Τη "νομική" διάσταση στο έργο του Κωνσταντίνου Καβάφη αναδεικνύει το νέο βιβλίο του Βασίλη Σωτηρόπουλου, Ο Καβάφης και τα ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιώματα, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις. Μέσα από το βιβλίο, ο Καβάφης προσεγγίζεται ως μια μορφή που προαναγγέλλει —σχεδόν προφητικά— τις σύγχρονες ΛΟΑΤΚΙ+ διεκδικήσεις και δικαιώματα.
Ο Αλεξανδρινός ποιητής αποτυπώνει τόσο τις ανάγκες όσο και τις προκλήσεις που γεννούσαν οι αποκλεισμοί απέναντι στον ομόφυλο έρωτα στην εποχή του. Σε αυτό το πλαίσιο, ο Βασίλης Σωτηρόπουλος συνεχίζει τον διάλογο, φέρνοντας το καβαφικό έργο σε αντιπαραβολή με το σύγχρονο πεδίο των ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιωμάτων — όχι με όρους lifestyle ή επιφανειακής ανάγνωσης, όπως επισημαίνει και ο ίδιος στην εισαγωγή-, αλλά ως συμβολή στη διαμόρφωση μιας "τελειώτερης κοινωνίας".
Με αφορμή το Ο Καβάφης και τα ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιώματα συνομιλήσαμε με τον Βασίλη Σωτηρόπουλο για την ποίηση του Κωνσταντίνου Καβάφη και όσα πραγματεύεται το βιβλίο.
Αρχικά, θα ήθελα να μου πείτε πώς γεννήθηκε η ιδέα για το βιβλίο. Ήταν η νομική ενασχόλησή σας με τα ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιώματα που σας ώθησε στη συγγραφή του ή η ιδιότητά σας ως αναγνώστης του έργου του, που συνάντησε αναπόφευκτα την ταυτότητά σας ως νομικός;
"Στο βιβλίο παραθέτω αποσπάσματα από τις ομιλίες αυτών των βουλευτών που συνέδεσαν την νομοθετική διεργασία με το ποιητικό έργο του Καβάφη. Θυμάμαι ο τότε πρόεδρος της Βουλής που έλεγε ότι με την νομιμοποίηση του γάμου ομοφύλων είναι σαν να "καταργούμε τον μισό Καβάφη", ο οποίος αναφέρεται σε "άνομη ηδονή" και τα τοιαύτα! Εκεί, κάπου, βρίσκεται ο σπόρος της έμπνευσης για το βιβλίο."
Πολύ καλή ερώτηση… Πρέπει να σκεφτώ. Λοιπόν, η αρχική ιδέα ήρθε πριν χρόνια, παρακολουθώντας ο ίδιος την ψήφιση νομοσχεδίων από τα θεωρεία της Βουλής. Είχαμε πάει το 2015 με φίλους να παρακολουθήσουμε την ψήφιση του συμφώνου συμβίωσης, αλλά και μετά, το 2024, όταν ψηφιζόταν η ισότητα στον γάμο. Υπήρξαν βουλευτές που επικαλέστηκαν στίχους του Καβάφη. Στίχους που δεν είχαν απλώς μία "διακοσμητική" λειτουργία στις ομιλίες. Από τότε πρόσεξα ότι ο Καβάφης είχε ήδη συλλάβει κεντρικά θέματα που αποτελούν ακόμη και σήμερα ζητούμενα για τα ανθρώπινα δικαιώματα, όπως είναι η ορατότητα, ο κοινωνικός αποκλεισμός, αλλά και η ποινικοποίηση παλαιότερα του ομοερωτισμού. Στο βιβλίο παραθέτω αποσπάσματα από τις ομιλίες αυτών των βουλευτών που συνέδεσαν την νομοθετική διεργασία με το ποιητικό έργο του Καβάφη. Θυμάμαι ο τότε πρόεδρος της Βουλής που έλεγε ότι με την νομιμοποίηση του γάμου ομοφύλων είναι σαν να "καταργούμε τον μισό Καβάφη", ο οποίος αναφέρεται σε "άνομη ηδονή" και τα τοιαύτα! Εκεί, κάπου, βρίσκεται ο σπόρος της έμπνευσης για το βιβλίο. Μετά από αυτά τα περιστατικά ακολούθησε μια περίοδος κυοφορίας και μετά αναπτύχθηκε και ξεδιπλώθηκε μια πιο λεπτομερής αναζήτηση της σύνδεσης αυτών που ήθελε ο Καβάφης με τις απαντήσεις που δίνουμε σήμερα, εκατό χρόνια μετά.
