Δημήτρης Λούτσιος©
Ο Γιάννης Τσουμαράκης είναι ένας εξαιρετικά ταλαντούχος ηθοποιός της νέας γενιάς, είναι ένας καλλιτέχνης με σπάνια συγκρότηση, σκεπτόμενος, πολύ συνειδητοποιημένος και με μια καθαρή άποψη για την τέχνη και την κοινωνία. Η πρόσφατη βράβευσή του με το κορυφαίο Βραβείο "Δημήτρης Χορν" ήρθε να επιβεβαιώσει αυτό που πολλοί είχαν ήδη διακρίνει: τη μοναδική σκηνική του ποιότητα και το πηγαίο του μέτρο.
Αυτό το καλοκαίρι, συναντιέται με τον σπουδαίο σκηνοθέτη Θωμά Μοσχόπουλο, ο οποίος τον επέλεξε για τον απαιτητικό πρωταγωνιστικό ρόλο στον "Ίωνα" του Ευριπίδη, που έρχεται στην Επίδαυρο ( 28 και 29 Αυγούστου) από τον Θεατρικό Οργανισμό Κύπρου. Είναι ένα έργο γεμάτο παραδοξότητες, λεπτό χιούμορ και υπαρξιακό σκοτάδι.
Ο Ίωνας, ένα έκθετο παιδί, μεγαλώνει προστατευμένος αλλά ανώνυμος ως υπηρέτης στον ναό του Απόλλωνα στους Δελφούς. Η ξαφνική άφιξη της μητέρας του, Κρέουσας –η οποία τον εγκατέλειψε μωρό πιστεύοντας ότι πέθανε, και πλέον αναζητά απαντήσεις για την ατεκνία της– πυροδοτεί ένα αμείλικτο παιχνίδι παρεξηγήσεων, μυστικών και ανατροπών, φέρνοντας στο φως το αιώνιο ζήτημα της αναζήτησης της ταυτότητας. Για τις ανάγκες των εντατικών προβών αυτής της μεγάλης παραγωγής, ο Γιάννης Τσουμαράκης μετακόμισε για μεγάλο χρονικό διάστημα στην Κύπρο. Με αφορμή αυτή τη δημιουργική του διαμονή στο νησί, τον ρωτήσαμε:
Πώς βίωσες τη ζωή στην Κύπρο κατά την περίοδο των προβών; Υπήρχε χρόνος να ανακαλύψεις το νησί και να κάνεις νέες παρέες;
Αν εξαιρέσεις την παλιά πόλη, η Λευκωσία δεν είναι μια πόλη που προσωπικά να μου παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον. Επειδή όμως οι πρόβες ήταν εξάωρες και ήταν εξαντλητικό να βρίσκεσαι τόσο καιρό μακριά από τους δικούς σου ανθρώπους, είχα ανάγκη να γεμίζω τις μπαταρίες μου. Έτσι, τις δύο μέρες ρεπό που είχαμε τη βδομάδα, παίρναμε τη μηχανή και φεύγαμε για απίστευτες παραλίες και μέρη – ειδικά προς την Πάφο, που για μένα είναι το πιο ωραίο κομμάτι της ελεύθερης Κύπρου, τα Μανδριά, αλλά και βορειοδυτικά. Παράλληλα, η καθημερινότητα είναι πολύ όμορφη γιατί έχω κάνει πολύ καλούς φίλους εδώ, τόσο Κυπρίους όσο και Ελλαδίτες συναδέλφους με τους οποίους κάνουμε πολλή παρέα. Μας έκαναν μια υπέροχη, πολύ ζεστή υποδοχή και είναι άνθρωποι εξαιρετικά γλυκείς και φιλόξενοι.
