(c) Shutterstock
Το τοπίο γύρω από τις λέσχες ανάγνωσης στην Ελλάδα, το εάν αυτό το διάστημα έχουν δημοφιλία ή εάν πρόκειται μονάχα για ινσταγκραμική αποτύπωση μας ανέλυσε η Βιβή Γεωργαντοπούλου, ομιλήτρια στο 1ο Διεθνούς Φεστιβάλ Λογοτεχνίας στην Αθήνα στην εκδήλωση "Λέσχες ανάγνωσης, πυλώνες φιλαναγνωσίας: μια συζήτηση για την κατάσταση των πραγμάτων και τις προκλήσεις του μέλλοντος", όπου θα συνομιλήσει το Σάββατο 28 Μαρτίου μαζί με τη δημοσιογράφο Μικέλα Χαρτουλάρη.
Η Βιβή Γεωργαντοπούλου, ούσα ιδρυτικό μέλος του Συντονιστικού οργάνου της Πανελλήνιας Διαλεσχικής Συνάντησης Λεσχών Ανάγνωσης, μιας εθελοντικής και ανεξάρτητης διευρυμένης σύμπραξης ελληνικών λεσχών ανάγνωσης με στόχο την ανάπτυξη της φιλαναγνωσίας, μας μίλησε για το κοινό που συμμετέχει σε αυτές, τη δομή τους, αλλά και για... ευτράπελα που έχουν φιλοξενηθεί στο πλαίσιο των συναντήσεων.
Στο κείμενο της εκδήλωσης διαβάζουμε για πάνω από 300 ενεργές λέσχες ανάγνωσης στην Ελλάδα. Υπάρχει χαρτογράφηση αυτών των λεσχών ή υπάρχει κάποια σχετική πρωτοβουλία;
Η χαρτογράφηση αυτή υπάρχει πράγματι. Ξεκινά από την εμφάνιση των λεσχών ανάγνωσης στην Ελλάδα υπό την αιγίδα του τότε υπεύθυνου για το βιβλίο φορέα (ΕΚΕΒΙ) και έκτοτε τροφοδοτείται συνεχώς και από τα επιμέρους δίκτυα λεσχών που δημιουργήθηκαν περίπου από το 2004 και μετά, με πρωτοβουλία των λεσχών, αλλά και με τη στήριξη, όπου αυτή είναι εφικτή, του σημερινού φορέα, του ΕΛΙΒΙΠ. Έτσι έχουμε μια καλή εικόνα των λεσχών σε όλη την Ελλάδα αλλά και στην Κύπρο και μπορούμε να μιλάμε με σχετική σιγουριά για τον αριθμό, το είδος και τον τρόπο λειτουργίας τους.
Το τελευταίο διάστημα διαφαίνεται ότι υπάρχει μια δημοφιλία γύρω από τις λέσχες ανάγνωσης. Ισχύει κάτι τέτοιο ή λόγω των social media διογκώνεται η πραγματική εικόνα;
Ισχύει και θα έλεγα μάλιστα ότι έχει αυξητική τάση. Όπως κάθε δημοφιλία ενέχει και αυτή το στοιχείο του εφήμερου και της ιδιοποίησής της από τα και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά οι λέσχες υπήρχαν και πριν και θα συνεχίσουν να υπάρχουν και μετά την κάμψη της δημοφιλίας τους επειδή δεν έχουν αλλάξει τα βασικά χαρακτηριστικά τους, τουλάχιστον στη συντριπτική τους πλειοψηφία και συνειδητά: ελεύθερη δομή, εθελοντική οργάνωση και δωρεάν συμμετοχή. Όταν ο ινφλουενσερισμός βρει νέο πεδίο εισπρακτικής δόξης λαμπρόν -αυτή είναι η δική του βασική αρχή, να ανιχνεύει εν δυνάμει κερδοφόρα πεδία, να τα χρησιμοποιεί και μετά να αναζητά καινούργια-, οι λέσχες θα έχουν παραμείνει αυτό που εξ αρχής ήταν, κοινωνικές κυψέλες σκεπτόμενων αναγνωστών που μοιράζονται την ομορφιά της ανάγνωσης πέρα από μόδες και πρόσκαιρες μιντιακές χρήσεις τους.