Στο βιβλίο συνδέονται δύο φαινομενικά ασύνδετοι κόσμοι. Αυτός της λογοτεχνίας και συγκεκριμένα της ποίησης, με τη νομική. Τι θα λέγατε σε έναν αναγνώστη που ενδεχομένως ξαφνιάζεται από αυτόν τον συνδυασμό και διστάζει να προχωρήσει στην ανάγνωση του βιβλίου;
"Πείτε μου, λοιπόν, πόσο να μείνει ασυγκίνητος ένας δικηγόρος όταν βλέπει μια ποίηση να χρησιμοποιεί νομικούς όρους για να μιλήσει για τον έρωτα και την σεξουαλικότητα; Οι φιλόλογοι και οι κριτικοί καταλαβαίνω ότι δεν θα στέκονταν τόσο στην κυριολεξία των νομικών όρων. Έλα, όμως, που οι όροι αυτοί, τότε, δεν ήταν μεταφορικοί ή συμβολικοί. Μην ξεχνάμε ότι ο Καβάφης γράφει σε μια εποχή που η ομοφυλοφιλία είναι ποινικό αδίκημα κι έχει δει τον Όσκαρ Ουάιλντ να καταδικάζεται σε καταναγκαστικά έργα γι’ αυτό το "αδίκημα"."
Ξέρω ότι εμάς τους δικηγόρους μας θεωρείτε δοκησίσοφους, εξυπνάκηδες, έτσι δεν είναι; Ότι τοποθετούμαστε για οποιοδήποτε ζήτημα στα δικαστήρια, π.χ. ιατρικά θέματα, πολεοδομικά κ.τ.λ. Αλλά, εδώ δεν πρόκειται περί αυτού. Ο ίδιος ο Καβάφης αναφέρεται στα ερωτικά του ποιήματα σε "άνομη ηδονή" ("Εν τη οδώ", 1916), σε "έκνομη ερωτική μέθη" ("Πέρασμα", 1917), σε "παράνομη επιθυμία της σαρκός των" και "του παρανόμου πάθους των η εμορφιά" ("Η προθήκη του καπνοπωλείου", 1917), σε "έκνομη των ηδονή" ("Η αρχή των", 1921), σε "μία ερωτική ροπή του λίαν απαγορευμένη" ("Μέρες του 1896", 1927). Έχει γράψει ένα πεζό κείμενο με τίτλο "Το Σύνταγμα της ηδονής", αναφερόμενος βέβαια στην στρατιωτική παράταξη, στο οποίο όμως γράφει για νόμους της ηθικής που είναι "κακώς νοημένοι, κακώς εφαρμοζόμενοι". Στο ποίημα "Δυνάμωσις" αναφέρει ότι όποιος θέλει το πνεύμα του να δυναμώσει πρέπει να είναι επιλεκτικός με τους νόμους "μερικούς θα τους φυλάξει, αλλά το περισσότερο θα παραβαίνει". Πείτε μου, λοιπόν, πόσο να μείνει ασυγκίνητος ένας δικηγόρος όταν βλέπει μια ποίηση να χρησιμοποιεί νομικούς όρους για να μιλήσει για τον έρωτα και την σεξουαλικότητα; Οι φιλόλογοι και οι κριτικοί καταλαβαίνω ότι δεν θα στέκονταν τόσο στην κυριολεξία των νομικών όρων. Έλα, όμως, που οι όροι αυτοί, τότε, δεν ήταν μεταφορικοί ή συμβολικοί. Μην ξεχνάμε ότι ο Καβάφης γράφει σε μια εποχή που η ομοφυλοφιλία είναι ποινικό αδίκημα κι έχει δει τον Όσκαρ Ουάιλντ να καταδικάζεται σε καταναγκαστικά έργα γι’ αυτό το "αδίκημα". Έχει πλήρη επίγνωση ότι θα μπορούσε να κινδυνεύσει κι ο ίδιος, όταν το 1924 ο Σωκράτης Λαγουδάκης, γιατρός της Αλεξάνδρειας ξεκίνησε μια σειρά ομοφοβικών -θα λέγαμε σήμερα- λιβελογραφημάτων που δημοσιεύονται σε εφημερίδα της ελληνικής παροικίας, με τα οποία ο Καβάφης στοχοποιείται λόγω του σεξουαλικού προσανατολισμού του. Έχουμε όμως κι ένα σημείωμα του Καβάφη του 1905 που αναφέρει ότι η λογική λέει ότι η ομοφυλοφιλία δεν είναι έγκλημα και η επιστήμη λέει ότι δεν είναι "τρέλλα". Κι έχουμε και το ποίημα "Κρυμμένα" (1908), το οποίο δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά τριάντα χρόνια μετά τον θάνατό του, το οποίο αναφέρει: "Κατόπι -στην τελειωτέρα κοινωνία- κανένας άλλος καμωμένος σαν εμένα βέβαια θα φανεί κ’ ελεύθερα θα κάμει". Δηλαδή, ο ποιητής έχει διαπιστώσει το κενό ορατοτητας που δεν τον αφήνει "να φανεί", αλλά και την περιορισμένη ελευθερία που δεν του επιτρέπει να "κάνει". Αν, τώρα, συνδυάσουμε όλα αυτά με το γεγονός ότι το νομοθετικό σώμα απαγγέλλει Καβάφη όταν ψηφίζει τα ΛΟΑΤΚΙ+ νομοσχέδια της τελευταίας δεκαετίας, δεν χρειαζόταν πολύ για να φτάσουμε να μιλήσουμε για τον "νομικό" Καβάφη.
