© George Sfakianakis
Παρόλο που η πρώτη μου επίσκεψη στις Σπέτσες έτυχε λόγω ενός press trip και όχι καλοκαιρινών διακοπών, η σύντομη διαμονή μου στο ιστορικό νησί αναπάντεχα εξελίχθηκε σε μία από τις πιο αξιομνημόνευτες. Ο λόγος; Η έκθεση "The Water Or The Wave" που φιλοξενείται αυτό το διάστημα (έως 13/7) στην Αναργύρειο και Κοργιαλένειο Σχολή Σπετσών (Α.Κ.Σ.Σ.) και είναι μία αρκετά καλή αφορμή για να μπούμε έστω για λίγο στο νησιώτικο mood αλλά και να ανακαλύψουμε τα έργα της Πάολα Πίβι και της Εύας Παπαμαργαρίτη, οι οποίες παρουσιάζουν τις ατομικές τους εκθέσεις σε διοργάνωση του AMA House και με την επιμέλεια του Πάνου Γιαννικόπουλου και της Γεωργίας Λιάπη.
Πριν από μερικά χρόνια, η Άννα Μαρία Λουδάρου ίδρυσε τον ανεξάρτητο καλλιτεχνικό οργανισμό AMA House με την επιθυμία να προωθήσει τη σύγχρονη τέχνη μέσω residencies, καλλιτεχνικών αναθέσεων και δημιουργικών εκθεσιακών προγραμμάτων. Το 2022 το AMA House αποφάσισε να χρησιμοποιήσει την Κοργιαλένειο Σχολή Σπετσών ως στέγη για τα προγράμματα φιλοξενίας του, ανοίγοντας έτσι ένα νέο κεφάλαιο για το πολιτιστικό και τουριστικό υπόβαθρο του νησιού.
Τι πίνεις; Το νερό ή το κύμα;
Ο ιστορικός χώρος στα νοτιανατολικά του νησιού είναι από μόνος του λόγος για να επισκεφθεί κανείς τις Σπέτσες. Η Αναργύρειος και Κοργιαλένειος Σχολή, που 1923 έως το 1983 λειτουργούσε η ομώνυμη σχολή και το οικοτροφείο αρρένων, είναι ένα επιβλητικό κτίσμα και ίσως το καταλληλότερο μέρος για να φιλοξενήσει μία έκθεση σύγχρονης τέχνης, πόσο μάλλον ένα ιδιαίτερο εικαστικό εγχείρημα σαν το "The Water Or The Wave". Ο τίτλος της έκθεσης είναι ουσιαστικά ένα ερώτημα που θέτει ο συγγραφέας Τζον Φόουλς στο μυθιστόρημά του "Ο Μάγος" (1965), το οποίο έγραψε κατά τη διάρκεια παραμονής του στις Σπέτσες, όπου εργαζόταν ως καθηγητής αγγλικών στην ΑΚ.Σ.Σ. Δεν θα μπορούσε να βρεθεί πιο ταιριαστός τίτλος για τη συγκεκριμένη έκθεση, ειδικά αν σκεφτούμε ότι η φράση "Utram bibis? Aquam an undam?" (Τι πίνεις; Το νερό ή το κύμα;) συνδέεται άμεσα και με τις πρακτικές της Εύας Παπαμαργαρίτη και της Πάολα Πίβι.
Οι αφηγήσεις που συνυπάρχουν μέσα στην έκθεση έχουν ως αφετηρία το νερό ως σύμβολο ρευστότητας και μεταμόρφωσης, αλλά και ως στοιχείο που συνδέεται με τα φεμινιστικά κύματα που έχουν εμφανιστεί ανά περιόδους και, κατ’ επέκταση, τη σχέση ανάμεσα στη φύση και τον πολιτισμό. Εντάσσοντας στην εικαστική της έρευνα και τα "Κύματα" της Βιρτζίνιας Γουλφ, η Εύα Παπαμαργαρίτη δημιούργησε ένα νέο έργο αποκλειστικά για το AMA House, με αφετηρία μια έρευνα που έκανε στο Ίδρυμα LUMA για την υλικότητα του νερού. "Η Εύα ανιχνεύει την έννοια του χρόνου και της ιστορίας μέσα από το σώμα, αλλά όχι μόνο το ανθρώπινο. Ο άνθρωπος, το ζώο και η μηχανή δεν διαχωρίζονται ποτέ στο έργο της. Ο χρόνος σπάει, συστέλλεται και διαστέλλεται, ενώ η ιδέα του υποκειμένου και του αντικειμένου συμπλέκονται και δεν διαχωρίζονται" μας εξηγεί ο Πάνος Γιαννικόπουλος, λίγο πριν μπούμε στον χώρο του "All that now flows through us".