Πώς ακριβώς επιλέγεται ένα βιβλίο που συζητείτε σε μια λέσχη ανάγνωσης; Είναι υπόθεση του/της συντονιστή/συντονίστριας, των συμμετεχόντων ατόμων ή κάπως αλλιώς;
Ο συντονιστής είναι εκ του ρόλου του κεντρικό πρόσωπο, είναι πράγματι ο συνδετικός κρίκος της ομάδας, αυτός που την οργανώνει, αναζητά χώρο, εκτιμά καταστάσεις, επικοινωνεί με άλλες λέσχες, τους εκάστοτε καλεσμένους κτλ. Η επιλογή βιβλίου είναι λοιπόν πολύ συχνά δική του με αποδοχή βέβαια αυτής της πρακτικής από τα μέλη, είτε στο πλαίσιο μιας θεματικής που καθορίζεται σε συνεργασία με την ομάδα, είτε εν λευκώ. Στις περισσότερες λέσχες πάντως σήμερα γίνεται ένας συνδυασμός της δυναμικής του συντονιστή και της δυναμικής των μελών και τα βιβλία επιλέγονται είτε σταθερά είτε συγκυριακά αλλά και από τους δύο πόλους. Άλλοτε, όπως είπα πιο πάνω, με συμφωνημένη εισήγηση του συντονιστή άλλοτε μετά από κατάθεση προτάσεων από όλα τα μέλη και ψηφοφορία, άλλοτε πιο συγκυριακά με επιλογή, για παράδειγμα ενός βιβλίου που συζητιέται -λόγω βράβευσής του ή άλλης αιτίας-, και έχει κινήσει το ενδιαφέρον των μελών, ενώ αρχικά δεν το είχαν στο αναγνωστικό πλάνο τους. Θα έλεγα ότι υπάρχει μεγάλη ποικιλία στον τρόπο επιλογής, λειτουργίας και μοντέλων συστηματικής βιβλιοφιλίας, όπως εκφράζεται στις λέσχες ανάγνωσης.
Διαβάστε Επίσης
Είστε συντονίστρια αρκετών λεσχών ανάγνωσης. Έχει επηρεάσει ο ρόλος της συντονίστριας τον δικό σας τρόπο ανάγνωσης;
Με την ελπίδα ότι δεν θα θεωρηθώ πολύ εγωκεντρική θα πω πως όχι. Δεν έχω ρίξει νερό στο κρασί μου, αν με ρωτάτε κάτι τέτοιο, διαβάζω συστηματικά και όχι καταναλωτικά και καλή και μόνο καλή λογοτεχνία την οποία μοιράζομαι με τους φίλους και τις φίλες στις λέσχες γιατί κι εκείνοι κάνουν ακριβώς το ίδιο.
Θα μπορούσατε να μας σκιαγραφήσετε τα χαρακτηριστικά των λεσχών ανάγνωσης στην Ελλάδα. Είναι κυρίως ελληνικής, ξένης λογοτεχνίας; Η δοκιμίου ίσως;
Υπάρχουν εξειδικευμένες λέσχες ανάγνωσης (των έργων της μείζονος ρωσικής λογοτεχνίας του 19ου αιώνα, για παράδειγμα, ή αστυνομικής ή μαθηματικής λογοτεχνίας, δοκιμίου ή/και φιλοσοφίας κοκ) αλλά στην πλειοψηφία τους οι ελληνικές λέσχες ανάγνωσης επιλέγουν παλιότερη και συγκαιρινή μας μεταφρασμένη λογοτεχνία. Υπήρξε ένα διάστημα που ως προτίμηση αυτή ήταν κυρίαρχη αλλά τα τελευταία χρόνια, προς μεγάλη μου ικανοποίηση, ομολογώ, ζούμε μια νέα άνθιση της ελληνικής, και μάλιστα με πολλές και στιβαρότατες γυναικείες υπογραφές, οπότε τείνουμε προς μία εξισορρόπηση των προτιμήσεων.
