Πόσο υπερηρωικό σινεμά αντέχουμε να δούμε ακόμα;

Το 2008, χάρη στην εμπορική επιτυχία του "Iron Man", άνοιξε ένα καινούργιο επικερδέστατο κεφάλαιο στον χολιγουντιανό κινηματογράφο, το οποίο έκλεισε τον αρχικό κύκλο του έντεκα χρόνια αργότερα με το "Εκδικητές: Η Τελευταία Πράξη". Οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους: 2,7 δισεκατομμύρια δολάρια στο παγκόσμιο box office για τη δεύτερη, πλέον, πιο εμπορική ταινία όλων των εποχών. Ασύλληπτα μεγέθη για ένα μπλοκμπάστερ που κατάφερε κάτι πρωτοφανές στην κινηματογραφική ιστορία: να βάλει την κατακλείδα σε μια επικών διαστάσεων αφήγηση που εκτυλίσσεται σε συνολικά 22 ταινίες, δηλαδή εκείνες που απαρτίζουν τις φάσεις 1 έως 3 του κινηματογραφικού σύμπαντος της Marvel (MCU), υπηρετώντας μάλιστα ένα κινηματογραφικό είδος που λίγα χρόνια πριν αντιμετωπιζόταν με σχετική καλλιτεχνική απαξία. Το υπερηρωικό σινεμά είχε αναδειχθεί σε σημείο αναφοράς της ποπ κουλτούρας, εξαλείφοντας τον ανταγωνισμό, δημιουργώντας ένα αντίπαλο δέος (DC) και διαμορφώνοντας το modus operandi ολόκληρης της βιομηχανίας.

Όμως, τώρα που η φάση 4 έχει ολοκληρωθεί και εισερχόμαστε στην 5η, ενώ η DC ετοιμάζει αντεπίθεση με το "Flash" και τον πλήρη ανασχεδιασμό της βασισμένη στα δημιουργικά μυαλά των Τζέιμς Γκαν και Πίτερ Σάφραν, αντί για ανυπομονησία κυριαρχεί η αίσθηση ενός τέλματος. Αμφότερες οι εταιρείες μπορεί να μη σημειώνουν άσχημες επιδόσεις στα ταμεία, οι ταινίες τους ωστόσο δίνουν την εντύπωση ότι ανακυκλώνουν τις ίδιες ιδέες, με τις λιγοστές καινοτομίες να μην εμφυσούν αρκετό ενθουσιασμό στο κοινό. Καθώς συνολικά ο κινηματογράφος περνά κρίση πρωτοτυπίας και τα μεγάλα στούντιο έχουν ρίξει όλο το βάρος τους στα κόμιξ, είναι σημαντικό να εξετάσουμε τι πάει στραβά στο υπερηρωικό σινεμά. Ιδίως επειδή, προς το παρόν, δεν διαφαίνεται κάποια τάση ικανή να το διαδεχθεί ή τουλάχιστον να το ανταγωνιστεί.

Κινηματογραφική ατολμία

Η 4η φάση του MCU ξεκίνησε με τρεις αυτόνομες ταινιες ("Black Widow", "Ο Shang-Chi και ο Θρύλος των Δέκα Δαχτυλιδιών", "Eternals"), οι οποίες στον πυρήνα τους πάσχουν από το ίδιο πρόβλημα. Αφενός αδυνατούν να ξεφύγουν από τα ελαττώματα της "Marvel-ικής" φόρμουλας (διογκωμένες σεκάνς δράσης, τακτικές σκηνές ανακεφαλαίωσης, υπέρογκη διάρκεια), αφετέρου αποτυγχάνουν να κατασκευάσουν μια φρέσκια όσο και αυθύπαρκτη υπερηρωική μυθολογία. Η μοναδική που επιχείρησε να πάρει μετρημένα ρίσκα ήταν η οσκαρική Κλόι Ζάο ("Eternals"), το αποτέλεσμα όμως ήταν μάλλον απογοητευτικό. Παρομοίως, τα στοιχεία του απολαυστικού στιλ του Σαμ Ράιμι εντοπίζονται με το σταγονόμετρο στο άνισο "Doctor Strange in the Multiverse of Madness". Τα σίκουελ "Thor: Love and Thunder", "Black Panther: Wakanda Forever" και "Φύλακες του Γαλαξία 3" ήταν τα μόνα που πρόσφεραν ορισμένες αξιομνημόνευτες στιγμές, χωρίς ωστόσο συνολικά να επιτρέπουν διθυράμβους.

