Για τον Γιώργο Λάνθιμο, όλες οι αναμνήσεις του είναι εικόνες

Το -1 της Στέγης μετατράπηκε σε έναν κατάλευκο κυβικό λαβύρινθο, εισχωρόντας σε αυτόν αντικρίζεις μία σειρά εφτά ασπρόμαυρων φωτογραφιών που απαρτίζουν την πρώτη ενότητα της έκθεσης φωτογραφίας του μεγάλου δημιουργού Γιώργου Λάνθιμου, η οποία εγκαινιάστηκε την περασμένη Παρασκεύη (6/3) με την παρουσία του ίδιου, δίνοντας έναρξη στην πρώτη έκθεση φωτογραφίας του κινηματογραφιστή στην Ελλάδα.

Η έκθεση με τον μεστό, αλλά ίσως εσκεμμένα συγκρατημένο, τίτλο "Photographs", προσκαλεί τον θεατή να εξερευνήσει μία πτυχή της ιδιοσυγκρασίας του Λάνθιμου που μέχρι σήμερα βρισκόταν στο παρασκήνιο των κινηματογραφικών του δημιουργημάτων, όσο και να αναζητήσει μία προσωπική ερμηνεία. Μέσα από τέσσερις ανεξάρτητες όσο και νοητά αλληλένδετες ενότητες, ο θεατής παίρνει τον ρόλο του αναγνώστη-ερμηνευτή και αυτοπεριηγείται ελεύθερα στον λανθιμικό λαβύρινθο — ο οποίος, χωρίς λεζάντες ή περαιτέρω επεξηγήσεις, ζητάει να σταθείς μπροστά στα έργα και να επιτρέψεις στο βλέμμα να διαπεράσει την υλική τους επιφάνεια.

"Η φωτογραφία έχει γίνει ένα σημαντικό κομμάτι της ζωής μου, πέρα από τον κινηματογράφο. Μου δίνει πολύ μεγαλύτερη ελευθερία, νιώθω ότι υπάρχουν λιγότεροι κανόνες που σχετίζονται με τη συμβατική αφήγηση"  – Γιώργος Λάνθιμος

Η καλλιτεχνική στροφή στο στατικό μέσο δεν ήρθε απρόοπτα. Η αγάπη του Λάνθιμου για τη φωτογραφία, όπως συμβαίνει με τη μυσταγωγική διαδικασία εμφάνισης ενός ρολού φιλμ, χρειάστηκε χρόνο για να μετουσιωθεί μέσα του. Η επαφή με το μέσο ξεκίνησε αρχικά μέσα από την ανάγκη να κατανοήσης του προκειμένου να υπηρετήσει την πρώτη του λατρεία, την έβδομη τέχνη. Σταδιακά, η ενασχόληση με τον στατικό φακό εξελίχθηκε σε μια μορφή δημιουργικής διεξόδου — όπως ο ίδιος επισημάνε — και το ενδιαφέρον του για το μέσο τελικά εδραιώθηκε.

Τα στοιχεία που αγαπάει ο ίδιος για την στατική τέχνη: η αμεσότητα της, η ρευστότητα στην αφήγηση και στην νοηματοδότηση αντικατοπτρίζεται και στο ίδιο το έργο του κινηματογραφιστή, μέσα από την αρχιτεκτονική εκμυστηρεύεται στον θεατή παραπάνω στοιχεία για τις φωτογραφίες από οποιαδήποτε λεζάντα. Η δομή της απαρτίζεται από τον εξωτερικό φλοιό– ενας "κινηματογραφικός προθάλαμος" που σε προσκαλεί να εισέλθεις στον κόσμο του σκηνοθέτη μέσα από τις εικόνες από τα γυρίσματα των τελευταίων πολυαγαπημένων ταινιών του σκηνοθέτη.

Η πρώτη είναι αφιερωμένη σε εφτά φωτογραφίες από τα γυρίσματα της Βουγονίας (Bugonia), που δημοσιεύονται για πρώτη φορά στην έκθεση. Συνέχιζοντας ο θεατής μπορεί να επιλέξει μία από τις διαδρομές που οδηγούν στις δύο επόμενες ενότητες με φωτογραφίες διαφορετικών μεγέθων και χρωμάτων, από τα πλατό του Ιστορίες Kαλοσύνης (Acts of Kindness) και του Poor Things, όπου ο σκηνοθετής είχε την ευκαιρία να πειραματιστεί και να αναπτύξει το σουρεαλιστικά ρεαλιστικό βλέμμα του, σε στατική μορφή.

