© Yiorgos Kaplanidis
Πολυεπίπεδο και στην κόψη του ξυραφιού μπορεί να χαρακτηριστεί το έργο του Ρώσου συγγραφέα. Πρόκειται για την αλληγορική ιστορία ενός σκύλου, στον οποίο μεταμοσχεύεται, ως μέρος ιατρικού πειράματος, η υπόφυση και τα γεννητικά όργανα ενός νεκρού άνδρα, προκειμένου να δημιουργηθεί ένα εξελιγμένο (;) νέο είδος. Πολλές θεματικές και ποικίλα ζητήματα ηθικής φύσης ξεπηδούν από την ιστορία, σχετικά με τα όρια της επιστήμης, με τη χειραγώγηση του ατόμου ή τη διάβρωση που μπορεί να επιφέρει η ισχύς. Στο έργο, μάλιστα, συνυπάρχουν θεματικές που φαίνονται αντικρουόμενες, χωρίς να υπερισχύει κάποια: διότι ο σκύλος, ο Σάρικ, θα αποκτήσει ανθρώπινη όψη και χαρακτηριστικά, όμως θα αποδειχθεί ανεπίδεκτος εκπαίδευσης και θα εξελιχθεί σε ένα απροσάρμοστο ον. Πρόκειται, άραγε, για ένα σχόλιο περί αποδέσμευσης από το ζυγό των κοινωνικών συμβάσεων; Την ίδια στιγμή, αυτός που ως αδέσποτο σκυλί υπέφερε από την ανθρώπινη κακοποίηση καταλήγει να σκοτώνει με ηδονή τις αδέσποτες γάτες, όταν ορίζεται υπεύθυνος καθαρισμού της πόλης από τα αδέσποτα. Μήπως, τότε, έχουμε ένα σχόλιο για τη διαφθορά που επιφέρει η απόκτηση κάποιας εξουσίας;
Κι έπειτα, πανταχού παρόν είναι το πολιτικό background, στις διάσπαρτες αναφορές στον Μαρξ, τον Στάλιν, το σοβιετικό καθεστώς. Μήπως ο "ανεπίδεκτος (συμ)μόρφωσης" είναι ο προλετάριος, που δεν θα γίνει ποτέ "άνθρωπος"; Θα μπορούσε να είναι αυτό το σχόλιο του Μπουλγκάκοφ˙ πρόκειται, άλλωστε, για έναν από τους σφοδρότερους πολέμιους του σταλινικού καθεστώτος, που πλήρωσε με βαριά λογοκρισία την κριτική του.
Αυτό το πυκνό, βαρύ κείμενο, η Έφη Μπίρμπα το μετουσίωσε σε μια αέρινη –αλλά όχι ελαφριά– παράσταση, που αιωρείται σαν χορογραφία υπό τους ήχους της κλασικής μουσικής και της όπερας (μουσική σύνθεση: Vangelino Currentzis, επιμέλεια κίνησης: Μιχάλης Θεοφάνους). Χωρίς να παραλείψει τις πολιτικές αναφορές ή να το αποκόψει από το χρόνο δράσης (χαρακτηριστικά τα κοστούμια εποχής που υπογράφει η ίδια και η Βασιλεία Ροζάνα), το διαβάζει με τη δική της αισθητική σφραγίδα, το φέρνει στο σήμερα χωρίς να το επικαιροποιήσει, ενώ βγάζει προς τα έξω κι έναν υπαρξιακό χαρακτήρα. Σήμα κατατεθέν και αυτής της παράστασής της η σωματικότητα: Οι ηθοποιοί που πλαισιώνουν τους δύο κεντρικούς ρόλους ερμηνεύουν ωραία τα διαφορετικά πρόσωπα, προσδίδοντας σε καθένα ξεχωριστή κινησιολογική φόρμα: Ηλέκτρα Νικολούζου, Μιχάλης Θεοφάνους, Χαρά-Μάτα Γιαννάτου, Αλεξάνδρα Καζάζου, Σπύρος Δέτσικας. Ο Άρης Σερβετάλης είναι σπουδαίος ερμηνευτής και γνωρίζει όσο λίγοι να επιβάλλεται με το σωματικό παίξιμο. Εδώ τον απολαμβάνουμε σε μια κορυφαία στιγμή του: το πώς φέρει τη διαδρομή του Σάρικ, από το δαρμένο σκυλί ως στον άξεστο βασανιστή, σε κάθε ίνα και μυ του κορμιού του είναι συναρπαστικός και βαθιά μελετημένος. Ο Αντώνης Μυριαγκός φέρνει στο ρόλο του Γιατρού την ακλόνητη πίστη του στην επιστήμη με μια στιβαρή ερμηνεία, από την οποία λείπει η ρωγμή της αμφιβολίας, όταν το πείραμά του καταρρέει.
Περισσότερες πληροφορίες
Καρδιά του σκύλου
Η ιστορία του έργου περιστρέφεται γύρω από τον καθηγητή Πρεομπραζένσκι που μαζί με τον βοηθό του, δόκτορα Μπρομεντάλ, επιχειρούν ένα τολμηρό ιατρικό πείραμα. Μεταμοσχεύουν την υπόφυση και τους όρχεις ενός νεκρού άνδρα σε έναν αδέσποτο σκύλο ονόματι Σάρικ με τη φιλοδοξία να δημιουργήσουν ένα νέο μοντέλο ανθρώπου. Το πείραμα δεν έχει την αναμενόμενη έκβαση, καθώς ο σκύλος Σάρικ μετατρέπεται σταδιακά σε άνθρωπο αγροίκο που διαλύει τη γαλήνη της καθημερινότητας και θέτει σε κίνδυνο την κοινωνική θέση και την επιστημονική υπόσταση του δημιουργού του. Η ιδιοσυγκρασιακή καλλιτέχνιδα προσεγγίζει το έργο αυτό με την ιδιαίτερη ματιά της που αναδεικνύει έξοχα τον παραλογισμό της βίαιης αλλαγής της ανθρώπινης φύσης, αποκαλύπτοντας τους κινδύνους της απόλυτης συμμόρφωσης του ανθρώπου στις κοινωνικές επιταγές.