Πώς είναι να δουλεύεις με τον Θωμά Μοσχόπουλο;
Με τον Θωμά δεν έχω ξαναδουλέψει στο παρελθόν. Τον είχα γνωρίσει στη σχολή μέσα από μια πτυχιακή που συμμετείχα, αλλά δεν τον είχα δάσκαλο. Επειδή όμως ήθελα πολύ να τον γνωρίσω, πήγα σε ένα σεμινάριό του. Κρατήσαμε μια στοιχειώδη επαφή λόγω αμοιβαίας εκτίμησης και κάπως έτσι, με τον καιρό, ήρθε αυτή η δουλειά. Είναι τρομερή τύχη να δουλεύεις με αυτόν τον άνθρωπο. Πέρα από την καλλιέργειά του και τις αισθητικές του αναφορές, έχει τρομερά εργαλεία τα οποία στα μεταδίδει και τα χρησιμοποιεί στη δουλειά. Σε κάνει να μη σκέφτεσαι και να μην κρίνεις τον εαυτό σου την ώρα που παίζεις, αλλά να συγκεντρώνεσαι στα εργαλεία αυτά. Ξαφνικά, δουλεύεις χωρίς καν να αντιλαμβάνεσαι ότι εργάζεσαι. Αυτό είναι τρομερή ευτυχία.
Στον "Ίωνα" καλείστε να ισορροπήσετε ανάμεσα στο τραγικό και το κωμικό. Πώς σας καθοδηγεί σε αυτή τη λεπτή γραμμή;
Απαιτείται τρομερή εμπιστοσύνη, την οποία ο Θωμάς στην εμπνέει. Ξέρεις ότι μαζί του "κάπου θα πάει αυτό". Αν αφεθείς, όλα θα γίνουν. Νομίζω δεν υπάρχει καταλληλότερος άνθρωπος για να κρατήσει αυτή την ισορροπία. Υπάρχει μια τρομερή απενοχοποίηση στη σχέση μας με το αρχαίο δράμα. Δεν υπάρχει αυτή η "βαριά" αίσθηση της τραγικότητας που κουβαλάμε συνήθως, ακόμη και όταν απλώς διαβάζουμε ένα τέτοιο κείμενο. Αντιμετωπίζουμε το έργο με απλότητα και αμεσότητα, έχοντας αφαιρέσει το βάρος της "παράδοσης".
Είναι πράγματι ένα έργο με πολλές ποιότητες: σκοτάδι, βία, αλλά και χιούμορ. Πώς διαχειρίζεται ένας ηθοποιός αυτή την παραδοξότητα;
Είναι δύσκολο, γιατί αναρωτιέσαι πώς μπορείς να εντάξεις όλα αυτά τα επίπεδα και τις αποχρώσεις στην υποκριτική σου. Η αλήθεια είναι ότι κάτι θα χάσεις, δεν γίνεται να τα φωτίσεις όλα ταυτόχρονα. Επιλέγεις, λοιπόν, έναν δρόμο σύμφωνα με την αισθητική της παράστασης και τη διαδρομή του ρόλου σου. Ο Ίωνας είναι γραμμένος με τέτοια ακρίβεια και χιούμορ που, αν απλά το αναγνώσεις και το εμπιστευτείς, βγαίνουν όλα στην επιφάνεια: η τραγικότητα, η κωμικότητα, η ειρωνεία, η αφήγηση. Ο θεατής μπορεί να αναρωτηθεί "τι είναι αυτό που βλέπω;". Μα δεν χρειάζεται να το ορίσεις, αρκεί να το δεις.
Ερμηνεύεις τον κεντρικό ήρωα, ένα παιδί παραμελημένο –ίσως και κακοποιημένο με μια έννοια– που ψάχνει την ταυτότητά του. Πού συναντιέται αυτός ο χαρακτήρας με τις ανησυχίες ενός νέου ανθρώπου το 2026;
Θα έλεγα ότι ο Ίωνας είναι περισσότερο παραμελημένος παρά κακοποιημένος – αν και η παραμέληση είναι, φυσικά, μια μορφή κακοποίησης. Το καθαρό τραύμα της κακοποίησης στο έργο το φέρει κυρίως η Κρέουσα. Ανάγοντάς τον στο σήμερα, ο Ίωνας ακουμπά απόλυτα στο ζήτημα της ταυτότητας. Είναι το μεγάλο θέμα της εποχής μας. Είτε μιλάμε για έμφυλη και φυλετική ταυτότητα, είτε για κοινωνική, είτε ακόμα και για την εικονική ταυτότητα των social media.