Η τελευταία ενότητα που ο ίδιος αυτοαποκαλεί "no word for blue" συγκροτεί την καρδιά αυτής της φωτογραφικής έκθεσης. Εκατόν ογδόντα δύο (182) προσωπικές φωτογραφίες — πορτραίτα ανθρώπων και ζώων, τοπία άγνωστα αλλά συνάμα γνώριμα και οικεία σε όλους μας— από τις μοναχικές βόλτες του Λάνθιμου στα άκρα της Αθήνας και στα ελληνικά νησιά, παρουσιάζονται για πρώτη φορά παγκοσμίως. Η πιο ενδόμυχη ματιά στον δημιουργό πίσω από το φακό, αποσπάει το υποκείμενο από την καλλιτεχνική του διεργασία και καταφένρει να δημιουργήσει έτσι ένα νέο οπτικό πλαίσιο ερμηνείας του ίδιου του σκηνοθέτη. 

"Δεν προσπαθούσα να κρύψω την ασχήμια. Προσπαθούσα να μην αποσπάσω από εκείνο που πραγματικά με ενδιέφερε"

Η επιστρόφη στην Ελλάδα έφερε μαζί της την αποκλειστικότητα του ασπρόμαυρου στην φωτογραφική προσέγγιση του Λάνθιμου, μία απόφαση που ο ίδιος αποδίδει αρχικά στην αγάπη του γι'αυτό και στην δυνατότητα να μεταμορφώσει το ρεαλιστικό σε "κατί διαφορετικό", στη μεταμόρφωση μίας στιγμής σε ανάμνηση πριν προλάβει να ολοκληρωθεί. Παράλληλα επιθυμόντας να αποδόσει μία "καρτ ποστάλ" αισθητική στις φωτογραφίες του απέφυγε το έγχρωμο για να επιτρέψει στα αντικείμενα του φακού του πραγματικά να φανούν. Με την σειρά όπου καμία λέξη δεν μπορεί να περιγράψει το μπλε, ο Λάνθιμος επιδιώκει την αποδόμηση της συμβατικής αφήγησης, συνδέοντας το σώμα των έργων του με την απουσία του χρώματος και από τα έργα του Ομήρου, ίσως οδηγόντας σταδιακά στην επανερμήνευσει της Ελλάδας πέρα από τα μπλε σύμβολα που την συγκροτούν στο παγκόσμιο γόητρο.

Πολλές από τις φωτογραφίες της έκθεση εμφανίζονται ήδη στα πρόσφατα βιβλία του, "Dear God, the Parthenon Is Still Broken" (2024), το οποίο περιλαμβάνει εικόνες που τραβήχτηκαν κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων του "Poor Thing"s (2023), "i shall sing these songs beautifully" (2024), που δημιουργήθηκε παράλληλα με την ταινία "Ιστορίες καλοσύνης" (2024). Με την αφορμή των εγκαινίων παρουσιάστηκε επίσης το καινούργιο βιβλίο φωτογραφίας VISCIN  (2026), στο οποίο ο πολυβραβευμένος δημιουργός αποκαλύπτει τις εφτά φωτογραφίες, οι οποίες τραβήχτηκαν στα πλατό της τελευταίας του ταινίας, "Βουγονία" και συντελούν την αφετηρία της έκθεσης στην Στέγη.

Την έκθεση Γιώργος Λάνθιμος: Photographs επιμελείται ο Michael Mack, σε ανάθεση και παραγωγή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση και αρχιτεκτονικό σχεδιασμό Λουκά Μπάκα.

Η έκθεση θα είναι ανοιχτή στο κοινό μέχρι τις 15 Μαϊου, με συμπληρωματικές προσβάσιμες ξεναγήσεις σε επιλεγμένες ημερομηνίες.

Για περισσότερες πληροφορίες.