Η Καουτέρ Αντιμί περνά μια νύχτα στο Ινστιτούτο του Αραβικού Κόσμου στο Παρίσι για να αφηγηθεί την τύχη της Μπάγια, της "Αλγερινής ζωγράφου που κέρδισε τον θαυμασμό του Ματίς και του Πικάσο”. Ωστόσο, μες στη σιωπή του μουσείου, μια άλλη αφήγηση έρχεται στο προσκήνιο.
Στο νέο της βιβλίο "Εχθρική χαρά” (μετάφραση Μυρτώ Ταπεινού), που κυκλοφορεί όπως και τα δύο προηγούμενα από τις εκδόσεις Πόλις, η Αλγερινή συγγραφέας που γεννήθηκε το 1986 στο Αλγέρι και από το 2008 ζει στο Παρίσι, ενώ τον Μάιο θα βρεθεί στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, κοιτάζει κατάματα ένα προσωπικό και συλλογικό τραύμα που συνδέεται με τη λεγόμενη "μαύρη δεκαετία" της Αλγερίας του ‘90, όπου κυβερνά η τρομοκρατία.
Το 1994, ενώ η Αλγερία βυθίζεται όλο και περισσότερο στη βία, οι γονείς της Καουτέρ αποφασίζουν να επιστρέψουν από τη Γαλλία εκεί, στην πατρίδα, με τα παιδιά τους. Την επομένη της άφιξής τους, το οικογενειακό αυτοκίνητο πέφτει πάνω σε ένα μπλόκο της Ένοπλης Ισλαμικής Οργάνωσης (GIA). Πρόκειται για το πρώτο επεισόδιο σε μια σειρά ανεπούλωτων τραυμάτων που ενεργοποιεί η Αντιμί καθώς αποφασίζει να καταπιαστεί με την πιο προσωπική, κοντινή ιστορία της χώρας της.
Στα δύο προηγούμενα μυθιστορήματά της, "Άνεμο κακό” και "Τα πλούτη μας” (μετάφραση Έφη Κορομηλά), η συγγραφέας είχε αρχίσει να χαρτογραφεί με τον δικό της τρόπο την ιστορία της Αλγερίας και την εικόνα του Αλγερίου πέρα από τις στερεοτυπικές αναπαραστάσεις αλλά και τους αφανείς "ήρωές” της, όπως ο πρώτος εκδότης του Αλμπέρ Καμύ και συγγραφέας Εντμόν Σαρλό.
Η ορφανή αυτοδίδακτη ιθαγενής που ζωγραφίζει
Προσθέτοντας μερικές πολύ ενδιαφέρουσες σελίδες στη σύγχρονη τάση που θέλει την αυτομυθοπλασία, το νέο άλγος του αρχείου αλλά και την αποαποικιακή επανασύσταση καλλιτεχνικών μορφών (και δη γυναικών) του παγκόσμιου Νότου που δεν έχουν καταχωρηθεί επαρκώς στη διεθνή ιστορία της τέχνης, η Καουτέρ Αντιμί εξερευνά με τον τρόπο της τέχνης την πρόσφατη μικρή και μεγάλη ιστορία.
Στην "Εχθρική χαρά” σειρά έχει η Μπάγια (1931-1998), η ακατάτακτη ναΐφ ζωγράφος με τα έντονα χρώμα και τα σουρεαλιστικά πριμιτιβιστικά πρόσωπα που μέσα από μια μυθιστορηματική ζωή ταξίδεψε ως έφηβη από τη Αλγερία στο Παρίσι για να κάνει την πρώτη της έκθεση κερδίζοντας την προσοχή του Πάμπλο Πικάσο ("μάλλον τα δικά μου έργα ενέπνευσαν εκείνον”) και του Αντρέ Μπρετόν. Τι δείχνουν τα μάτια της Μαργκερίτ, της "Γαλλίδας χαμένης στην αποικία” κηδεμόνα και θεματοφύλακα της ιστορίας της Μπάγια που διορθώνει τα λάθη των δημοσιευμάτων των εφημερίδων της εποχής και των παραμυθιών που σκαρφίζονται για την εξωτική ζωγράφο με το βελούδινο μοβ φόρεμα που γευμάτισε στο σπίτι του Κριστιάν Ντιόρ ενώ… είχε μεγαλώσει τρώγοντας με τις κατσίκες;
Ποιά ήταν πραγματικά αυτή η "ορφανή αυτοδίδακτη ιθαγενής που ζωγραφίζει”, που έχει "μια δική της ομορφιά, μια δική της χαρά, που το ζωηρό της βλέμμα διαπερνά τον φακό” καθώς φωτογραφίζεται φορώντας παραδοσιακές τουνίκ μπροστά στα λουλούδια, τα ζώα και τα αραβουργήματα που μεγαλώνουν στους πίνακές της; Πώς γλίτωσε τον γάμο στα δέκα της χρόνια και τι της συνέβη όταν οι κριτικοί, που κάποτε γοητεύονταν από τη "μικρή μάγισσα", έπαψαν να τη βλέπουν πια ως εξωτική; Πώς έζησε μέχρι που τα έργα της μπήκαν στα μουσεία και τη βλέπουμε να φωτογραφίζεται δίπλα στον Φρανσουά Μιτεράν και την Εντμόντ Σαρλ-Ρου;