Από την άλλη, η DC ρίζωνε για τα καλά στη μετριότητα ("Αρπακτικά Πτηνά και η Φαντασμαγορική Χειραφέτηση της Χάρλεϊ Κουίν", "Wonder Woman 1984"), έχοντας μονάχα το μεταμοντέρνα αθυρόστομο "Suicide Squad" του Γκαν ως φωτεινή εξαίρεση. Αποκορύφωμα της σύγχυσης που επικρατεί στο στούντιο αποτέλεσε το "Black Adam", μια super περιπέτεια… σάντουιτς, η οποία θέλησε να μας συστήσει έναν νέο ήρωα, να εκφέρει ένα διόλου διακριτικό κοινωνικό σχόλιο και να λειτουργήσει και ως spin-off του "Shazam!". Πονοκέφαλος…

Η μανιέρα του multiverse

Πολύτιμο συστατικό στην επιτυχία των "Εκδικητών" ήταν η ανάδειξη ενός πειστικού villain. Ο Thanos απηχούσε τη μοχθηρία ενός Σάουρον ή Βόλντεμορτ, ενός κακού, κοινώς, ο οποίος ήταν ταυτόχρονα οικείος αλλά και σαφής ως προς τις διεκδικήσεις του. Η διάδοχη κατάσταση που σκαρφίστηκε η Marvel δεν αφορά ένα συγκεκριμένο… πρόσωπο του κακού, αλλά μια συνθήκη, το λεγόμενο multiverse. Δηλαδή έναν κόσμο παράλληλων συμπάντων όπως παρουσιάστηκε στο "Doctor Strange". Στα χαρτιά η ιδέα ακούγεται ιδανική. Χάρη στο multiverse, οι υπερήρωες μπορούν να συναναστραφούν περισσότερους super χαρακτήρες, να συγκλίνουν με τις ιστορίες τους και να απειληθούν από διαφορετικούς αντιπάλους. Στην πράξη, όμως, ξοδεύεται πολύτιμος χρόνος για την κατασκευή του multiverse, χρησιμοποιώντας άκυρες (ψευδο)επιστημοσύνες, η προσοχή μαζί με το ενδιαφέρον κατακερματίζονται, ενώ τα διακυβεύματα των ηρώων ρευστοποιούνται. Κάτι που αποδείχθηκε στο εκτροχιασμένο "Ant-Man και Wasp: Κβαντομανία", ακόμα και στο εντυπωσιακό animation "Spider-Man: Ακροβατώντας στο Αραχνο-σύμπαν", το οποίο παρότι παραμένει θεαματικά ευρηματικό μέχρι τελείας, θυσιάζει τη μαγεία του ακριβώς επειδή υποχρεώνεται σε περιττές επεξηγήσεις της πλοκής. Πάντως, το multiverse φαίνεται να έχει έρθει για να μείνει, εάν κρίνουμε από το γεγονός ότι έφτασε να εμπνέει μέχρι και το οσκαρικό "Τα Πάντα Όλα".

Υπερηρωική λύση

Εν κατακλείδι, το ζητούμενο εδώ είναι πρωτίστως υπαρξιακό. Διότι χάρη στο υπερηρωικό σινεμά έχει προστατευθεί η λειτουργία των σκοτεινών αιθουσών τα τελευταία χρόνια, ωστόσο το κινηματογραφικό περιεχόμενο έχει εγκλωβιστεί σε μια βολική επαναληψιμότητα. Αυτό το μεταίχμιο, είτε ονομαστεί "υπερηρωική κόπωση" είτε κάτι άλλο, δεν πρόκειται να αλλάξει αν δεν διεκδικηθεί το αυτονόητο: η δημιουργία των προϋποθέσεων για νέες, ρηξικέλευθες αφηγήσεις. Με κάπα ή χωρίς.