Σε έναν κόσμο γεμάτο αβεβαιότητα, διαλέγω τη χαρά
Ο Ίωνας δεν γνωρίζει από πού κρατά η σκούφια του, δεν έχει καν όνομα. Έχει συμβιβαστεί με αυτό και ετεροπροσδιορίζεται καθαρά από την ιδιότητά του: είναι ο θησαυροφύλακας και ο υπηρέτης του ναού. Αυτό το ανιχνεύει βαθιά ο Ευριπίδης. Πώς ορίζεται η ταυτότητα; Ορίζεται από την ιδιότητά μου ως υπηρέτη; Από την ιδιότητά της Κρέουσας ως βασίλισσας; Ή ψυχολογικά, από την ιδιότητά της ως κακοποιημένης γυναίκας που έχει εγκολπωθεί το τραύμα της και το έχει κάνει ταυτότητα; Αν το δεις ψυχολογικά, το έργο έχει τρομερά επίπεδα.
Ο Νεοκλής Νεοκλέους φέρνει την τρέλα του, το χιούμορ του και μια πολύ ωραία, ευχάριστη ενέργεια. Η Στέλα Φυρογένη φέρνει μια τρομερή ευγένεια, ένα σπάνιο σκηνικό ήθος και μια βαθιά επιθυμία για σύνδεση και επικοινωνία. Και οι δύο σε κάνουν να νιώθεις τρομερή ασφάλεια.
Εσένα, προσωπικά, σε ποια σημεία σε αγγίζει αυτή η υπαρξιακή αναζήτηση;
Έρχομαι πολύ συχνά σε επαφή με αυτό το θέμα μέσα μου. Ψάχνομαι για το ποιος είμαι, τι είμαι, αν θέλω αυτό που κάνω, αν είμαι ευτυχισμένος, τι με ορίζει και τι με περιορίζει. Τα θέματα της ευτυχίας, της χαράς και της αλήθειας κουμπώνουν στο έργο σαν παζλ με την ταυτότητα. Επίσης, με αγγίζει το ζήτημα της αλήθειας. Ο Ίωνας είναι ένας ήρωας που ρωτάει συνεχώς: "Είναι αλήθεια αυτό που λένε;", "Αλήθεια συνέβη εκείνο;". Νομίζω το 70% των λόγων του αποτελείται από ερωτήσεις που συνδέονται με την αλήθεια. Αυτό το στοιχείο το έχει εντοπίσει εξαιρετικά ο Θωμάς (Μοσχόπουλος) μαζί με τον σκηνογράφο και ενδυματολόγο μας, τον Βασίλη Παπατσαρούχα. Σκηνικά η παράσταση είναι γεμάτη με στήλες από καθρέφτες. Είναι ένα υπέροχο κλείσιμο του ματιού στον θεατή για το παιχνίδι ανάμεσα στην ίδια την αλήθεια και το είδωλό της.
