Η έκθεση "Τυφλό Σημείο: Θαλάσσιες οδοί και μεταναστευτικές ροές", που παρουσιάζει το Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς στο Κέντρο Τεχνών του Δήμου Αθηναίων, επιχειρεί μια καίρια εικαστική και πολιτική παρέμβαση πάνω σε ένα από τα πιο επώδυνα και αποσιωπημένα ζητήματα της σύγχρονης ευρωπαϊκής πραγματικότητας: τη μετανάστευση και τις θαλάσσιες διαδρομές επιβίωσης στη Μεσόγειο. Από τις 13 Ιανουαρίου έως τις 8 Φεβρουαρίου 2026, η έκθεση συγκροτεί έναν χώρο μνήμης, κριτικής και διεκδίκησης κοινωνικής δικαιοσύνης μέσα από τη γλώσσα της τέχνης.
Στον πυρήνα της θεματικής βρίσκεται το ναυάγιο του σκάφους Adriana, που σημειώθηκε στις 14 Ιουνίου 2023 ανοιχτά της Πύλου και αποτέλεσε ένα από τα πιο θανατηφόρα ναυάγια στη σύγχρονη ιστορία της Μεσογείου. Το πλοίο, το οποίο μετέφερε εκατοντάδες μετανάστες με προορισμό την Ιταλία, βυθίστηκε στο Φρέαρ των Οινουσσών — το βαθύτερο σημείο της Μεσογείου — εντός της ελληνικής ζώνης έρευνας και διάσωσης. Το σημείο αυτό μετατρέπεται στην έκθεση σε ένα κυριολεκτικό και συμβολικό "τυφλό σημείο": έναν τόπο όπου η ανθρώπινη ζωή χάνεται μέσα στην αδιαφορία, την αποσιώπηση και τη θεσμική αδράνεια.
Η τέχνη που παρουσιάζεται εδώ δεν διεκδικεί ουδετερότητα. Όπως επισημαίνει η ιστορικός και διευθύντρια του Ινστιτούτου Νίκος Πουλαντζάς, Μαρία Ρεπούση, πρόκειται για έργα που καθιστούν ορατούς τους μηχανισμούς εξουσίας, φωτίζουν τις "αόρατες" ζωές και διεκδικούν την καθολικότητα των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Η έκθεση λειτουργεί ως μορφή αντίστασης απέναντι στην κανονικοποίηση της βίας που χαρακτηρίζει τις πολιτικές αποτροπής και τις μεταναστευτικές πρακτικές πολλών ευρωπαϊκών κυβερνήσεων, με ιδιαίτερη έμφαση στην ελληνική εμπειρία.
Μια συλλογική εικαστική έρευνα
Η εικαστική ομάδα που υπογράφει την έκθεση συγκροτήθηκε ως ένα ανοιχτό πεδίο εικαστικής και θεωρητικής έρευνας, με βασικό πυρήνα τους καλλιτέχνες Σάκη Γκουντρουμπή, Νίκο Κόκκαλη, Τριαντάφυλλο Τρανό και Γιάννη Χρηστάκο. Τέσσερις δημιουργοί με διακριτές διαδρομές, οι οποίοι συναντώνται γύρω από την κοινή τους αγωνία για τη σχέση τέχνης, εκπαίδευσης, κριτικής σκέψης και κοινωνικής παρέμβασης.
Το συλλογικό αυτό εγχείρημα, που διανύει ήδη τον τρίτο χρόνο της πορείας του, λειτουργεί ως ένα εργαστήριο ιδεών και δράσεων. Κάθε έκθεση δεν αποτελεί απλώς παρουσίαση έργων, αλλά ένα νέο κεφάλαιο έρευνας, όπου εικαστικές πρακτικές και θεωρητικές αναγνώσεις συνυπάρχουν, διασταυρώνονται και μετασχηματίζονται. Ανάλογα με τη θεματική, η ομάδα προσκαλεί καλλιτέχνες των οποίων το έργο συνομιλεί ουσιαστικά με την εκάστοτε ερευνητική κατεύθυνση, διευρύνοντας τον διάλογο και τη συλλογική δυναμική.
Η διαδρομή της ομάδας περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τις εκθέσεις "Κάτω από τον Ατσάλινο Ουρανό" (Θεσσαλονίκη, 2024), "Κάτω από το Βαρύ Ουρανό" (Καρδαμύλη, 2024), "Dark Mirror" (Back to Athens, 2025) και "Σήματα Κινδύνου" (Λάρισα, 2025).
Ο χώρος ως φορέας μνήμης
Η επιλογή του Κέντρου Τεχνών Δήμου Αθηναίων προσδίδει επιπλέον βάθος στο εγχείρημα. Ο χώρος γειτνιάζει με τα παλιά κρατητήρια του Διοικητηρίου της ΕΑΤ-ΕΣΑ, έναν τόπο άρρηκτα συνδεδεμένο με τη μνήμη της δικτατορίας, της καταστολής και της αντίστασης. Η έκθεση εγγράφεται έτσι σε μια ιστορική συνέχεια αγώνων ενάντια στον αυταρχισμό, υπενθυμίζοντας ότι η τέχνη και η διανόηση υπήρξαν, και παραμένουν, κρίσιμα πεδία αντίστασης.
Παράλληλες εκδηλώσεις και δημόσιος διάλογος
Το πρόγραμμα πλαισιώνεται από παράλληλες εκδηλώσεις που ενισχύουν τον δημόσιο διάλογο γύρω από τη μετανάστευση, τη δικαιοσύνη και τον ρόλο της τέχνης στην εκπαίδευση.
"Από τις Θαλάσσιες Μεταναστευτικές Οδούς στις Δικαστικές Αίθουσες": Την Τετάρτη 21 Ιανουαρίου, 18:00-21:00, προβάλλεται το ντοκιμαντέρ του Στέλιου Κούλογλου "142 Χρόνια", ακολουθούμενο από συζήτηση για την ποινικοποίηση των προσφυγικών ροών και τη λειτουργία της δικαιοσύνης.
Την Παρασκευή 6 Φεβρουαρίου, 18:00-21:00, η συζήτηση "Τέχνες στην εκπαίδευση" εστιάζει στον ρόλο της τέχνης ως εργαλείου κριτικής παιδείας και αντίστασης απέναντι σε αυταρχικές πρακτικές.
Μια πολιτιστική και πολιτική παρέμβαση
Για το Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς, η έκθεση "Τυφλό Σημείο" δεν αποτελεί απλώς ένα πολιτιστικό γεγονός, αλλά μια συνειδητή πολιτική παρέμβαση. Εντάσσεται στη συνολική του αποστολή να συμβάλλει σε έναν δημόσιο λόγο που υπερασπίζεται τα δικαιώματα, αντιμάχεται τον αυταρχισμό και προωθεί έναν δημοκρατικό διεθνισμό. Είναι μια υπενθύμιση ότι η Μεσόγειος δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ζώνη εξαίρεσης και θανάτου, και ότι ο αγώνας για δικαιοσύνη ξεκινά από την αναγνώριση των εγκλημάτων που συντελούνται στο όνομά μας.
Η έκθεση ανοίγει τις πύλες της με επίσημα εγκαίνια την Τρίτη 13 Ιανουαρίου στις 19:00.
Ωράριο λειτουργίας:
- Τρίτη - Παρασκευή: 11:00 - 19:00
- Σάββατο - Κυριακή: 10:00 - 15:00