Πέρα από την ανάλυση των ποιημάτων του Καβάφη, γίνεται παράθεση νομικών αποφάσεων που δείχνουν τη νομοθετική εξέλιξη δικαιωμάτων, όπως στη συμβίωση, τη θρησκευτική συνείδηση κ.ο.κ., στην Ελλάδα και σε διεθνές επίπεδο. Για ποιο λόγο γίνεται αυτό;
Γιατί ήθελα να κάνω μια "συνομιλία" του δικηγόρου με τον ποιητή. Δεν είναι τυχαίο ότι το βιβλίο ξεκινάει με ένα όνειρο που πράγματι είδα. Ονειρεύτηκα ότι με είχε καλέσει ο ίδιος ο ποιητής για να συζητήσουμε. Ήθελε να μάθει τί έγινε μετά από εκατό χρόνια, καταφέραμε κάτι; Ήρθε η "τελειωτέρα κοινωνία" που οραματιζόταν; Ο ίδιος είχε αυτοπροσδιοριστεί ως ο ποιητής των "μελλουσών γενεών". Αυτό έμοιαζε σαν να με καλεί να δώσω αναφορά, να του πω: τί κάναμε με τα ποιήματά του εμείς οι μέλλουσες γενιές; Γιατί τα έγραψε; Για ποιούς τα έγραψε; Αν το σκεφτείτε είναι τρομερό, είναι σαν απολογία για έναν νομικό, που έρχεται προ των ευθυνών του. Και τον εξετάζει κάποιος που ο Νίκος Καζαντζάκης, μετά την συνάντησή τους, τον είχε περιγράψει σαν μυστικοσύμβουλο του Πάπα απεσταλμένο στον Δόγη της Βενετίας τον 15ο αιώνα! Έπρεπε, λοιπόν, να δώσω απαντήσεις. Πήρα τα ποιήματα του Καβάφη που θέτουν το θέμα της αδικίας, της περιθωριοποίησης, του αποκλεισμού, της φτώχειας που αντιμετώπιζαν τα ομοερωτικά άτομα στην εποχή του. Και, δίπλα σε αυτά τα ποιήματα, έβαλα ποια είναι η εξέλιξη στην δική μας εποχή, δηλαδή με ποιους τρόπους οι νομοθεσίες που ψηφίστηκαν αντιμετωπίζουν τις προκαταλήψεις που υπήρχαν τότε και εξακολουθούν και υπάρχουν. Το βιβλίο θέλει να γίνει η απάντηση που θα δίναμε ως σύγχρονη Ελλάδα σε κάποιον που επίμονα με την τέχνη του μας δείχνει έναν δρόμο ελευθερίας που οραματίστηκε. Σε κάποιον που κέρδισε την αθανασία και που η παρουσία του θα εξακολουθήσει και μετά από εμάς να θέτει τα ίδια ερωτήματα, στην αιωνιότητα.
