Μπορεί το νεοϋορκέζικο Lincoln Art Center, ένα από τα πιο διάσημα κέντρα παραστατικών τεχνών στον κόσμο, να διδαχθεί από το Κέντρο Πολιτισμού - Ίδρυμα "Σταύρος Νιάρχος"; Η απάντηση είναι θετική, όπως αποκαλύπτει η συνεργασία των χώρων και η ανταλλαγή τεχνογνωσίας, σε μια προσπάθεια να επαναπροσδιορίσουν την έννοια του δημόσιου χώρου, δημιουργώντας "Δίδυμες Αγορές" (Twin Agoras), στο πλαίσιο της Πρωτοβουλίας "Stavros Niarchos Foundation – Lincoln Center (SNF-LC) Agora Initiative". Η έννοια του δημόσιου χώρου επαναπροσδιορίζεται τόσο λόγω της πανδημίας COVID-19 όσο και μελλοντικά, με αποτέλεσμα πολλοί οργανισμοί ανά τον κόσμο να σπεύδουν να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες. Στο Ίδρυμα "Σταύρος Νιάρχος" πιστεύουν ιδιαίτερα στη σημασία του δημόσιου χώρου, ως απαραίτητη προϋπόθεση για τη διατήρηση του κοινωνικού ιστού. Η δημιουργία κι η διατήρηση ανοιχτών, δημόσιων χώρων και η ενεργοποίησή τους με τη διοργάνωση δράσεων βρίσκονται στο επίκεντρο μιας σειράς δωρεών του ιδρύματος, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα, φυσικά, το ίδιο το ΚΠΙΣΝ, με έναν από τους μεγαλύτερους χώρους πρασίνου της πόλης, καθώς και πλήθος πολιτιστικών δραστηριοτήτων.
Η πρωτοβουλία "SNF-LC Agora Initiative" θέτει ως βασικό της άξονα την πολιτιστική και καλλιτεχνική ανταλλαγή και σύμπραξη μεταξύ του Lincoln Center και του ΚΠΙΣΝ. Βάσει του "Agora Initiative", τα ιδρύματα ακολουθούν την τακτική μιας "αρχαίας αγοράς", διαθέσιμης για όλους, στην οποία φιλοξενούνται σύγχρονες πολιτιστικές εκδηλώσεις. Η πρωτοβουλία ξεκίνησε στα τέλη του 2020, με τη δωρεά του ΙΣΝ και έτσι ο εμβληματικός δημόσιος χώρος του Lincoln Center, έκτασης 65 στρεμμάτων, αξιοποιείται ως Αγορά.
Ο Henry Timms, πρόεδρος και CEO του Lincoln Center, και μια ομάδα στελεχών του πολιτιστικού ιδρύματος της Νέας Υόρκης βρέθηκαν πριν από κάποιες ημέρες στην Αθήνα, προκειμένου να συναντήσουν από κοντά εκπροσώπους του ΚΠΙΣΝ για να ανταλλάξουν τεχνογνωσία και βέλτιστες πρακτικές. Στο πλαίσιο αυτό είχαμε την ευκαιρία να συνομιλήσουμε με τον Timms για τη συνεργασία του ιδρύματος με το ΙΣΝ και τον νέο ρόλο των ιδρυμάτων όσον αφορά την ενασχόληση με την τέχνη και τον δημόσιο χώρο.