Θα μπορούσατε, επίσης, να μας δώσετε τα χαρακτηριστικά των συμμετεχόντων σε λέσχες ανάγνωσης, όπως για παράδειγμα ηλικία, φύλο κτλ.;
Γυναίκες με μέσο όρο τα 45 - με πανεπιστημιακή μόρφωση πολλές από αυτές-, είναι ξεκάθαρα η συντριπτική πλειοψηφία αλλά δεν λείπουν οι άντρες και οι νεότεροι άνθρωποι. Σε κάποιες λέσχες η σύνθεση είναι συγκυριακά διαφορετική αλλά οι γυναίκες υπερτερούν.
Πώς μπορούν να αναπτυχθούν περαιτέρω οι λέσχες ανάγνωσης, ώστε να στηρίξουν συνολικά και το βιβλίο;
Ήδη το στηρίζουν και αγοραστικά παρά τις αυξανόμενες οικονομικές πιέσεις και βέβαια και αναγνωστικά, δηλαδή ως προς την ίδια την ουσία του με την σταθερή και δυναμική παρουσία τους στις λέσχες και σε εκθέσεις, φεστιβάλ, παρουσιάσεις, συνέδρια, ημερίδες κτλ. Ο κόσμος των λεσχών είναι το συνειδητοποιήμενο κομμάτι του ευρέος αναγνωστικού κοινού, το πιο συγκροτημένο και αφοσιωμένο θα έλεγα.
Από κει και πέρα οι λέσχες ως πυλώνες πολιτισμού θα συνεχίσουν να αναπτύσσονται ως συλλογικότητες φιλότεχνων πολιτών που αντιστέκονται στην ασχήμια των καιρών και στην άκριτη πολιτισμική βουλιμία που μας έχει περικυκλώσει διατηρώντας ζωντανό και ατόφιο αυτό που τις δημιούργησε: χαλαρή παρεΐστικη δομή αλλά με συνέπεια στις καθορισμένες συναντήσεις, με διακριτή ανεξαρτησία από εκδότες, δημόσιους και μη φορείς κτλ. -δίχως να αποκλείεται η συνεργασία όπου είναι αναγκαία και διαφανής-, με συνετή αποδοχή βήματος λόγου στις μεγάλης εμβέλειας εκδηλώσεις που γίνονται όπως η ΔΕΒΘ και τώρα το AILF -και εδώ θέλω να ευχαριστήσω θερμά και εκ μέρους όλων των λεσχών τους διοργανωτές του πρώτου φεστιβάλ της Αθήνας για την άμεση συμπερίληψή μας σ΄ αυτό-, και, τέλος, πάντα με την εθελοντική οργάνωση από μας τους συντονιστές και τη δωρεάν συμμετοχή των μελών, κάτι που πάλι στη συντριπτική μας πλειοψηφία οι λέσχες θεωρούμε ως το Α και Ω της ύπαρξής μας.
Κλείνοντας θα θέλατε να μοιραστείτε μαζί σας κάποιο ευτράπελο ή μια έντονη ανάμνηση από μια συνάντηση λέσχης ανάμνησης; Για παράδειγμα, μια έντονη διαφωνία με αφορμή ένα βιβλίο ή κάτι αντίστοιχο.
Δεν θα ξεχάσουμε, νομίζω ποτέ, όλα τα μέλη που τις βιώσαμε, τις δύο φοβερές από κάθε άποψη συναντήσεις που κάναμε σε διαλλείματα του εγκλεισμού λόγω πανδημίας σε μια παραλία της Αττικής! Κουβαλήσαμε τα σπαστά καρεκλάκια και τις ψάθες μας, τις ομπρέλες, τα νερά και τα καφεδάκια μας και φυσικά τα βιβλία μας και κάναμε δύο από τις πιο μεστές και μαζί όμορφες λέσχες!