Φοβηθήκατε κατά τη συγγραφή του βιβλίου μήπως υποπέσετε στην παγίδα του αναχρονισμού, δίνοντας μια εσφαλμένη διάσταση του έργου του ποιητή, με τη σύγχρονη ματιά;
Ε, αυτή είναι η μεγαλύτερη παγίδα. Το ξέρω ότι οι κλασικοί καβαφιστές θα ανατρίχιαζαν, αλλά αναλαμβάνω την ευθύνη της πρόκλησης. Ακόμα και με το εξώφυλλο του βιβλίου, όπου ο ποιητής φωτίζεται από τα χρώματα της ίριδας, δηλαδή από το ουράνιο τόξο. Όμως, non sine sole iris. Δηλαδή: "δεν υπάρχει ουράνιο τόξο δίχως ήλιο". Ο αναχρονισμός είναι ότι το ουράνιο τόξο έγινε η σημαία των ομοφυλοφιλικών κινημάτων μόλις το 1978, δηλαδή 45 χρόνια μετά τον θάνατο του Καβάφη. Παρά ταύτα, η συνάντηση του ουράνιου τόξου και των νομοθεσιών του με τον ποιητή έγινε τώρα. Επομένως, η συναστρία που φωτίζει με αυτή ίριδα το πρόσωπο του ποιητή είναι η δική μας εποχή κι αυτό δεν αποτελεί αναχρονισμό. Είναι η δική μας ματιά στον Καβάφη.
Στο σχολείο υπάρχει μια αποσιώπηση της ομοφυλοφιλικής ταυτότητας του Κωνσταντίνου Καβάφη, παρότι αυτή είναι κεντρική στο έργο του. Πιστεύετε ότι το βιβλίο σας λειτουργεί ως ένα μέσο αποκατάστασης της πραγματικής εικόνας του ποιητή στο ευρύ κοινό;
Όχι, δεν νομίζω ότι το ευρύ κοινό σήμερα αγνοεί ότι ο Κωνσταντίνος Καβάφης ήταν ένας ομοερωτικός ποιητής. Παρά τη σχολική αποσιώπηση, η ποίησή του είναι τόσο διάχυτη στην καθημερινή γλώσσα που καθένας μας ακόμη κι ασυναίσθητα χρησιμοποιεί καβαφικές εκφράσεις. Από τον πρώτο κριτικό του, τον Τίμο Μαλάνο που κυκλοφόρησε το βιβλίο του για τον Καβάφη μήνες μετά τον θάνατό του το 1933, είναι αντιληπτό ότι ο ομοερωτισμός είναι κεντρικός κώδικας ανάγνωσης αυτού του ποιητικού έργου. Το βιβλίο μου συμπληρώνει μία ακόμη ψηφίδα σε αυτό το σύνολο, φωτίζοντας την επίδραση που είχε το καβαφικό σύμπαν στην διαμόρφωση των νομοθετημάτων για τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων. Άκουσα την κριτική ότι με αυτό τον τρόπο "μικραίνουμε" τον Καβάφη, τον περιορίζουμε, τον χρησιμοποιούμε, του βάζουμε ταμπέλα. Εγώ βλέπω το αντίθετο: όταν φωτίζεις νέες διαστάσεις που ποτέ μέχρι τώρα δεν είχαν ειδωθεί, αποκαλύπτεται ένα μέγεθος ακόμη μεγαλύτερο από αυτό που φανταζόμασταν. Μιλώντας για τον "νομικό" Καβάφη, τον υποδεχόμαστε σε νέες επικράτειες – και νέες περιπέτειες!- που πιο πριν δεν είχαμε συναντηθεί. Αν το βιβλίο καταφέρει όντως αυτή την συμβολή, θα έχει επιτύχει τον στόχο του.
