Στο φως αρχαιολογικά ευρήματα από το λατρευτικό κέντρο της αρχαίας Ελίκης

Τα νέα ευρήματα αφορούν τον ναό και τις λατρευτικές δραστηριότητες των κατοίκων της αρχαίας πόλης Ελίκης.

Αρχαία Ελίκη

Συνεχίστηκε και κατά το 2023 η διεπιστημονική αρχαιολογική έρευνα στο ιερό των Γεωμετρικών και Αρχαϊκών Χρόνων στα Νικολέικα Αιγιάλειας, τεκμηριώνοντας περαιτέρω τις διαφορετικές χρονολογικές φάσεις του λατρευτικού κέντρου της αρχαίας πόλης Ελίκης που καταστράφηκε από τον σεισμό το 372/3 π.Χ. Η έρευνα διεξάγεται στο πλαίσιο πενταετούς ερευνητικού προγράμματος της Διεύθυνσης Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων υπό τη διεύθυνση των Δρ Ερωφίλης Κόλια, Προϊσταμένης της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ηλείας και Δρ Αναστασίας Γκαδόλου, Γενικής Δ/ντριας του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης.

Βόρεια του ήδη ανεσκαμμένου σε προηγούμενες ερευνητικές περιόδους αψιδωτού ναού (710-700 π.Χ.) και του παλαιότερου βωμού από ωμές πλίνθες στο εσωτερικό του (760-750 π.Χ.), ερευνήθηκαν τα κατάλοιπα δύο ακόμη κτηρίων, ενώ συνεχίστηκε η διερεύνηση στρωμάτων με κατάλοιπα λατρευτικών δραστηριοτήτων, του 9ου - 7ου αι. π.Χ. (Εικ. 1)

αρχαία Ελίκη
 Εικ.1: Γενική άποψη της ανασκαφής από ανατολικά. Διακρίνονται το παλαιότερο αψιδωτό οικοδόμημα του 8ου αι. π.Χ και τμήματα του λίθινου θεμελίου του νεότερου ναόσχημου κτηρίου (7ος/6ος αι. π.Χ.) καθώς και οι δύο βάσεις της κεντρικής κιονοστοιχίας του.​​​​

Συγκεκριμένα κατά την πρόσφατη έρευνα, που διενεργήθηκε από τις 2 Μαΐου έως τις 23 Ιουνίου 2023, εντοπίστηκαν δύο κτήρια βορείως του αψιδωτού ναού. Το αρχαιότερο οικοδόμημα, που χρονολογείται στον 8ο αι. π.Χ., είναι επίσης αψιδωτό και έχει προσανατολισμό Β–Ν –διαφορετικό, δηλαδή, από τον αψιδωτό ναό του τέλους του 8ου αι. π.Χ. που έχει προσανατολισμό Α–Δ- το δε μήκος του υπολογίζεται σε τουλάχιστον 18-20 μ. Αποκαλύφθηκε ο ανατολικός τοίχος του και η γένεση της αψίδας προς Ν, καθώς και τμήματα δαπέδων από πατημένο χώμα, που ανήκουν σε τρεις αλλεπάλληλες φάσεις χρήσης του. Σε ψηλότερο επίπεδο κατά 0,80/1,00 μ. εντοπίστηκε το λίθινο θεμέλιο ναόσχημου κτηρίου του 7ου/6ου αι. π.Χ., καθώς και λίθινες τετράπλευρες βάσεις, που πιθανώς ανήκουν στην κεντρική κιονοστοιχία του, και τμήμα του δαπέδου του από πατημένο χώμα. Κατά την ανασκαφή του ήρθε στο φως κεραμική, κυρίως της αρχαϊκής εποχής, πήλινα ειδώλια, καθώς και χάλκινη κεφαλή φιδιού (Εικ.4-5).

Αρχαία Ελίκη
Εικ.4: Πήλινο ειδώλιο γυναικείας μορφής από το κτήριο της αρχαϊκής εποχής.
Αρχαία Ελίκη
 Εικ.5: Χάλκινη κεφαλή φιδιού πιθανότατα από σκήπτρο από την ανασκαφή του κτηρίου της αρχαϊκής εποχής.