Πώς λειτουργεί για εσάς το σκηνικό περιβάλλον του Βασίλη Παπατσαρούχα και η μουσική επένδυση της Nama Dama;
Το σκηνικό κινείται κυρίως σε ασπρόμαυρες αποχρώσεις. Λόγω της κλίμακάς του –καθώς δεν μιλάμε για κλειστό θέατρο– δεν ξέρω αν θα το χαρακτήριζα "μίνιμαλ", αλλά σίγουρα είναι ένα σκηνικό αφαιρετικό, το οποίο σου υποβάλλει και σου επιβάλλει πράγματα. Είναι μεγάλο μέσα στην ίδια του την αφαιρετικότητα. Όσο για τη μουσική, δεν γνώριζα τη Nama Dama πριν έρθω εδώ και για μένα αυτή η γυναίκα αποτελεί πραγματική αποκάλυψη. Το τρομερό είναι ότι δεν ήρθε με τίποτα έτοιμο· ήρθε αναζητώντας και η ίδια την ταυτότητα της παράστασης μέσα από τη μουσική της.
Αν δει κανείς το έργο σφαιρικά, όλα τα στοιχεία του αναζητούν κάπου την ταυτότητά τους. Όπως υποκριτικά δεν μπορείς να πεις ότι η παράσταση είναι αμιγώς κωμική ή τραγική, έτσι και μουσικά δεν υπάρχει ένα συγκεκριμένο στυλ. Κάθε χορικό έχει τη δική του δομή και το δικό του ύφος. Σιγά-σιγά, η παράσταση αρχίζει να αποδομείται, και μαζί της αποδομείται και η μουσική. Η ίδια η μουσική ψάχνει τον εαυτό της μέσα στο έργο, και αυτό η Nama Dama το έχει αποδώσει απίστευτα.
Στην παράσταση συμπράττεις με δύο σπουδαία κεφάλαια του κυπριακού θεάτρου, τη Στέλα Φυρογένη και τον Νεοκλή Νεοκλέους. Πώς είναι αυτή η συνεργασία και τι "κλέβεις" από την εμπειρία τους στις πρόβες;
Τους γνώριζα ως καλλιτέχνες –τη Στέλα την είχα δει μάλιστα παλαιότερα και στην Επίδαυρο– αλλά δεν τους ήξερα προσωπικά. Είναι πραγματικά υπέροχοι συνεργάτες, φέρουν ολόκληρο τον κόσμο τους πάνω στη σκηνή. Ο Νεοκλής φέρνει την τρέλα του, το χιούμορ του και μια πολύ ωραία, ευχάριστη ενέργεια. Η Στέλλα φέρνει μια τρομερή ευγένεια, ένα σπάνιο σκηνικό ήθος και μια βαθιά επιθυμία για σύνδεση και επικοινωνία. Και οι δύο σε κάνουν να νιώθεις τρομερή ασφάλεια. Παράλληλα, είναι δύο καλλιτέχνες τόσο ταιριαστοί αλλά και τόσο ετερόκλητοι μεταξύ τους, γεγονός που δημιουργεί ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον σκηνικό αποτέλεσμα. Πλέον δεν μπορώ να φανταστώ άλλους ηθοποιούς σε αυτούς τους ρόλους. Ο Θωμάς σίγουρα ήξερε τι έκανε· δεν κάνει ποτέ τυχαίους "αρραβώνες".
Μετά την Κύπρο, ο δρόμος σάς βγάζει στην Επίδαυρο. Πώς νιώθεις με την προοπτική να πατήσεις ξανά αυτή την ορχήστρα; Σε αγχώνει το μέγεθός της;
Με συγκινεί βαθιά και με αγχώνει σε έναν βαθμό, αλλά κυρίως ως προς την κλίμακα του χώρου και όχι τόσο ως προς το βάρος της ευθύνης. Το κομμάτι της ευθύνης το έχω αποδομήσει κάπως μέσα μου, γιατί αν παίρνεις τα πράγματα υπερβολικά σοβαρά, χάνεις τη χαρά. Ακόμα και στην Επίδαυρο χρειάζεται μια μικρή εσωτερική ελαφρότητα – χωρίς, φυσικά, αυτό να σημαίνει ότι υποτιμάς στο ελάχιστο αυτό που κάνεις. Είχα την τύχη να βρεθώ πέρυσι στην Επίδαυρο με την "Αντιγόνη” του Εθνικού Θεάτρου. Αυτή η εμπειρία με βοήθησε πολύ να μην έχω τον χώρο ως κάτι τρομακτικό στο μυαλό μου. Πέρυσι κάναμε τρεις παραστάσεις εκεί και κάναμε πρόβες για μία εβδομάδα. Για μένα, οι νυχτερινές πρόβες μες στην απόλυτη ησυχία, όπου ακούς μόνο τον γκιώνη και έχεις ώρες μπροστά σου να αφουγκραστείς τον χώρο, να κοιτάξεις τον ουρανό και να επανατοποθετηθείς απέναντι στον ρόλο, είναι η πιο συγκινητική διαδικασία.
