κατάθλιψη. Φανταστείτε πχ το Πνευματικό Κέντρο του Δήμου στην Ακαδημίας: θα έπρεπε ένας τέτοιος χώρος να στεγάζει πχ ένα Παράρτημα Δημοτικής Βιβλιοθήκης στο κέντρο της πόλης. Η κεντρική βιβλιοθήκη της Αθήνας θα έπρεπε να είναι κάτι ακόμη πιο μεγάλο και άρτια οργανωμένο.
ΘΡ. Νομίζω τα είπε πολύ καλά η Μαρία, δεν έχω να προσθέσω πολλά επί τούτου. Η κατάσταση με την Δημοτική Βιβλιοθήκη της πόλης είναι καταθλιπτική. Δεν υπάρχει άλλη λέξη να την περιγράψει, είτε μιλάμε για το κτιριακό και ευρύτερα το θέμα υποδομής είτε για τον κατάλογο, είτε για την προσβασιμότητα, είτε, και εδώ θα ήθελα να καθυστερήσω, με την κοινωνική ορατότητα της βιβλιοθήκης. Στο Όσλο όπου εργάζομαι, η κεντρική βιβλιοθήκη της πόλης είναι ένα από τα πιο γνωστά, αναγνωρίσιμα, και δημοφιλή κτήρια της πόλης. Αυτό είναι η θεσμική ιστορία της Ευρώπης, αλλά και της Μεσογείου, με δυο λέξεις. Κι όταν λέω "Ευρώπη" αναφέρομαι στα Βαλκάνια, στην ανατολική Ευρώπη, στον ευρύτερο χώρο της γειτονιάς μας. Σε όποια πόλη κι αν πας, είτε είναι το Λονδίνο είτε το Μινσκ, είτε είναι η Δαμασκός είτε είναι το Ιάσιο, ο πολύς κόσμος ξέρει πού πέφτει η κεντρική βιβλιοθήκη. Είναι από τα κτήρια αναφοράς της πόλης. Είναι ένας λαϊκός θεσμός. Ρωτήστε δέκα Αθηναίους του κύκλου σας, κι αν βρείτε έστω δύο-τρεις που γνωρίζουν πού πέφτει η Βιβλιοθήκη, πόσο μάλλον να την έχουν επισκεφτεί τα τελευταία χρόνια, μάλλον ζείτε ένα στατιστικό λάθος.
Έχουμε δει ότι η πρωτοβουλία-καμπάνια χαίρει μιας ανταπόκρισης από εκδοτικούς οίκους, βιβλιοπωλεία και άλλους επίσημους φορείς. Η ανταπόκριση του βιβλιοφιλικού κοινού ποια είναι;
ΜΤ. Δεν μπορούμε να το γνωρίζουμε, φαίνεται πάντως από τη σταθερή άνοδο του αριθμού των ακολούθων της σελίδας, αλλά και από το σταδιακό ενδιαφέρον των ΜΜΕ ότι υπάρχει κόσμος που ενδιαφέρεται. Φυσικά, θα πρέπει να έχουμε κατά νου αυτό που λένε πχ οι βιβλιοπώλες: η βιβλιοθήκη φτιάχνει αναγνώστες, άρα η έλλειψή της λειτουργεί στην αντίθετη κατεύθυνση.
ΘΡ. Εγώ θα πω ότι, χωρίς να μας κάνει μεγάλη εντύπωση, το περιμέναμε άλλωστε, αντιμετωπίσαμε σε αρκετές περιπτώσεις ανοιχτή άρνηση συνεργασίας. Δηλαδή, να το πω απλά, προσεγγίσαμε συγγραφείς, οίκους, βιβλιοπωλεία, και ανοιχτά και ξεκάθαρα μας είπαν "εγώ/εμείς, για βιβλιοθήκες δεν γράφω, δεν θα στηρίξω δημόσια". Για να λέμε όλη την αλήθεια και για να θυμηθούμε και σε ποια χώρα ζούμε. Κι όπως πολύ σωστά μου είπε ένας ποιητής, σχολιάζοντας σχετικά, είναι σαν να ρωτάς "θέλετε να υπάρχουν κόκκινα φανάρια για τα αυτοκίνητα στους δρόμους"; Και να σου λένε "όχι δεν θέλουμε". Κατά τα άλλα ναι, η κοινότητα του βιβλίου και ειδικά των αναγνωστών γενικά έχει περιβάλλει την προσπάθειά μας με ενδιαφέρον κι αυτό μας δίνει κουράγιο. Θέλουμε να ενώσουμε τις φωνές μας με όσο περισσότερους ανθρώπους γίνεται.