Πώς προέκυψε η πρωτοβουλία "Stavros Niarchos Foundation – Lincoln Center(SNF-LC) Agora Initiative";
Το Lincoln Center διατηρεί μια μακρόχρονη σχέση με τον Σταύρο Νιάρχο, καθώς ήταν ένας από τους πρώτους υποστηρικτές του ιδρύματος όταν αυτό πρωτοξεκίνησε. Είμαστε πολύ περήφανοι γι’ αυτήν τη σχέση με την Ελλάδα. Πιο πρόσφατα, αρχίσαμε να συζητάμε την ιδέα για το "Agora". Στη Νέα Υόρκη έχουμε μια έκταση 65 στρεμμάτων, αλλά ο χώρος δεν συγκρίνεται με αυτόν του ΚΠΙΣΝ. Ήδη πριν ενσκήψει ο Covid, ο πρόεδρος του ΙΣΝ Ανδρέας Δρακόπουλος μας παρότρυνε να σκεφτούμε τις δυνατότητες του δημόσιου χώρου και πώς μπορούμε να τον ενεργοποιήσουμε, έχοντας υπόψη το κόνσεπτ του "Agora". Με τον Covid, συνειδητοποιήσαμε ότι δεν είχαμε άλλη επιλογή. Τον προηγούμενο χρόνο δημιουργήσαμε με το ΙΣΝ 10 stages στον εξωτερικό χώρο του Lincoln Center και, ενώ το κτίριο παρέμενε κλειστό, περίπου 300.000 άτομα επισκέφθηκαν αυτές τις "σκηνές". Ήταν λοιπόν ένας τρόπος να κρατήσουμε την τέχνη ζωντανή και το κοινό σε επαφή με καλλιτεχνικά δρώμενα. Το 2021 υλοποιήσαμε από κοινού την έκθεση "Πρόσωπα του Ήρωα", που εξελισσόταν παράλληλα στη Νέα Υόρκη και την Αθήνα. Πλέον ξεκινάμε ένα νέο κεφάλαιο, μεταφέροντας την ιδέα της "Agora" σε ευρύτερη κλίμακα στο Lincoln Center και γεμίζουμε το χώρο με τέχνη και δραστηριότητες, σε συνεργασία με το ΚΠΙΣΝ.
Με ποιον τρόπο διαμορφώνεται λοιπόν η έννοια του δημόσιου χώρου;
Πλέον υπάρχει μια σχέση συνδιαλλαγής με το κοινό. Μέχρι πρότινος για το Lincoln Center ο δημόσιος χώρος αποτελούσε τη δίοδο για μπεις στο κτίριο, ενώ τώρα είναι από μόνος του ένας προορισμός. Στόχος μας είναι να κάνουμε πιο ελκυστικό και προσιτό τον δημόσιο χώρο, έτσι ώστε το κοινό να νιώθει άνετα όταν τον επισκέπτεται. Το ενδιαφέρον στοιχείο του περσινού πρότζεκτ με το ΚΠΙΣΝ ήταν ότι το 25% των επισκεπτών δεν είχαν ξαναβρεθεί στο Lincoln Center. Οπότε θα συνεχίσουμε να υλοποιούμε ανάλογες δράσεις για την προσέλκυση ατόμων από διαφορετικά υπόβαθρα.
Έχετε κάποια εικόνα για τον τρόπο εξέλιξης αυτής της πρωτοβουλίας; Τι είδους μελλοντικές δράσεις σχεδιάζετε;
Νωρίτερα μιλούσαμε για δράσεις που θα μπορούσαν να διεξαχθούν ταυτόχρονα στην Αθήνα και τη Νέα Υόρκη. Ενδιαφερόμαστε σε μεγάλο βαθμό για μια πιο συμμετοχική τέχνη. Ένα εμπόδιο που παρουσιάζεται εντός ενός χώρου είναι ο χρόνος: πρέπει να έρθεις να δεις κάτι από τις 7 το πρωί έως τις 9 το βράδυ, ενώ στον δημόσιο χώρο τα έργα μπορούν να βρίσκονται έξω όλη μέρα και έτσι να αλληλεπιδρά το κοινό με μια "αναπάντεχη" τέχνη. Μπορεί, για παράδειγμα, να περπατάς στο ΚΠΙΣΝ και ξαφνικά να αντικρίσεις κάποιον να παίζει πιάνο ή να συμμετέχει σε μια θεατρική παράσταση. Επιπλέον, νομίζω ότι η διάκριση μεταξύ "υψηλής" και "κατώτερης τέχνης" κάνει τους ανθρώπους να νιώθουν ότι δεν είναι ευπρόσδεκτοι ή ότι δεν έχουν τις απαραίτητες γνώσεις. Δεν εννοώ ότι η εκπαίδευση δεν ωφελεί, αλλά συχνά έχουμε έναν μυστικό κώδικα στις τέχνες που είναι σχεδιασμένος να απομακρύνει τον κόσμο, κι αυτό πρέπει να σταματήσει.
