Αν και έχουν περάσει πάνω από 40 χρόνια από τότε που γράφτηκε η τολμηρά αντιεθνική (φεμινιστική; κουίρ;) νουβέλα "Εορταστικό τριήμερο στα Γιάννενα" (πρώτη έκδοση: 1982), που επανακυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Πατάκη, και μπορείς εύκολα να διακρίνεις το κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο της κουρασμένης από τα πατριδο-θρησκευτικά πρότυπα αναδυόμενης μεταπολιτευτικής γενιάς της εποχής και των φεμινιστικών διακυβευμάτων, το βιβλίο της 'Έρσης Σωτηροπούλου διατηρεί την αιχμηρότητά του ή ίσως επανενεργοποιείται δυναμικά μες στο σημερινό συγκείμενο.
Η αχτένιστη, επισφαλής εργαζόμενη ηρωίδα της δεν διστάζει να αφήσει τη δουλειά της για να ακολουθήσει έναν άγνωστο "Ροβινσώνα" για το τριήμερο της 28ης Οκτωβρίου στα Γιάννενα, και εμείς να τους ακολουθήσουμε σε ένα οικείο και ταυτόχρονα ανατρεπτικό ταξίδι που καταλήγει σε fem horror. Πριν την περίφημη ανθρωποφαγία και το ανοιχτό σε ερμηνείες φινάλε, έχουμε περιηγηθεί ολοζώντανα στην οικεία επαρχία της Ελλάδας του ‘80 (και όχι μόνο) ανάμεσα σε μαγαζιά με ντόπιο κρασί, σημαίες που ανεμίζουν και μαμάδες που χαστουκίζουν παιδιά με λουστρινένια παπούτσια, μας έχουν πασπατέψει τους γοφούς σε παρελάσεις, έχουμε ακούσει βρισίδια μένοντας σιωπηλές και ενίοτε χαρούμενες, απλά και μόνο επειδή δεν έχουμε να πλύνουμε πιάτα.
Ο κοφτερός, ευθύς λόγος της Σωτηροπούλου ρέει και ταυτόχρονα δίνει την αίσθηση ότι η συγγραφέας έχει προσέξει την κάθε λέξη, ενσωματώνοντας την καθομιλουμένη και τη λαϊκή παράδοση με έναν τρόπο πηγαίο και εμφατικό ταυτόχρονα που αντέχει στον χρόνο και εμπλουτίζει το "αρχείο" μιας ολόκληρης εποχής. Δεν είναι βέβαια τυχαίο ότι οι αναγνώστριες της γενιάς μου έχουν διαβάσει πολύ περισσότερους Έλληνες άνδρες συγγραφείς της εποχής απ’ ότι γυναίκες. Οπότε, είναι ευχής έργον που μέσα στον κατακλυσμό των νέων εκδόσεων, οι στοιχηματικές που τοποθέτησαν το όνομά της ανάμεσα στα φαβορί για το φετινό Νόμπελ λογοτεχνίας, μας έκαναν να αναζητήσουμε τα βιβλία της συγγραφέα που ήρθε στην επικαιρότητα και επανεκδόθηκαν!
Συνεχίσαμε τη "γνωριμία” με τη συγγραφέα με το "Ζιγκ ζαγκ στις νεραντζιές” (Εκδόσεις Πατάκη, επανέκδοση, 2020). Το βραβευµένο και πολυµεταφρασµένο µυθιστόρηµα της 'Έρσης Σωτηροπούλου ξαναήρθε φέτος στην επικαιρότητα και για έναν επιπλέον λόγο, δίνοντας το παρών στις σχετικές λίστες έργων που ήρθαν αντιµέτωπα µε τη λογοκρισία, με αφορμή τον βανδαλισμό των πινάκων στην Εθνική Πινακοθήκη, αφού η συγγραφέας είχε κατηγορηθεί για "χυδαιότητα, βωµολοχία και πορνογραφία", όταν το 2008 ζητήθηκε µε δικαστική απόφαση η απόσυρσή του από τις σχολικές βιβλιοθήκες, με τη Σωτηροπούλου να δικαιώνεται τελικά στη δικαστική διαμάχη με τον Κώστα Πλεύρη.
"Γλυκοδιάβαστο αλλά με δυνατή φωνή” το είχε χαρακτηρίσει το Women Writers και θα συμφωνήσω καθώς ακολουθώ τα παράλογα ζινγκ ζανγκ των πρωταγωνιστών ("Ανεξέλεγκτες τροχιές στη σύγχρονη Ελλάδα κι όμως πολύ γοητευτικά πρόσωπα” είχε γράψει η Le Figaro litteraire) ανάμεσα στις νεραντζιές της Αθήνας, σε νοσοκομεία υπό την απειλή ενός άγνωστου ιού, ποτά στο Banana με γκέι φίλους, διαμερίσματα με παγωμένες πίτσες και αγκινάρες σε τάπερ της μαμάς, ρούμι, Cher και Spice Girls και μια μάινα που αλλάζει χέρια όπως ένα κορίτσι φίλους.