Ο Θωμάς είναι πραγματικό σχολείο. Έχει τη γνώση αλλά και το χάρισμα. Δεν σε αφήνει να επαναπαυτείς. Σε βάζει σε μια διαρκή λειτουργία αναζήτησης
Υπάρχει μάλιστα μια σύμπτωση που με συγκινεί απίστευτα: Πέρυσι, ως μέλος του χορού στην Αντιγόνη, τα πρώτα μου λόγια ήταν ένας χαιρετισμός στον ήλιο ("Ακτίς αελίου..."). Φέτος, στον Ίωνα, τα πρώτα μου λόγια είναι πάλι ένας χαιρετισμός στο φως του ήλιου ("Άρμα φωτεινό..."). Έχω, λοιπόν, ξανά ένα προσωπικό ραντεβού με τον ήλιο στην Επίδαυρο για να του πω "γειά σου". Είναι μια πανέμορφη αίσθηση να απευθύνεσαι σε αυτό που λέμε ήλιος σε ένα τέτοιο μοναδικό περιβάλλον.
Αν έπρεπε να κρατήσεις μια φράση από την παράσταση ως αίσθηση, ποια θα ήταν αυτή;
"Διαλέγω χαρά". Αυτό νομίζω τα λέει όλα. Θα έπρεπε να γίνει το μότο της ζωής όλων μας. Ακούγεται στο δεύτερο επεισόδιο, στον μονόλογο όπου ο Ίωνας προσπαθεί να πείσει τον Ξούθο να μην τον πάρει μαζί του στην Αθήνα, αλλά να τον αφήσει να ζει στους Δελφούς. Του λέει ουσιαστικά: "Σε ευχαριστώ που είσαι πατέρας μου, αλλά εγώ εδώ ήμουν ευτυχισμένος. Δεν θέλω τα πολλά, δεν θέλω να μπλέξω, μου αρκούν τα λίγα και διαλέγω τη χαρά".
Η δουλειά του ηθοποιού έχει εντάσεις, ταξίδια και πολλή έκθεση. Εσύ πού βρίσκεις το δικό σου καταφύγιο και την ισορροπία σου εκτός θεάτρου;
Στο φαγητό! (Γελάει). Καλά, από αυτό τουλάχιστον δεν θα έχω παράπονο στην Κύπρο! Πέρα από το καλό φαγητό προσπαθώ κάθε μέρα να ξεκλέβω έστω μια στιγμή αποκλειστικά για τον εαυτό μου. Να μου μιλάω και να με ηρεμώ. Δεν το κάνω απαραίτητα ως μορφή διαλογισμού, αλλά ως μια ανάγκη για εσωτερική συνομιλία. Είτε είσαι μικρός είτε μεγάλος, πρέπει κάποια στιγμή να διασφαλίζεις μια στιγμή ησυχίας με τον εαυτό σου – ο οποίος μπορεί να είναι αγχωμένος, φοβισμένος, πληγωμένος ή και χαρούμενος. Πρέπει να είσαι εκεί για να του πεις: "Κοίταξε να δεις, τώρα είσαι χαρούμενος. Διαλέγεις τη χαρά".