Οι δράσεις που οργανώνετε έχουν και εκπαιδευτικό ρόλο ή στοχεύουν απλώς στην ψυχαγωγία του κοινού;
Η βασική αρχή του Lincoln Center είναι ότι η δουλειά μας εστιάζει στον τρόπο με τον οποίο οι τέχνες συμβάλλουν στην καθοδήγηση του ανθρώπου. Κάθε φορά που κάτι σπουδαίο συμβαίνει και δεν έχουμε λόγια να περιγράψουμε τα συναισθήματά μας, καταφεύγουμε στην τέχνη. Η τέχνη δεν είναι απλώς ένας τρόπος να απασχολείσαι στην καθημερινότητά σου, είναι ένα μέσο αντίστασης. Επομένως, ο ρόλος της τέχνης είναι, πρώτον, να κατευθύνει τον άνθρωπο στη ζωή και, δεύτερον, να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε ο ένας τον άλλον. Η τέχνη δεν υποτίθεται ότι πρέπει να μας προκαλεί πάντα θετικά συναισθήματα – γι’ αυτό υπάρχουν τα δημητριακά στο πρωινό! Όσον αφορά την εκπαίδευση, πρέπει να είμαστε πιο προσεκτικοί, διότι συχνά η αναφορά στην εκπαίδευση είναι απλώς ένας τρόπος να γίνουμε πατερναλιστικοί. Αυτή η προσέγγιση στοιχειώνει τις τέχνες. Γι’ αυτό πρέπει να σκεφτούμε τρόπους για να γίνουν πιο προσβάσιμες και να ταυτίζονται με τις ζωές και εμπειρίες των ανθρώπων.
Στην Ελλάδα ένα μεγάλο μέρος των τεχνών εξαρτάται από την υποστήριξη 2-3 ιδρυμάτων και πολλοί θεωρούν ότι το να υποκαθιστούν τα ιδρύματα το κράτος είναι προβληματικό. Ποιός νομίζετε ότι είναι ο νέος ρόλος των ιδρυμάτων στις σημερινές συνθήκες;
Νομίζω ότι κανένας οργανισμός δεν θέλει να εξαρτάται από μία μόνο πηγή εισοδήματος για να συντηρείται. Πιστεύω ότι η ιδέα της χρηματοδότησης από διαφορετικές πηγές είναι πολύ σωστή, αλλά θεωρώ επίσης ότι η κρατική χρηματοδότηση προσφέρει ένα είδος βεβαιότητας. Υπάρχουν θετικά και αρνητικά στοιχεία αυτού του μοντέλου, αλλά νομίζω ότι πρέπει τα ιδρύματα να λειτουργούν πιο δημοκρατικά. Κατά κάποιον τρόπο, αυτός είναι κι ο στόχος του #GivingTuesday, καθώς είναι ένα ίδρυμα με αποκεντρωμένη ηγεσία. Είναι μια πολύ ευέλικτη κατηγορία οργανισμού• κάτι τέτοιο χρειαζόμαστε σήμερα.
Μετά την εξάπλωση της πανδημίας, υπάρχει κάτι που μάθαμε όσον αφορά τη λειτουργία των τεχνών;Δυστυχώς, αυτό που είδαμε ήταν πώς είναι ένας κόσμος χωρίς τέχνη. Και ήταν ένας άδειος κόσμος. Νομίζω ότι πλέον εκτιμούμε περισσότερο όσα έχουμε και σε αυτό το πλαίσιο υπάρχει η ανάγκη να προβληθεί η σημασία των τεχνών ως κοινής γλώσσας μεταξύ των λαών. Τα επόμενα δύο-τρία χρόνια πιστεύω ότι οι τέχνες θα αποτελέσουν κεντρικό τομέα της ζωής μας. Και αυτό δεν αποστρέφει τον κόσμο από την εκπαίδευση ή τις φιλανθρωπικές δράσεις, γιατί σήμερα η τέχνη έχει περισσότερη συμμετοχικότητα από ποτέ. Υπάρχουν, φυσικά, προβλήματα ποιότητας, υπάρχει αρκετή "κακή" τέχνη, αλλά έτσι πολλοί άνθρωποι αποκτούν φωνή και εκφράζονται με διάφορους τρόπους.