Μέχρι στιγμής η πρωτοβουλία έχει διαδικτυακά χαρακτηριστικά. Σχεδιάζετε κάποιες επόμενες κινήσεις, δια ζώσης, ώστε να μεταδοθεί περαιτέρω το αίτημά σας;
ΜΤ. Ξεκινήσαμε μόλις τα περασμένα Χριστούγεννα. Η αρχή του καλοκαιριού ίσως είναι μια καλή στιγμή να αποτιμήσουμε τη μέχρι τώρα προσπάθεια και να δούμε πώς θα μπορούσαμε να προχωρήσουμε. Νομίζουμε ότι μια μικρή ψηφιακή χιονοστιβάδα είναι μια καλή αρχή. Και θα έρθει και η στιγμή του "δια ζώσης".
ΘΡ. Πρέπει να περάσουμε και στην πράξη, ο διαδικτυακός ακτιβισμός είναι σημαντικός, αλλά πρέπει να έχει έναν χαρακτήρα αφύπνισης. Σύντομα πρέπει να περάσουμε σε πιο δραστικές ενέργειες, αλλά σε αυτό θα ήταν σημαντικό να είχαμε και τη συμπαράσταση συναδέλφων συγγραφέων, να δημιουργηθεί "κίνημα", να το πω έτσι. Εξάλλου υπάρχει τόσο Εταιρεία Συγγραφέων όσο και Δίκτυο Συγγραφέων.
Έχετε σχέδια για διεύρυνση του αιτήματος και σε άλλους δήμους; Γενικά, ποια είναι τα μελλοντικά πλάνα σας;
Ο στόχος μας είναι προπάντων η Αθήνα. Έχει συμβολική και πραγματική σημασία, αφού εκεί ζει όχι μόνο το μεγαλύτερο κομμάτι του πληθυσμού της χώρας αλλά και το μεγαλύτερο κομμάτι των λογοτεχνών και του κόσμου των γραμμάτων, γενικώς. Επίσης, δεν πρέπει να ξεχνάμε και τους μεγάλους αριθμούς των μεταναστών, και τη δυνατότητα των βιβλιοθηκών να λειτουργήσουν και ως χώροι ένταξης- διατυπώνονται ήδη τέτοιες εμπειρίες και απόψεις στη σελίδα "Αθήνα Αδιάβα-σ-τη". Θα είναι σημαντικό να σταματήσει αυτή η μεγάλη ντροπή στην καρδιά της χώρας. Σίγουρα αυτό θα λειτουργήσει ως καλό παράδειγμα και ως ενίσχυση και άλλων προσπαθειών, αλλού. Ενώ τώρα, η κατάσταση της Αθήνας είναι ένα μεγάλο βαρίδι που μας τραβά στον πολιτισμικό πάτο.