Τέλος, αξίζει να αναφερθεί ο εντοπισμός ενός πήλινου φτερού μυθικής μορφής, σφίγγας ή Γοργόνας, ενός ακόμη αρχιτεκτονικού αναγλύφου του 6ου αι. π.Χ., που βρέθηκε την τελευταία ημέρα της ανασκαφής σε τετράγωνο ανατολικά των παραπάνω οικοδομημάτων και που ανήκει στον αετωματικό διάκοσμο ναού του α΄ μισού του 6ου αι. π.Χ (Εικ.6)

Αρχαία Ελίκη
Εικ.6: Πήλινο φτερό μυθικής μορφής προερχόμενο από αρχιτεκτονικό ανάγλυφο, πιθανώς αέτωμα ναού του 560/550 π.Χ.

Επίσης, στα ανασκαφικά τετράγωνα ανατολικά των οικοδομημάτων, ήρθε στο φως μεγάλη ποσότητα κεραμικής που χρονολογείται στον 8ο και 9ο αι. π.Χ, πιστοποιώντας την λατρευτική χρήση του χώρου ήδη από το 850 π.Χ. Στα αναθήματα προς την θεότητα που ήταν αφιερωμένος αυτός ο ιερός τόπος συγκαταλέγονται πήλινα και χάλκινα ειδώλια, από τα οποία ξεχωρίζει το χάλκινο ειδώλιο ζώου, πιθανώς σκύλου (Εικ. 2), πήλινοι τροχοί αμαξών, χάλκινες πόρπες και περόνες (εξαρτήματα στερέωσης των ενδυμάτων), αλλά και σιδερένια όπλα, ενώ ενδιαφέρον είχε η αποκάλυψη μίας χρυσής ψήφου (εξάρτημα περιδεραίου), εύρημα σπάνιο στα ιερά της Αιγιάλειας.

Αρχαία Ελίκη
Εικ.2: Χάλκινο ειδώλιο ζώου πιθανότατα σκύλου από την ανασκαφή των τετραγώνων ανατολικά του αψιδωτού οικοδομήματος του 8ου αι. π.Χ.

Μεταξύ των κτηριακών καταλοίπων πιστοποιήθηκε, τόσο με βάση τις παρατηρήσεις στο πεδίο (μακροσκοπικά) όσο και μέσω εργαστηριακών αναλύσεων (συλλογή δειγμάτων από τα αρχαιολογικά στρώματα, μετά από κατάλληλη επεξεργασία και μικροσκοπική μελέτη από την γεωαρχαιολόγο της επιστημονικής ομάδας Δρ Μ. Γκούμα, πλήθος πλημμυρικών επεισοδίων, ένα φαινόμενο συχνό στην περιοχή ακόμα και στους νεότερους χρόνους (1940-1950), όπως μας πληροφόρησαν και οι κάτοικοι του χωριού. Το γεγονός ότι παρόλο του ότι η περιοχή απειλείτο από συχνές φυσικές καταστροφές στην αρχαιότητα, δεν εγκαταλείφθηκε από τους κατοίκους, που συνέχιζαν να επισκευάζουν τα κτήρια ή να κτίζουν καινούργια, αντικατοπτρίζει και πιστοποιεί την επιθυμία αλλά και την αγωνία τους να διαφυλάξουν τον τόπο ο οποίος θεωρούμε ότι αποτελούσε το λατρευτικό κέντρο της Ελίκης. Σύμφωνα με τα ευρήματα της φετινής ανασκαφικής έρευνας, πέρα από την κύρια λατρευόμενη θεότητα -η οποία θεωρούμε ότι ήταν ο Ποσειδώνας, καθώς σχετίζεται με τα άλογα και τους ιππικούς αγώνες- προκύπτουν ενδείξεις και για τη λατρεία μίας δεύτερης θεότητας, στην ταυτότητα της οποίας θα καταλήξουμε, αφού προηγηθεί η τεκμηρίωσή της μέσω της μελέτης των αναθημάτων.

Οι λατρευτικές πρακτικές περιελάμβαναν θυσίες ζώων κυρίως αιγοπροβάτων και αιγοειδών, αλλά και χοίρων σύμφωνα με τα συμπεράσματα του αρχαιοζωολόγου, Δρ Γ. Καζαντζή, επιστημονικού συνεργάτη της ανασκαφής, που μελέτησε το ανασκαφικό υλικό. Η μελέτη αρχαίων φυτικών καταλοίπων που ήρθαν στο φως κατά την επίπλευση των χωμάτων της ανασκαφής διεξάγεται από την καθηγήτρια αρχαιοβοτανολογίας Ε. Μαργαρίτη και την μεταδιδακτορική ερευνήτρια Δρ Κ. Τσίρτση στο Ινστιτούτο της Κύπρου και πιστοποίησε για μία ακόμα χρονιά τη μεγάλη ποσότητα καρπών σταφυλιών που αντικατοπτρίζει τη σημασία του οίνου για τις λατρευτικές πρακτικές στο ιερό.

