«Ο παράδεισος είναι εδώ, η κόλαση είναι εδώ, η τρέλα είναι εδώ, το πάθος είναι εδώ». Οι στίχοι που τραγουδούσε γεμάτη μπρίο η Sinfonia do Rio de Janeiro de São Sebastião, στα μαεστρικά χέρια του Francis Hime, συμπυκνώνουν με τον καλύτερο τρόπο τη ζωή στις φαβέλες. Στο «χείλος» του Ρίο Ντε Τζανέιρο, οι παραγκουπόλεις της Βραζιλίας γεννούν τόσες αντιφάσεις όσες και προκλήσεις για να τις βιώσεις. Τόσο κοντά και τόσο μακριά από τη Δύση, αυτές οι κοινότητες –αγκιστρωμένες (και οχυρωμένες) από λόφους και γκρεμούς– ζουν με τους δικούς τους ρυθμούς, οργανωμένες με μία εκπληκτική ομερτά και έναν εσωτερικό νόμο που αν δεν τον δεις ιδίοις όμμασι δεν γίνεται να τον καταλάβεις.
Η Ελισάβετ Κατσαμάκη, μετά από δέκα χρόνια περίπου συνεργασίας με δυνατά πρακτορεία και αμέτρητες καμπάνιες στο ιστορικό της ως fashion model, είχε ταξιδέψει αρκετές φορές στη Βραζιλία για δουλειά. Πάντα, όμως, από τη «φωτεινή» πλευρά του Ρίο. Ανάμεσα στα ακριβά σαλέ και τις πριβέ συναυλίες των VIP. Όταν αποφάσισε να αφήσει το χώρο της μόδας και να αλλάξει την πορεία της ζωής της, έψαχνε μία διαφορετική εμπειρία για να κάνει την αρχή. Με αυτήν τη σκέψη, πριν από τρία χρόνια, ταξίδεψε για ακόμη μια φορά στη χώρα της μακρινής ηπείρου –γεγονός που την οδήγησε στην πρώτη φωτογραφική της έκθεση «Portraits and figures of light».
Το μόνο που ήταν εξ αρχής ξεκάθαρο στο μυαλό της ήταν πως ήθελε να δει «το πραγματικό πρόσωπο της Βραζιλίας, πέρα από όσα είχε γνωρίσει ήδη», όπως λέει η ίδια. Λίγο αφότου προσγειώθηκε εκεί, βρέθηκε έξω από το Εθνικό Κογκρέσο της Βραζιλίας, όταν χιλιάδες διαδηλωτές είχαν κλείσει τους δρόμους διαμαρτυρόμενοι για τα πολιτικά σκάνδαλα. Εκείνη τη στιγμή κατέληξε μέσα της σε αυτό που ήδη επεξεργαζόταν. Έπρεπε να μπει στις φαβέλες και να αποτυπώσει όλα όσα θα δει.
Το επόμενο πρωί, παραμάσχαλα με μία φωτογραφική μηχανή και μαζί με μία ολιγομελή συνοδεία που εξασφάλισε, πέρασε τις πύλες για τη Σάντα Μάρτα. «Ήταν η πιο ασφαλής επιλογή για εμένα, γιατί ήταν η μόνη ουσιαστικά φαβέλα που για εκείνο το χρονικό διάστημα δεν ελεγχόταν από εμπόρους ναρκωτικών, όπως συμβαίνει και συνέβαινε στις υπόλοιπες», συνεχίζει. «Η πρώτη εικόνα που αντίκρισα από το τελεφερίκ ήταν αποστομωτική^ από τη μία το άγαλμα Άγαλμα του Χριστού Λυτρωτή, από την άλλη το χάλκινο άγαλμα του Michael Jackson και στη μέση αμέτρητα σπίτια, στιβαγμένα το ένα δίπλα στο άλλο, ανάμεσα σε σκουπίδια, παραπεταμένα υλικά και ελεύθερα ζωντανά». Η Σάντα Μάρτα στη γειτονιά του Botafogo, η φαβέλα που έγινε γνωστή στη Δύση από το «They Don’t Care About Us» του διάσημου Αμερικανού τραγουδιστή, ήταν η πρώτη ζώνη που μπήκε στο κρατικό πρόγραμμα «ειρηνοποίησης» μια δεκαετία πίσω (εν όψει τότε Μουντιάλ και Ολυμπιακών Αγώνων), απλώνοντας ειδικές, οπλισμένες ομάδες του αστυνομικού σώματος σε όλη την περιοχή με στόχο την ανάκτηση της εξουσίας από τους φαβελάρχες –ό,τι κι αν εν τέλει σήμαινε αυτό.
«Πέρασα μερικές ώρες μέσα στη Σάντα Μάρτα και πραγματικά είδα χαμογελαστούς ανθρώπους.»
«Πέρασα μερικές ώρες μέσα στη Σάντα Μάρτα και πραγματικά είδα χαμογελαστούς ανθρώπους. Πέρα από τα προβλήματα και την κατάσταση που ζούσαν, ήταν χαρούμενοι, χορεύανε και τραγουδούσανε σε αυτοσχέδια μπαράκια με πλαστικές καρέκλες, έβαζαν δυνατά φανκ μουσική στα ηχεία να ακούγεται απ’ άκρη σ’ άκρη… ζούσανε τη στιγμή». Τα πορτρέτα τους είναι ρεαλιστικά, ελεύθερα. Μέσα στην πολύχρωμη παραγκούπολη με τα πλακόστρωτα σοκάκια της, βαμμένη στο πλαίσιο αναβάθμισης, στέκονται μπροστά στο φακό αληθινά. Τόσο όσο και τα γέλια των παιδιών λίγα χιλιόμετρα παρακάτω, έξω από τη φαβέλα, στη Leme beach. Κάτω από τον καυτό καλοκαιρινό ήλιο, εκατοντάδες βραζιλιάνοι είχαν γεμίσει την παραλία την ίδια ώρα, σχεδιάζοντας με τα κορμιά τους φιγούρες στην άμμο.
«Έτσι προέκυψε η φωτογραφική ενότητα. Ασπρόμαυρα κάδρα από τα πορτρέτα της φαβέλας πλάι-πλάι με τις φιγούρες στην παραλία. Από τη μία το φως και από την άλλη το σκοτάδι, συμβολικά και εκφραστικά για να αποδώσω τις ιδιαιτερότητες της βραζιλιάνικης ψυχής» σχολιάζει η φωτογράφος για τις αποτυπώσεις του «Portraits and figures of light» που δίνουν ένα μήνυμα ελπίδας προς όλους. Η έκθεση, που είναι αφιερωμένη στους ίδιους τους Βραζιλιάνους, έχει ήδη ταξιδέψει στο Ελληνικό Κέντρο του Λονδίνου και στην Πρεσβεία της Βραζιλίας στη χώρα μας (Casa Do Brazil), ενώ αποτελεί την πρώτη φορά που το κράτος της Βραζιλίας παραδέχεται επίσημα την κατάσταση στις φαβέλες. Το υπόλοιπο φωτογραφικό υλικό (έγχρωμο και κάποιο ασπρόμαυρο) από την επίσκεψή της στο Ρίο έμεινε στα αρχεία της ίδιας της φωτογράφου.
Περισσότερες πληροφορίες για το φωτογραφικό project μπορείτε να βρείτε εδώ.