ΘΡ. Σε αυτό ίσως διαφέρουμε με τη Μαρία. Εμένα με ενδιαφέρει η περιφέρεια εξίσου, αν όχι ακόμη περισσότερο. Καταρχήν έχουμε να διδαχτούμε από την περιφέρεια, καθότι μεγάλες πόλεις, όπως η Πάτρα και η Λάρισα, έχουν πολύ καλύτερες κεντρικές βιβλιοθήκες από την Αθήνα. Και επίσης, και αυτό είναι σημαντικό, στην μικρή περιφέρεια, σε μέρη όπως το Αμύνταιο όπου εγώ μεγάλωσα, η μόνη ευκαιρία που οι άνθρωποι έχουν για ανάγνωση είναι οι βιβλιοθήκες. Αναφέρομαι στο Αμύνταιο που έχει μια δημοτική βιβλιοθήκη με τεράστιο κατάλογο, που έχει καμιά 200αριά τόμους ποίησης ας πούμε, και παραμένει κλειστή εδώ και χρόνια! Τέτοιες παθογένειες μαστίζουν όλη τη χώρα. Κι όχι, δεν μένει το μεγαλύτερο κομμάτι του πληθυσμού στην Αθήνα, κι ούτε θέλουμε να μένει. Ή τέλος πάντων, αν μένει, ας ζει με την αξιοπρέπεια δημόσιων θεσμών που κάνουν την κοινωνία λιγότερο ταξική και τοξική: πχ, δωρεάν πρόσβαση σε δανεισμό βιβλίων.
Έχετε απευθυνθεί επισήμως ή έχει υπάρξει ανταπόκριση από τον Δήμο Αθηναίων για τα αιτήματά σας; Αν ναι, ποια;
ΜΤ. Δεν είμαστε αιτούντες. Είμαστε ενεργοί πολίτες. Θα ήταν σαν να αιτούμαστε σχολεία ή νοσοκομεία. Φανταστείτε να μην είχε σχολεία στο Παγκράτι. Θα όφειλαν μήπως οι κάτοικοι να καταθέσουν αίτηση και να πάρουν αριθμό πρωτοκόλλου; Οι βιβλιοθήκες, από το Βελιγράδι μέχρι το Όσλο, είναι παντού μια αυτονόητη υποδομή. Ο Δήμος Αθηναίων, θα έπρεπε να μας έχει ήδη ακούσει και να έχει ήδη αναλάβει τις ευθύνες του στο σημείο αυτό. Όχι μόνον η τωρινή δημοτική αρχή αλλά και όλες οι προηγούμενες. Αλλά είναι όπως και με τον σιδηρόδρομο. Μια θεμελιώδης υποδομή, αφημένη να φθίνει και να ρημάξει. Μια ελληνική πολιτική παθογένεια, με σκληρά, μάλιστα, ταξικά χαρακτηριστικά. Να κάνουμε άραγε αίτηση για να αποκτήσουμε σιδηρόδρομο και βιβλιοθήκες; Ή μήπως καλύτερα να φωνάξουμε δυνατά, καταγγέλλοντας την έλλειψή τους; Προτιμήσαμε το δεύτερο.
ΘΡ. Στην Ελλάδα έχει παραιτηθεί η κοινωνία από βασικές ανάγκες. Όταν πρωτοσυναντηθήκαμε με την Μαρία είπαμε ακριβώς αυτό, το παράδειγμα των τραίνων. Φέτος το καλοκαίρι θα πάω για πρώτη φορά στην Πολωνία, για ένα συνέδριο. Η πόλη Πόζναν, όπου το συνέδριο γίνεται, δεν είναι κάτι το φοβερό σε μέγεθος, είναι νομίζω η πέμπτη πόλη της χώρας. Ε λοιπόν, έχει 28 τραίνα τη μέρα που την συνδέουν με την Βαρσοβία. Η Θεσσαλονίκη έχει δύο δρομολόγια που τη συνδέουν με την Αθήνα. Δύο. Δύο δρομολόγια την μέρα την συνδέουν με την πρωτεύουσα. Η Πάτρα δεν έχει κανένα. Στην χώρα λείπουν τα "μπετά", τα πολύ πολύ πολύ βασικά. Κι η ανοιχτή επίθεση που γίνεται στην κοινωνία εδώ και χρόνια, την έχει παραλύσει, δεν μπορεί να αρθρώσει αυτή την βασική ανάγκη, να υπάρχει στην περιοχή που ζει ένας άνθρωπος μια βιβλιοθήκη, να παίρνει βιβλία για το παιδί του. Αυτό το αυτονόητο δικαίωμα θεωρείται κάτι περιττό, κι η διεκδίκησή του θεωρείται λαϊκισμός. Ο Δήμος Αθηναίων δεν ασχολήθηκε με τα βασικά, με τα μπετά, να το πω έτσι. Και ο κόσμος του βιβλίου πρέπει να ξεσηκωθεί και να τον πιέσει σχετικά.