Επιλέξατε ως τόπο παρουσίασης του βιβλίου σας στις 29 Απριλίου το Αμφιθέατρο της Βιβλιοθήκης της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ, την ημέρα γέννησης και θανάτου του ποιητή. Υπάρχει κάποιος συμβολισμός πίσω από την κίνηση αυτή;
Πρόκειται για το κτίριο του παλαιού Χημείου, ένα χώρο που αρχικά προοριζόταν για αυτή την επιστήμη, αλλά σήμερα είναι αφιερωμένος την νομική, ως βιβλιοθήκη της Νομικής Σχολής. Το βιβλίο είναι ούτως ή άλλως υβριδικό και γεννήθηκε από την "χημική ένωση" της ποίησης με το δίκαιο. Έπειτα, είναι ένα νεοκλασικό κτίριο το οποίο χτίστηκε το 1889 και καταστράφηκε ολοσχερώς το 1911. Κοιτάξτε, τώρα κάτι συμπτώσεις: το έτος αυτό, το 1911, είναι η χρονιά που ο Κωνσταντίνος Καβάφης κάνει μια μεγάλη στροφή στην πνευματική του παραγωγή, κάτι το οποίο έχουν εντοπίσει όλοι οι μελετητές. Είναι το έτος που δημοσιεύει την "Ιθάκη", η χρονιά που από συνηθισμένος και προβλέψιμος γίνεται μείζων και οικουμενικός. Από το έτος αυτό και μετά, η ποίησή του γίνεται πιο τολμηρή και πιο ειλικρινής, αναφέρεται ευθέως σε ομοερωτικές εμπειρίες και οικοδομεί το σημαντικότερο μέρος του ποιητικού του έργου. Μετά την καταστροφή του 1911, το Χημείο λειτούργησε πάλι το 1917. Μιλάμε για το έτος, κατά το οποίο ο Καβάφης έχει δημοσιεύσει δεκατρία ποιήματα: πρωτοφανής όγκος παραγωγής για τα δεδομένα του ποιητή. Το 1917 που λειτουργεί εκ νέου το Χημείο, είναι η χρονιά με τις περισσότερες καβαφικές αυτοεκδόσεις. Το κτίριο έχει λοιπόν μια ιστορία που παραλληλίζεται μυστικά με την ποιητική εξέλιξη του Καβάφη. Μέσα σε αυτό τον χώρο, θα κάνουμε την πρώτη παρουσίαση του βιβλίου την κομβική ημερομηνία που θα έπρεπε να είχε καθιερωθεί διεθνώς ως Ημέρα Κωνσταντίνου Καβάφη: την ημέρα που γεννήθηκε και πέθανε.
Θεωρείτε ελλιπή τη μελέτη του έργου του Καβάφη, χωρίς να γίνεται σπουδή στο "καβαφικό σύμπαν", όπως το οικογενειακό του background και το αρχείο του;
"Είναι ένα πολύ συναρπαστικό νοητικό παιχνίδι να αρχίσεις την εξερεύνηση σε όλο αυτό το πλουσιότατο υλικό που υπάρχει για τον Καβάφη. Μπαίνεις σε ένα metaverse! Είναι σαν να ζεις ένα αστυνομικό μυθιστόρημα, όπου ανακαλύπτεις συνέχεια καινούργια ίχνη που δεν τελειώνουν πουθενά, αλλά και που υπάρχουν πολλές εσωτερικές αντιφάσεις, πολλά αινίγματα και κενά. Από την άλλη πλευρά, μπορείς πανεύκολα να πέσεις στην παγίδα της "ιστορικής ερμηνείας", όπως λέμε εμείς οι νομικοί και να αναζητάς στα ποιήματα συγκεκριμένες αναφορές που ο ίδιος ο Καβάφης αρνιόταν, γιατί ήξερε πολύ καλά ότι οι αντιστοιχίσεις με υπαρκτά πρόσωπα και πράγματα "μικραίνουν" το έργο."
Αυτό πια είναι νομίζω δεδομένο. Είναι η χαρακτηριστική περίπτωση του δημιουργού που η προσωπικότητά του είναι απολύτως αδύνατο να διαχωριστεί από το ίδιο το έργο του. Πρέπει να σας πω ότι είναι ένα πολύ συναρπαστικό νοητικό παιχνίδι να αρχίσεις την εξερεύνηση σε όλο αυτό το πλουσιότατο υλικό που υπάρχει για τον Καβάφη. Μπαίνεις σε ένα metaverse! Είναι σαν να ζεις ένα αστυνομικό μυθιστόρημα, όπου ανακαλύπτεις συνέχεια καινούργια ίχνη που δεν τελειώνουν πουθενά, αλλά και που υπάρχουν πολλές εσωτερικές αντιφάσεις, πολλά αινίγματα και κενά. Από την άλλη πλευρά, μπορείς πανεύκολα να