Μέσα σε μια μισοσκότεινη αίθουσα της σχολής, η καλλιτέχνιδα μάς βυθίζει σε ένα αλλόκοτο αλλά συνάμα γοητευτικό περιβάλλον, απαντώντας στην ερώτηση "το νερό ή το κύμα;" με μια οπτικοακουστική εγκατάσταση που η ίδια πιστεύει ότι είναι από τα πιο αντιπροσωπευτικά δείγματα της τωρινής πρακτικής της. Εσωτερικοί μονόλογοι, διαπλεκόμενες σκέψεις και συναισθηματικές προσλήψεις που ταλαντεύονται μεταξύ φυσικού, ψηφιακού και εσωτερικού τοπίου, πλημμυρίζουν την αίθουσα καθώς η καλλιτέχνιδα χρησιμοποιεί βίντεο και ήχο για να παρακινήσει τον θεατή να κάνει μόνος του συνδέσεις μεταξύ παρόντος, παρελθόντος και μέλλοντος, "βγαίνοντας έξω από τον εαυτό του", όπως μας είπε και η ίδια.
Ανεβαίνοντας στον δεύτερο όροφο, συναντάμε την πρώτη έκθεση της Πάολα Πίβι στην Ελλάδα. Αν και, για μια καλλιτέχνιδα σαν την Πάολα Πίβι, θα περιμέναμε να δούμε ένα μεγάλο αφιέρωμα να κατακλύζει την Κοργιαλένειο Σχολή, ο στόχος δεν ήταν αυτός. Επιλέγοντας μερικά έργα από διάφορα στάδια της καριέρας της, οι επιμελητές σκέφτηκαν να αντιστρέψουν την πρακτική της Ιταλίδας καλλιτέχνιδας: η Πίβι συνήθως επεκτείνει τα μεγάλης κλίμακας έργα της μέσα σε επιβλητικούς χώρους, όμως για την έκθεση στις Σπέτσες η ίδια αποφάσισε να ακολουθήσει μια εντελώς διαφορετική κατεύθυνση -π.χ. η φουσκωτή σκάλα μήκους 20 μέτρων "Χωρίς Τίτλο (project for Echigo Tsumari)" μετατρέπεται στο "Ι am Happy With The Ladder", μια μικρή σκάλα εργασίας, τοποθετημένη πάνω σε ένα βάθρο.
"Την Πίβι πάντα την ενδιέφερε ο συνδυασμός ‘περίεργοι χώροι, περίεργα πρότζεκτ’, οπότε την ιντρίγκαρε πολύ η ιδέα μας για την έκθεση" αναφέρει ο Πάνος Γιαννικόπουλος. Εξάλλου, ένα είδος αναδρομικού αφιερώματος για την Πάολα Πίβι δεν θα ταίριαζε με το κόνσεπτ ή τις αφηγήσεις του "The Water Or The Wave" και θα επισκίαζε το εξίσου ενδιαφέρον, υποβλητικό έργο της Εύας Παπαμαργαρίτη.
Στην αίθουσα δίπλα από εκείνη που φιλοξενεί τα εντυπωσιακά έργα της Πίβι, προβάλλεται το βίντεο "I wish I am fish", από το οποίο η έκθεση αντλεί τον τίτλο της. Το έργο είναι η φιλμική τεκμηρίωση μιας περφόρμανς που πραγματοποιήθηκε τον Μάρτιο του 2009 στο Όκλαντ της Νέας Ζηλανδίας. Στο ολιγόλεπτο φιλμ παρακολουθούμε ογδόντα τέσσερα χρυσόψαρα να κολυμπούν μέσα σε γυάλες, επιβαίνοντα σε ένα αεροπλάνο που πετά πάνω από τη Νέα Ζηλανδία για τρεις ώρες. Ακόμα και τώρα, που τυχαίνει να σκέφτομαι το "I wish I am fish", παραμένω διχασμένη ως προς τα συναισθήματα που μου προκάλεσε. Αρχικά, η εικόνα προκαλεί γέλιο. Ωστόσο, παρακολουθώντας το βίντεο, ένιωσα σαν να βλέπω ένα από τα μυστηριώδη επεισόδια του "The Twilight Zone" και περίμενα με περιέργεια να δω αν υπάρχει κάποιος σκοπός που ογδόντα τέσσερα χρυσόψαρα ταξιδεύουν πάνω από τη Νέα Ζηλανδία, γιατί έχουν βρεθεί σε αυτή τη συνθήκη και πού θα καταλήξουν. Φυσικά, απάντηση δεν υπάρχει, αφού η Πίβι δεν νοηματοδοτεί το έργο της, αλλά μας δημιουργεί απορίες περί κλίμακας, χειρονομίας, ομηρίας και από-συγκειμενοποίησης των σωμάτων και των μορφών.
Σε κάθε περίπτωση, το "The Water Or The Wave" είναι μία αφορμή όχι μόνο να περιπλανηθούμε στους χώρους ενός ιστορικού κτιρίου, το οποίο ελπίζουμε να συνεχίσει να αξιοποιείται προβάλλοντας τέτοια εγχειρήματα, αλλά και να αμφισβητήσουμε τις αντιλήψεις μας γύρω από την πραγματικότητα, γνωρίζοντας το έργο δύο πολύ ταλαντούχων καλλιτέχνιδων. Ή τουλάχιστον, να διακοπάρουμε κάνοντας μια μικρή εικαστική εξερεύνηση.
Info: Ίδρυμα Αναργύρειος και Κοργιαλένειος Σχολή Σπετσών (Α.Κ.Σ.Σ.) | έως 13/7 | Ώρες λειτουργίας: καθημερινά (εκτός Τετάρτης): 6-10 μ.μ.
Διαβάστε Επίσης