Η σχεδιαστική και φωτογραμμετρική αποτύπωση όλων των ανασκαφικών στρωμάτων πραγματοποιήθηκε από τον αρχιτέκτονα Β. Μαλκάκη και την τοπογράφο Μ. Σκαμαρτζάνη διασφαλίζοντας την πλήρη αρχαιολογική τεκμηρίωση. Στην φετινή ανασκαφική έρευνα συμμετείχαν οι αρχαιολόγοι του Υπουργείου Πολιτισμού Γ. Ήβου, Π. Σκιαδοπούλου και Σ. Στουγγιώτη, καθώς και δέκα μεταπτυχιακοί φοιτήτριες και φοιτητές του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, των Παν/μίων Ιωαννίνων, Θεσσαλονίκης και Πελοποννήσου και της Σχολής Αρχιτεκτονικής του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Η συντήρηση των ευρημάτων πραγματοποιείται από τον Βασίλη Κύρκο και τη Λουκία Βούζα, συντηρητές του Υπουργείου Πολιτισμού.

Η έρευνα χρηματοδοτήθηκε από την Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας στο πλαίσιο Προγραμματικής Σύμβασης Πολιτιστικής Ανάπτυξης του Υπουργείου Πολιτισμού και της Περιφέρειας, ενώ σημαντική ήταν η υποστήριξη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Αχαϊας, αλλά και η οικονομική και υλική συνδρομή της ΑΜΚΕ ΑΙΓΕΑΣ, του ΟΠΑΚΕ του ομίλου ΟΤΕ και της εταιρείας SingerFrance.

Διαβάστε Επίσης

Διαβάστε ακόμα

Τελευταία άρθρα Τέχνες

"Warps of Light": Η Greta Schödl παρουσιάζει έργα της για πρώτη φορά στην Ελλάδα

Ανάμεσα στα πενήντα έργα που φιλοξενούνται στην έκθεση, περιλαμβάνονται έργα δισδιάστατα, αντικείμενα - βιβλία, μαρμάρινα γλυπτά και εγκαταστάσεις.

ΓΡΑΦΕΙ: ATHINORAMA TEAM
14/06/2024

"ΜΗΤ(Ε)ΡΑ": Η Χριστίνα Στεφανίδου παρουσιάζει το αιώνιο δίπολο πόθου-μίσους

Η μικρή φόρμα διηγημάτων της Χριστίνας Στεφανίδου είναι ζωντανή, λυρική, πυκνή, κινηματογραφική και οι περισσότερες ιστορίες της εμπνευσμένες και βασισμένες σε αληθινά γεγονότα και πρόσωπα.

Δωρέαν ξεναγήσεις στην έκθεση "Before and after science" του ΝΕΟΝ

Τις ξεναγήσεις συντονίζουν η εικαστικός Ίρις Τουλιάτου και η επιμελήτρια Γαλήνη Νόττι.

Ο θρυλικός φωτογράφος Martin Parr έρχεται στην Αθήνα

Ο παγκοσμίου φήμης φωτογράφος έρχεται στην πόλη μας με αφορμή μια νέα συνεργασία με το βιβλιοπωλείο Hyper Hypo.

Μία έκθεση εμπνευσμένη από τους πολιτισμούς του παρελθόντος εγκαινιάζεται στον Πειραιά

Η καλλιτέχνιδα Αφροδίτη Παπαδημητρίου δημιούργησε ένα πρότζεκτ μέσα από την ανάγκη της να εξερευνήσει περαιτέρων την τέχνη, την αρχιτεκτονική και τους αρχαίους πολιτισμούς.

ΕΜΣΤ: Τι κρατάμε από το 4ο μέρος του αφιερώματος "Κι αν οι γυναίκες κυβερνούσαν τον κόσμο;"

Ευχάριστες εκπλήξεις αλλά και πιο αδύναμες στιγμές στο τελευταίο μέρος του εκθεσιακού κύκλου αφιερωμένου στις γυναίκες, από το οποίο πήραμε μια γεύση λίγο πριν τα αποψινά εγκαίνια.

"Όταν η Τέχνη ενοχλεί": Διήμερη εκδήλωση αφιερωμένη στην ελευθερία της έκφρασης

Συζητήσεις, προβολή ντοκιμαντέρ και stand-up comedy με ελεύθερη είσοδο, στο πλαίσιο των εορτασμών των 50 χρόνων από την αποκατάσταση της Δημοκρατίας και των 80 χρόνων από την απελευθέρωση της Αθήνας.