Ποιο είναι το σχόλιό σας για τον χώρο που καταλαμβάνει το βιβλίο στην Αθήνα; Από τη μία κλείνουν βιβλιοπωλεία, από την άλλη είχαμε προσφάτως το 1ο Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας στην Τεχνόπολη.
ΜΤ. Προσωπικά δεν έχω τίποτε εναντίον των Φεστιβάλ Λογοτεχνίας, αλλά δείτε: αν η ντροπιαστική κατάσταση των βιβλιοθηκών είναι ζήτημα πόρων, τότε είμαι πολιτικά τελείως αντίθετη να διατίθενται πόροι σε Φεστιβάλ και να τους στερούνται οι βασικές υποδομές. Είναι σαν να μοιράζεις πλυντήρια σε ένα χωριό που δεν διαθέτει δίκτυο ηλεκτροδότησης. Κι έτσι, ενώ δεν με βρίσκει αντίθετη ο θεσμός του Φεστιβάλ Λογοτεχνίας, δεν μπορώ να ξεπεράσω την αίσθηση ότι κάποιοι με δουλεύουν, στήνοντας φεστιβάλ στην πόλη που δεν έχει βιβλιοθήκη. Ίσως μια ιδέα θα ήταν, όταν ανακοινωθούν οι καλεσμένοι του επόμενου Φεστιβάλ, να τους στέλναμε μια επιστολή, στη γλώσσα του καθενός, και να τους εξηγούσαμε την κατάσταση των βιβλιοθηκών στην Αθήνα. Ίσως να τους ζητούσαμε να πάρουν θέση και να πιέσουν κι αυτοί, με τη δύναμη και το κύρος της διασημότητάς τους. Θοδωρή, τι λες;
ΘΡ. Δεν γνωρίζω για το Φεστιβάλ. Βεβαίως να το κάνουμε, να απευθυνθούμε στους διοργανωτές ζητώντας τους να πάρουν θέση. Γενικώς καλό πράγμα είναι να γίνονται φεστιβάλ, προφανώς. Και είμαι σίγουρος ότι το συγκεκριμένο ήταν τέλειο. Αλλά επαναλαμβάνω: εδώ μιλάμε για τα μπετά. Δεν έχουμε τα βασικά. Αυτά είναι η προτεραιότητα. Χωρίς την βασική υποδομή του βιβλίου, χωρίς τον βασικό θεσμό της ανάγνωσης, που σε παγκόσμιο επίπεδο είναι οι βιβλιοθήκες, είναι λίγο πολυτέλεια να μιλάμε για φεστιβάλ βιβλίου. Καλώς να γίνεται βέβαια, και μακάρι να συνεχιστεί, αλλά πολιτικά εγώ είμαι αλλού, έχω άλλες προτεραιότητες. Σε μεγάλο βαθμό ο φεστιβαλικός πολιτισμός αναπαράγει αυτό που ο Μπουρντιέ αποκαλεί "πεδίο”, κι εμείς λέμε "σινάφι”. Είναι σημαντικό να υπάρχει το σινάφι, αλλά ακόμα πιο σημαντικό να υπάρχουν τα μπετά. Να υπάρχει προσβασιμότητα στο βιβλίο. Η ιστορία με τις εκδηλώσεις και τα φεστιβάλ είναι λίγο σαν τη γνωστή πολιτική μεταφορά ότι του ψωμιού τη σπάνη θα τη λύσει το παντεσπάνι.
Διαβάστε Επίσης
Διαβάστε Επίσης