Σε αυτό με βοηθάει πάρα πολύ η γιόγκα, η προσωπική άσκηση, η επαφή με τη φύση –όπως οι αποδράσεις στις παραλίες τα ρεπό μας– αλλά και τα σταυρόλεξα! Το φαγητό και τα σταυρόλεξα είναι τα δικά μου καταφύγια.
Είσαι μόλις 26 χρονών. Λένε ότι οι μεγάλοι ρόλοι και οι συνεργασίες με σκηνοθέτες όπως ο Θωμάς Μοσχόπουλος αλλάζουν το DNA ενός ηθοποιού. Αισθάνεσαι ότι αυτή η εμπειρία σε έχει μετακινήσει;
Σίγουρα φεύγω σοφότερος από εδώ. Με έχει μετακινήσει βαθιά ο τρόπος που αντιλαμβάνεται ο Θωμάς τη σκηνική πράξη. Μου έδωσε πολύτιμα υλικά και εργαλεία, ειδικά γύρω από το πώς αντιλαμβάνεται την αφήγηση στο θέατρο. Το αφηγηματικό θέατρο δεν σημαίνει απλώς "βγαίνω και λέω μια ιστορία". Έχει να κάνει με το πώς ο ηθοποιός, ως δρων πρόσωπο, γίνεται ο ίδιος ο αφηγητής της ιστορίας του. Ο Θωμάς είναι πραγματικό σχολείο. Έχει τη γνώση αλλά και το χάρισμα. Δεν σε αφήνει να επαναπαυτείς. Σε βάζει σε μια διαρκή λειτουργία αναζήτησης: πώς να παίξεις με το κείμενο, πώς να χρησιμοποιήσεις την ειρωνεία του, το πάθος και τη λογική, αλλά πάντα με μέτρο, με έναν υπαινιγμό και ένα κλείσιμο του ματιού. Οι παραστάσεις του Θωμά ανοίγουν θέματα και γεννούν ερωτήσεις, δεν δίνουν έτοιμες απαντήσεις. Και ο Ίωνας είναι ένα έργο που μοιάζει γραμμένο γι’ αυτόν ακριβώς τον τρόπο λειτουργίας.
Βοηθάει καθόλου το γεγονός ότι ο "Ίωνας" δεν είναι από τα πολύ συχνά παιγμένα έργα του αρχαίου δράματος;
Με απενοχοποιεί απίστευτα! Έχουμε την τύχη να είναι ένα έργο που δεν έχει παιχτεί πολύ στο ελληνικό θέατρο. Αν έπαιζα τον Ορέστη ή τον Αίμονα, θα υπήρχε μια ασυνείδητη πίεση να επιβεβαιώσω το "πώς παίζεται αυτός ο ρόλος". Αν και, κατά τη γνώμη μου, ακόμα κι αυτούς τους ρόλους έτσι πρέπει να τους αντιμετωπίζουμε: να τους παίζουμε όπως είμαστε εμείς τη δεδομένη στιγμή, χωρίς να προσπαθούμε να γίνουμε κάποιοι άλλοι. Δεν υπάρχει έτοιμο "know-how" στην υποκριτική, είσαι μέρος του σύμπαντος της συγκεκριμένης παράστασης. Ο Ίωνας, λοιπόν, αποτελεί μια πρόκληση που μου δίνει απόλυτη ελευθερία.
