Το 1933, μεταξύ 29 Ιουλίου και 13 Αυγούστου, μια ομάδα αρχιτεκτόνων, θεωρητικών και καλλιτεχνών επιβιβάζονται στο πλοίο Πατρίς ΙΙ για να ταξιδέψουν από τη Μασσαλία στην Αθήνα. Ο στόχος του ταξιδιού είναι η πραγματοποίηση του 4ου Συνεδρίου Αρχιτεκτονικής CIAM εν πλω, με θεματική The Functional City (Η λειτουργική πόλη). Ανάμεσα τους μερικά από τα μεγαλύτερα ονόματα του μοντερνισμού, όπως ο Γαλλος αρχιτέκτονας Le Corbusier, ο Γάλλος καλλιτέχνης Fernand Léger, ο έλληνας τεχνοκριτικός και εκδότης Christian Zervos και ο Ελβετός ιστορικός της αρχιτεκτονικής Siegfried Giedion.
Το ταξίδι προς την Αθήνα εξελίσσεται ομαλά και μετά την ολοκλήρωση του συνεδρίου οι συμμετέχοντες επιβιβάζονται στον Αφρό, ένα μικρότερο πλοίο που τους επιτρέπει να επισκεφτούν διάφορα νησιά, όπως η Αίγινα, ο Πόρος, η Σέριφος, η Σαντορίνη. O Ούγγρος καλλιτέχνης και καθηγητής στη σχολή Μπάουχάους László Moholy-Nagy έχει αναλάβει την καταγραφή ολοκληρού του ταξιδιού με μια κάμερα 16 χιλιοστών. Φεύγοντας από τη Σαντορίνη και με προορισμό τη Μύκονο και τη Δήλο ξεσπάει καταιγίδα που αναγκάζει να σταματήσουν στην Ίο και έτσι απεικονίζεται από την κάμερα του Moholy-Nagy η Χώρα της, με τα γεωμετρικά σπίτια που αντικατοπτρίζουν άθελα τους τις θεωρίες του μοντερνισμού, και τους ανεμόμυλους, που μέχρι σήμερα δεσπόζουν στη Χώρα. Η αγνότητα της Σερίφου και της Ίου αγγίζουν τον κινηματογραφιστή που, όπως παρατηρεί σε γράμμα που έγραψε εν πλώ, η Σαντορίνη έχει ήδη αρχίσει να έχει αρκετούς ξένους επισκέπτες.
Παρόλα αυτά η Χώρα της Ίου, όπως και οι εικόνες από τα υπόλοιπα νησιά, έχει αλλάξει πολύ από τότε, βαζοντάς μας σε θέση να αναλογιστούμε τις συνέπειες του τουρισμού στην διαμόρφωση του τοπίου, φυσικού και αρχιτεκτονικού. Οι γεωμετρικοί όγκοι των παραδοσιακών κυκλαδίτικων σπιτιών, τόσο γλυπτικοί παρ’ότι φτιαγμένοι με μοναδικό κριτήριο τις ανάγκες των κατοίκων τους, είναι όλο και πιο δύσκολα αναγνωρίσιμοι από τις συνεχείς αλλαγές που υπόκεινται λόγω της έλλειψης αναγνώρισης της αξίας τους. Έτσι η ταινία του Moholy-Nagy που μετράει έναν αιώνα ζωής σχεδόν, αποκτά ιστορική αξία ως τεκμήριο μιας άλλης εποχής.
Για την προτελευταία μέρα του φεστιβάλ της Ίου (16-22.08.2022) η επιμελήτρια Εύα Βασλαματζή πρότεινε μια σειρά από περφόρμανς και την προβολή του φιλμ Architects' Congress που συνδιαλέγονται γύρω από τη θεματική της αρχιτεκτονικής, της ανθρώπινης παρέμβασης και της απρόβλεπτης φύσης του καιρού. Με την περφόρμανς Sijmen Says στην αυλή της εκκλησιάς Παναγιάς της Γκρεμνιώτισσας η Δέσποινα Χαριτωνίδη προσεγγίζει τη θεματική της πτώσης ως πιθανή εκκινήση χρησιμοποιώντας ένα οικοδομικό υλικό με μεγάλη ιστορία, το τούβλο. Αναιρώντας τον χρηστικό του χαρακτήρα, η Χαριτωνίδη προτείνει μια συμβολική χρήση που παραπέμπει στην εξερεύνηση νέων σχέσεων μεταξύ σώματος και αρχιτεκτονήματος.
Όπως γράφτηκε αρκετά αργότερα για την κακοκαιρία με την οποία ήρθαν αντιμέτωποι οι επιβάτες του Αφρός "αν το πλοίο είχε βυθιστεί εκείνη τη νύχτα, ίσως να μην είχε γραφτεί ποτέ ένα σημαντικό κομμάτι της ιστορίας της τέχνης”. Υπό αυτό το πρίσμα, στον αρχαιολογικό χώρο Σκάρκου, οικισμό της πρώιμης εποχής του Χαλκού, που ήρθε στο φως το 1984, σχεδόν 50 χρόνια μετά το γύρισμα της ταινίας, η περφόρμανς Listening Spaces της εικαστικού Αφροδίτης Ψαρρά προσεγγίζει τον αστάθμητο παράγονται του καιρού, καθώς η ίδια γίνεται δέκτης και πομπός μετεωρολογικών δεδομένων δια μέσω ενός δορυφόρου που περνάει κατα τη διάρκεια της περφόρμανς πάνω από την Ελλάδα.
Και οι δυο περφόρμανς συνδιαλέγονται με την ταινία φωτίζοντας διαφορετικές πτυχές της: από τη μια την άμεση σχέση της με την αρχιτεκτονική μέσα από τη χρήση των οικοδομικών υλικών στην περφόρμανς της Χαριτωνίδη και από την άλλη την τυχαιότητα και το απρόβλεπτο των καιρικών συνθηκών στην περφόρμανς της Ψαρρά, που είναι και ο λόγος που οδήγησαν τον Moholy-Nagy και τους συνεπιβάτες του στην Ίο την δεκαετία του 30. Οι αφαιρετικοί και ψηφιακοί ήχοι του δορυφόρου ακολουθούνται από την σύνθεση της μουσικού Saber Rider που σχεδιάσε ειδικά για το βουβό φιλμ του Moholy-Nagy και που υλοποιεί ζωντανά χρησιμοποιώντας ηχογραφημένα ηχοτοπία, φέρνοντας το παρελθόν ένα βήμα πιο κοντά στο σήμερα.
Καλλιτέχνες: László Moholy-Nagy, Δέσποινα Χαριτωνίδη, Αφροδίτη Ψαρρά, Saber Rider
© φωτογραφίας εξωφύλλου: Listening Spaces, Αφροδίτη Ψαρρά
Διαβάστε Επίσης
