Νίκος Αλεξόπουλος
Όλα όσα γνωρίζω είναι ένας δανεικός χάρτης: με αυτόν τον τίτλο ξετυλίγεται στην Irene Y. Panagopoulos Collection η δεύτερη έκθεση του χώρου, ένα ομαδικό εγχείρημα με διεθνείς και έλληνες καλλιτέχνες, που αναστοχάζεται την έννοια του συλλέγειν και των ίδιων των θεσμών, με δωρεάν είσοδο. Ο Άκης Κόκκινος, μετά από μακροχρόνια μελέτη στη πολύπτυχη συλλογή της Ειρήνης Παναγοπούλου, προσπαθεί να εξερευνήσει τα καθιερωμένα συστήματα εξουσίας και τις ιεραρχίες που διαμορφώνονται καθώς και πώς αυτά εισβάλλουν στην προσωπική μας πρόσληψη της τέχνης. Το μουσείο και η συλλογή, ως περιβάλλοντα που παρέχουν πολιτιστικά ερεθίσματα, χτίζουν το δικό τους σύστημα γνώσεων και έχουν το προνόμιο του καθορισμού όχι μόνο του τι θα δούμε, αλλά και πώς θα το κοιτάξουμε. Ποιες είναι όμως αυτές οι χαρτογραφίες αξιών και σκέψεων που έχουμε κληρονομήσει και πώς έχουν γεννηθεί; Πώς μπορούμε να φτάσουμε σε μία ειλικρινή μορφή τέχνης που αναδιαμορφώνεται και επανερμηνεύεται μέσα μας;
Η έκθεση χωρίζεται σε έξι απαριθμημένες ενότητες, με βασικό τίτλο "Marginalia". Marginalia ονομάζονται οι πληροφορίες που υπάρχουν στο περιθώριο κάποιου χάρτη, το παράρτημα δηλαδή όπου μπορούμε να βρούμε πληροφορίες που φαινομενικά δεν έχουν μεγάλη σημασία. Τι υπάρχει στο περιθώριο του χάρτη λοιπόν, και ποιος αποφάσισε τι θα μπει εκεί; Οι ενότητες ανασύρουν τις αθέατες αυτές πτυχές από την άκρη, στο κέντρο. Η έκθεση ανοίγει -χωροταξικά επίσης- με ένα έργο της Mona Hatoum. Η Βρετανοπαλαιστίνια δημιουργός, με μια μεγάλη ημιδιαφανή κουρτίνα, που απεικονίζει ανθρώπινα σώματα και αποκόμματα εφημερίδας, αναφέρεται στην ύπαρξη συνόρων και την καταναγκαστική βίαιη μετανάστευση. Αν και δημιουργία μιας εικοσαετίας πριν, δυστυχώς παραμένει απόλυτα επίκαιρο. Από την αρχή λοιπόν, ενεργοποιείται ο διαδραστικός και πολυαισθητηριακός χαρακτήρας της έκθεσης, καθώς ο θεατής καλείται να αγγίξει την κουρτίνα και να περάσει "από μέσα της". Υλικό και περιεχόμενο μάλιστα δημιουργούν μια "πικρή" αντίθεση, καθώς το μαλακό φως που διαπερνά το απαλό ύφασμα, αντιμάχεται την βιαιότητα στην οποία παραπέμπει το ίδιο έργο.