Αν μπορούσες να διαλέξεις την ιδανική θεατρική συνθήκη για σένα τα επόμενα χρόνια στην Ελλάδα, ποια θα ήταν αυτή;
Η ιδανική συνθήκη για μένα θα ήταν να μην είμαι αναγκασμένος να ζω στην Αθήνα για να μπορώ να δουλεύω. Πιστεύω ότι η αποκέντρωση στην τέχνη είναι μια τεράστια ανάγκη που πρέπει επιτέλους να πραγματοποιηθεί. Και για την καλλιτεχνική παιδεία της περιφέρειας –αφού οι άνθρωποι εκτός Αθήνας αγαπούν και έχουν ανάγκη το θέατρο– αλλά και για τους ίδιους τους καλλιτέχνες. Θα ήταν ιδανικό για μένα να μπορώ να ζω, για παράδειγμα, στις Μηλιές του Πηλίου, να είμαι ενεργός καλλιτεχνικά, να γίνονται πράγματα εκεί ή στον Βόλο και να μην είμαστε όλοι εγκλωβισμένοι στην πρωτεύουσα. Δυστυχώς, έχουμε ταυτίσει την άνθηση των τεχνών αποκλειστικά με την Αθήνα.
Πιστεύεις ότι η δική σας, νεότερη γενιά, μπορεί να αλλάξει αυτή τη ροή των πραγμάτων;
Η ροή θα αλλάξει μόνο αν αλλάξει η αντιμετώπιση της πολιτείας. Εμείς, ως καλλιτέχνες, προφανώς μπορούμε να φτιάξουμε παραστάσεις με μηδενικό προϋπολογισμό και να γυρίζουμε τα χωριά για να παίζουμε, αλλά αυτό δεν λύνει το πρόβλημα. Αν η ίδια η πολιτεία δεν καταλάβει ότι πρέπει να δώσει χώρο, επιχορηγήσεις και ζωή στην τέχνη στην περιφέρεια, δεν γίνεται τίποτα. Αντιθέτως, βλέπουμε μια διαρκή υποτίμηση των τεχνών σε όλα τα επίπεδα. Κάθε χρόνο συζητάμε τα ίδια πράγματα για τις επιχορηγήσεις, σαν να μην πέρασε μια μέρα. Προσπαθούμε να αποδείξουμε τα αυτονόητα σε ανθρώπους που δεν τους αφορά καν το αντικείμενο. Είναι τρομερό να προσπαθείς να κρατήσεις την έμπνευση και τη χαρά σου μέσα σε μια τέτοια τοξικότητα και έναν διαρκή πόλεμο.
Με δεδομένη αυτή την αβεβαιότητα, τι είναι αυτό που ωθεί εσάς τους νέους ανθρώπους να μπαίνετε με τόσο πάθος σε αυτόν τον χώρο σήμερα;
Ξέρεις, πολλές φορές ακούω να λένε "θαυμάζω τη γενιά σας που μπαίνει σε ένα τόσο δύσκολο επάγγελμα". Όμως η αλήθεια είναι ότι η γενιά μου γνωρίζει πολύ καλά πλέον ότι τα πράγματα είναι χάλια παντού. Αν σπούδαζα δάσκαλος, θα έπρεπε να υποστώ την ταλαιπωρία του αναπληρωτή στην περιφέρεια για δέκα χρόνια, να μένω άνεργος κάθε εννιά μήνες ή να δουλεύω σε φροντιστήριο με μαύρα ή τραγικά χρήματα. Αν ήμουν ακαδημαϊκός, θα έπρεπε να παλεύω δεκαπέντε χρόνια για να μαζέψω μόρια για μια θέση. Αυτή η συνειδητοποίηση, όμως, λειτουργεί τελικά απελευθερωτικά. Από τη στιγμή που βλέπεις ότι παντού επικρατεί η ίδια δύσκολη συνθήκη, λες: "Κοίταξε να δεις, αφού έτσι κι αλλιώς το πράγμα πάει από το κακό στο χειρότερο, τουλάχιστον κάνε αυτό που πραγματικά γουστάρεις και σε γεμίζει". Μην κάνεις αυτό που θέλει η κοινωνία ή οι γονείς σου επειδή θεωρητικά προσφέρει ασφάλεια. Δεν υπάρχει ασφάλεια. Οπότε, κάνε αυτό που λαχταρά η ψυχή σου και διαλεξε τη χαρά.
Προπώληση εισιτηρίων: more.com
Διαβάστε Επίσης