Και πότε συναντήθηκε το βλέμμα της συγγραφέα με τα χρώματά της Μπάγια, το ινδικό ροζ, το μπλε βιολετί (στο οποίο το εξώφυλλο του βιβλίου "Εχθρική χαρά” κάνει το δικό του hommage), το χρυσοκίτρινο, στο Μουσείο Καλών Τεχνών στο Αλγέρι, μια μέρα μεθυσμένη "από χαρά – την αληθινή χαρά εννοώ, όχι την εχθρική χαρά, αυτή τη μαινόμενη, απατηλή χαρά που έρχεται μετά τον πόλεμο, αυτήν που κουβαλάμε βαθιά μέσα μας, που σαπίζει τα σωθικά μας εδώ και είκοσι χρόνια.”;
Η Καουτέρ Αντιμί εξερευνά με τον τρόπο της τέχνης την πρόσφατη μικρή και μεγάλη ιστορία προσθέτοντας μερικές πολύ ενδιαφέρουσες σελίδες στη σύγχρονη τάση που φέρνει στο προσκήνιο την αυτομυθοπλασία, το νέο άλγος του αρχείου αλλά και την αποαποικιακή επανασύσταση καλλιτεχνικών μορφών (και δη γυναικών) του παγκόσμιου Νότου που δεν έχουν καταχωρηθεί επαρκώς στη διεθνή ιστορία της τέχνης. "Ρωτώντας, επιμένοντας, φέρνοντας στο φως σκόρπια κομμάτια, ιστορίες θαμμένες κάτω από στρώματα λήθης” δημιουργεί το δικό της αντι-αρχείο "Όχι για να αποκαταστήσει την αλήθεια –που δεν υπάρχει καν–, αλλά για να δώσει σάρκα και οστά σε οτιδήποτε οφείλει την παρουσία του.” "Εξορύσσοντας υπομονετικά ό,τι αντιστέκεται, ό,τι ξεγλιστρά, ξεχωρίζοντας το αληθινό από το ασαφές”, προσπαθώντας να ανασυνθέσει ό,τι υπήρξε.
Διαβάστε Επίσης
"Δεν υπάρχει αρχείο χωρίς βία"
"Να με, λοιπόν, κάτοχος δύο αρχείων: εκείνου που βρίσκεται στις κασέτες και αυτού που κουβαλώ μέσα μου. Κι ανάμεσα στα δύο, η άβυσσος. Αυτές οι εικόνες που απαθανατίστηκαν στο βίντεο άντεχαν στον χρόνο, αλλά δεν θα αφηγούνταν ποτέ ολόκληρη την ιστορία. Θα έλεγαν μόνο ό,τι ήταν επιτρεπτό. Όχι τη νύχτα, όχι τις πνιχτές κραυγές, όχι τη σιωπή.
Ίσως σε αυτό να καταλήγει όλο το εγχείρημα τούτου του βιβλίου: να επινοήσει ένα αντι-αρχείο. Να αφηγηθεί από το πλάι, από χαμηλά, μερικές φορές σε κόντρα. Να περισυλλέξει τα θραύσματα, τα συντρίμμια, τα κενά, και να τα εντάξει στην αφήγηση. Όχι για να αποκαταστήσει την αλήθεια –που δεν υπάρχει καν–, αλλά για να δώσει σάρκα και οστά σε οτιδήποτε οφείλει την παρουσία του.”
Γιατί οι γονείς της θέλησαν να επιστρέψουν τότε ακριβώς που, όσοι μπορούσαν, εγκατέλειπαν άρον άρον τη χώρα; Πώς να σταθεί στα πόδια της η ενήλικη πια συγγραφέας, όταν το παρελθόν στοιχειώνει και κατασπαράζει τις νύχτες της; Η Αντιμί αντικρίζει κατάματα τις αναμνήσεις της, προσπαθεί να γεμίσει τα κενά, να ανασύρει όλα αυτά που έχουν θαφτεί, εξερευνώντας όσα αναπαράγονται μες στα χρόνια, όσα αποσιωπώνται, αλλά και όσα ξαναβρίσκουν τη φωνή τους.
"Ξεμένοντας από επιχειρήματα, στο τέλος τού πέταξα στα μούτρα ότι μας είχε κουβαλήσει πίσω στον πόλεμο. Για πολλή ώρα δεν έβγαλε άχνα, μέχρι που με φωνή βραχνή, ψυχρή, μουρμούρισε: "Σας προσφέρω μια χώρα. Εδώ, ποτέ και κανένας δεν θα σας πει ότι δεν είστε στον τόπο σας. Που να πάρει ο διάολος, σου προσέφερα μια ολόκληρη χώρα". Κι ώσπου να φτάσουμε μπροστά στην πολυκατοικία μας, συνέχισε να επαναλαμβάνει: "Σου προσέφερα
μια ολόκληρη χώρα".
Η Καουτέρ Αντιμί γεννήθηκε στο Αλγέρι το 1986. Σπούδασε φιλολογία στο Πανεπιστήμιο του Αλγερίου. Γράφει στα γαλλικά. Από το 2008 ζει στο Παρίσι. Από τις εκδόσεις Πόλις κυκλοφορούν επίσης τα μυθιστορήματά της "Τα πλούτη μας" ‒που τιμήθηκε με το βραβείο Renaudot των μαθητών λυκείου, το βραβείο Prix de Style και το βραβείο Beur FM Méditerranée, και είχε συμπεριληφθεί στις λίστες υποψηφιοτήτων για τα βραβεία Goncourt, Médicis, Renaudot και Interallié‒, και "Με άνεμο κακό", που τιμήθηκε με το Βραβείο Φοιτητών France-Culture-Télérama και το βραβείο Montluc Résistance et Liberté.