Το μαύρο χιούμορ, η λιτή, άμεση γραφή και οι σουρεάλ χαρακτήρες φτιάχνουν ατμόσφαιρα τέλους του αιώνα σε ένα πολυφωνικό μυθιστόρημα του μιλένιουμ που σε παρασύρει στη γοητευτική παρακμή των losers ηρώων του, εκείνο το "κατακόρυφο καλοκαίρι” από το οποίο "έλειπε μια μοναδική, κοφτερή λεπτομέρεια. Έλειπε μόνο ένα τετραγωνάκι από το παζλ που θα έδινε νόημα σ’ αυτό το απόγευμα, που θα έκανε αυτή την Κυριακή διαφορετική από τις άλλες κι αυτό το καλοκαίρι πιο σημαντικό από τα προηγούμενα”.
Πριν αφήσω το βιβλίο διαβάζω κι άλλα αποσπάσματα από τις κριτικές του διεθνούς Τύπου που είχε υποδεχθεί πολυ θετικα το "Ζιγκ ζαγκ στις νεραντζιές” (Εκδόσεις Πατάκη, επανέκδοση, 2020) και σκέφτομαι τη γενεαλογία της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας που έχουμε ανάγκη και χρέος διαρκώς να ακακατέψουμε και να ξανασυνθέσουμε, ακόμη και για περιπτώσεις που θεωρούνται μέρος του "Κανόνα”. Αν ο… αλγόριθμος του μάρκετινγκ του ελληνικού βιβλίου δεν με ειχε διασταυρώσει με τα βιβλία της Σωτηροπούλου στο παρελθόν και έμελλε να τα ανακαλύψω χάρη σε εναν αλλο αλγόριθμο της εποχής, ας είναι. Σκοπεύω να συνεχίσω.
Ποιά είναι η 'Έρση Σωτηροπούλου
Η 'Έρση Σωτηροπούλου γεννήθηκε στην Πάτρα. Σπούδασε Φιλοσοφία και Πολιτιστική Ανθρωπολογία στη Φλωρεντία και εργάστηκε ως µορφωτική σύµβουλος στην ελληνική πρεσβεία στη Ρώµη. 'Έχει εκδώσει µυθιστορήµατα, νουβέλες, συλλογές διηγηµάτων και ποίηση. 'Έχει γράψει σενάρια και έχει πειραµατιστεί µε διάφορα εκφραστικά µέσα, κυρίως στον χώρο της οπτικής και συγκεκριµένης ποίησης.
'Έχει τιµηθεί µε το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος και µε το Βραβείο του περιοδικού Διαβάζω για το µυθιστόρηµα "Ζιγκ ζαγκ στις νεραντζιές” (Εκδόσεις Πατάκη, επανέκδοση, 2020), µε το Βραβείο της Ακαδηµίας Αθηνών για το µυθιστόρηµα "Εύα” (Εκδόσεις Πατάκη, 2009), που ήταν επίσης υποψήφιο στη γαλλική του έκδοση για το Prix du Livre Europeen, µε το Κρατικό Βραβείο Διηγήµατος για τη συλλογή "Να νιώθεις µπλε, να ντύνεσαι κόκκινα” (Εκδόσεις Πατάκη, 2011) και µε το Βραβείο Ποίησης Dante Alighieri στην Ιταλία.
Το µυθιστόρηµά της "Τι µένει από τη νύχτα” (Εκδόσεις Πατάκη, 2015) απέσπασε στη Γαλλία το Βραβείο Μεσόγειος Καλύτερου Ξένου Μυθιστορήµατος (Prix Mediterranee Etranger) και στις ΗΠΑ το Εθνικό βραβείο ALTA 2019 (µετάφραση: Karen Emmerich).
Από τις Εκδόσεις Πατάκη κυκλοφορούν επίσης τα μυθιστορήματά της "Η φάρσα” (2010, νέα έκδοση) και "Μπορείς;” (2017, Βραβείο Literature.gr Ελληνική Λογοτεχνική Φράση της Χρονιάς), το ποιητικό έργο "Άνθρωπος στη θάλασσα” (2018), η συλλογή διηγημάτων "Η τέχνη να μην αισθάνεσαι τίποτα” (2022) και η νουβέλα "Εορταστικό τριήμερο στα Γιάννενα” (2025, νέα έκδοση). 'Έργα της έχουν µεταφραστεί στα αγγλικά, γερµανικά, γαλλικά, ισπανικά, σουηδικά, φινλανδικά, σλοβένικα, τουρκικά, αραβικά και ιταλικά.