πέσεις στην παγίδα της "ιστορικής ερμηνείας", όπως λέμε εμείς οι νομικοί και να αναζητάς στα ποιήματα συγκεκριμένες αναφορές που ο ίδιος ο Καβάφης αρνιόταν, γιατί ήξερε πολύ καλά ότι οι αντιστοιχίσεις με υπαρκτά πρόσωπα και πράγματα "μικραίνουν" το έργο. Στενεύουν την φαντασία του αναγνώστη. Έλεγε, για παράδειγμα, ότι στην "Σατραπεία" δεν πρέπει να θεωρούμε ότι ο λόγος γίνεται για τον Θεμιστοκλή ή τον Δημάρατο, αλλά για οποιονδήποτε άνθρωπο, τεχνίτη ή ακόμη κι επιστήμονα που δελεάζεται να θυσιάσει τα "θέλω" του και την ψυχή του για την χλιδή. Ο Τσίρκας στο βιβλίο του "Ο πολιτικός Καβάφης" έχει συνδέσει το "Περιμένοντας τους βαρβάρους" με συγκεκριμένα γεγονότα που συνέβησαν στο Σουδάν την εποχή που γράφηκε το ποίημα και επηρέασαν την αιγυπτιακή κοινή γνώμη. Μια ωραία ανάλυση που πολλοί επιχείρησαν να ανατρέψουν, δεδομένης και της πολυπλοκότητας και της αμφιλογίας του Καβάφη που κορυφώνεται στους "Βαρβάρους", είναι από τα πιο σύνθετα ποιήματά του. Άλλοι προσπαθούν να μαντέψουν εάν σε ένα ποίημα που ο Καβάφης οικτίρει κάποιον άτυχο ομοερωτικό νέο αναφέρεται στον Πολ, τον επίσης ομοφυλόφιλο αδελφό του που πέθανε ως επαίτης στην Γαλλία. Είναι ωραίες αυτές οι ανακαλύψεις, αλλά πάνω απ’ όλα πρέπει να σεβόμαστε την αυτοτέλεια του κειμένου. Για τον Καβάφη έχουν γραφτεί ατελείωτες βιβλιοθήκες μελετών και αναλύσεων και είναι πολύ δύσκολο να διαβάσεις κάτι πραγματικά καινούργιο που δεν έχει γραφτεί. Ωστόσο, να που υπάρχουν και νέες διαστάσεις, όπως ο "νομικός" Καβάφης.
Κλείνοντας, θα θέλαμε να μας πείτε, για εσάς το δίκαιο έχει ποιητική διάσταση;
Χαίρομαι που αναφέρεστε στο δίκαιο και όχι στην νομοθεσία… Το κάνετε πιο εύκολο! Θα έλεγα ότι η πραγματική απονομή της Δικαιοσύνης είναι μια στιγμή που ενέχει πάντοτε στοιχεία σκληρότητας – γιατί μην ξεχνάμε ότι κάποιος χάνει – αλλά, όταν επέρχεται είναι κάτι που μπορούμε να απολαύσουμε ως συλλογικότητα, ως κοινωνία. Όχι μόνο ως διάδικοι και νομικοί. Αυτή η απόλαυση μοιάζει κάπως με την διανοητική ευχαρίστηση που προσφέρει η υψηλή ποιητική τέχνη. Έχει έναν οικουμενικό χαρακτήρα. Αλλά, αυτό είναι μόνο σε μεμονωμένες στιγμές και "πολύ σπανίως", όπως λέει ο Καβάφης. Το σίγουρο όμως είναι ότι το δίκαιο έχει ποιητική προέλευση. Μην ξεχνάμε τις θεμελιώδεις ηθικές αξίες που διαμορφώθηκαν μέσα από την αρχαία ελληνική ποίηση, λυρική και τραγική και κατόπιν έγιναν νομικές αρχές. Ακόμη και το δικαστήριο του Αρείου Πάγου, ιδρύθηκε στην "Ορέστεια" του Αισχύλου, από την θεά Αθηνά! Δεν αρκούσε η ίδια η παρέμβασή της για την επίλυση του δράματος, αλλά έπρεπε να ιδρύσει ανώτατο δικαστήριο. Στο βιβλίο μου αναφέρομαι σε ένα σχετικό έργο ενός παλαιού καθηγητή νομικής, του Στέφανου Δεληκωστόπουλου, με τίτλο "Γένεση του δικαίου από την αρχαιοελληνική ποίηση", όπου γίνεται όλη αυτή η σύνδεση. Αυτός είναι ένας δικός μου πνευματικός πρόγονος. Άνοιξε το δρόμο να ψάχνουμε την προέλευση του δικαίου στα ποιητικά έργα. Ακολουθώντας αυτό τον δρόμο, επιχείρησα να βρω την γένεση των ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιωμάτων στην καβαφική ποίηση. Είμαι σίγουρος ότι θα ακολουθήσουν κι άλλα πολλά τέτοια εγχειρήματα, στο μέλλον.
Διαβάστε Επίσης