Προχωρώντας στις επόμενες ενότητες, συναντάμε αντικείμενα προσωπικά, κειμήλια εύστοχα τοποθετημένα απέναντι από παλιά προικοσύμφωνα, ψηφιακή ντοκουμέντα, και αυτό που σε εμάς μένει είναι σίγουρα η "Συλλογική Αυτοβιογραφία" της Μαρίας Λοϊζίδου, η οποία έχει τη μορφή μιας ξύλινης ντουλάπας. Με τις ατέλειες και τις φθορές της, με συρτάρια που καλούμαστε να ανοίξουμε και με ενσωματωμένα κυάλια, λειτουργεί ως κυριολεκτική απόδειξη και ως αλληγορικό σύμβολο ταυτόχρονα. Βάσει της φεμινιστικής χροιάς που χαρακτηρίζει όλη την συλλογή της Παναγοπούλου αλλά και την επιμελητική πρακτική του Κόκκινου, η ντουλάπα αποτελεί τη μόνη ιδιοκτησία της γυναίκας, την οποία είναι διατεθειμένη να θυσιάσει για τον γάμο της. Ταυτόχρονα, τα συρτάρια και τα κυάλια μας προσφέρουν ένα είδος εξουσίας, αυτό του βλέμματος, προς το εσωτερικό της, δηλαδή σε μια προσωπική μνήμη, κλείνοντας το μάτι στην κεντρική ιδέα της έκθεσης που θέλει τις ατομικές μοναδικές αφηγήσεις να εντάσσονται στο μουσειακό περιβάλλον. Ακόμη, η λογική της αποθήκευσης, συμφωνεί με τη γενικότερη αντίληψη της συλλογής, όπου η γκαλερί λειτουργεί ως αποθηκευτικός χώρος που περιμένει να ρίξουμε φως σε κάθε του άκρη. Όμως, με πυρήνα κουίρ θεωρίες και ζητήματα, η ντουλάπα λειτουργεί συνάμα αλληγορικά, συνομιλώντας με τις φωτογραφίες του επόμενου διαδρόμου με καλλιτέχνες με έργο συχνά ομοερωτικό, και παραπέμπει στην έννοια του "in the closet", όπως ανέφερε ο επιμελητής στην ξενάγηση που μας έκανε.
Τα φωτογραφικά και ζωγραφικά αυτά έργα είναι τοποθετημένα σε πλέγμα, το οποίο από τη μία υπονοεί προστασία, και από την άλλη ελευθερία επιλογής στην έκφραση. Το ειρωνικό αυτό σχόλιο μας ωθεί να θυμηθούμε πόσες φορές καλλιτέχνες και άνθρωποι της τέχνης όπως ο Καβάφης ή ο Ιόλας (οι οποίοι απεικονίζονται), απασχόλησαν εκούσια τη δημόσια σφαίρα, με επίκεντρο την ερωτική τους ζωή, εις βάρος της τέχνης τους.
Διαβάστε Επίσης
Προχωρώντας προς το τέλος της έκθεσης, συναντάμε παλιούς χάρτες, κεντήματα, μικρές εγκαταστάσεις, όλα λειτουργούν ως μορφές αντίστασης στον εξουσιαστικό λόγο. Το τοπίο γίνεται σώμα, και το σώμα γίνεται τοπίο. Τα σημάδια φθοράς που κυριαρχούν αντιστέκονται στην τελειότητα και η αγωνιστική επιμονή έργων να διατηρηθούν εν ζωή μας θυμίζει πως όλα αλλάζουν, εξελίσσονται και μεταβάλλονται: η γνώση, η τέχνη, η ζωή. Τέχνη και γνώση δεν πρέπει να ταριχεύονται ούτε να ελέγχονται μόνο από το εξουσιαστικό βλέμμα, αλλά να αναγεννιούνται.
Το τέλος της έκθεσης σηματοδοτεί αισιόδοξα μια νέα αρχή. Με το έργο "Οι πηγές του Δούναβη" (Anselm Kiefer) συνδεόμαστε με τη φύση για να γυρίσουμε πολύ πίσω, στις απαρχές του πολιτισμού, της γεωγραφίας και της ιστορίας, να βρούμε τα θεμέλιά τους και να δώσουμε μια ανανεωμένη -αλλά φορτισμένη με τη μνήμη- ματιά στη σημερινή τέχνη.
Ο επιμελητής Άκης Κόκκινος παρομοιάζει την έκθεση "Όλα όσα γνωρίζω είναι ένας δανεικός χάρτης" με ενυδρείο, όπου τέχνη και θεατής βρίσκονται σε ένα προστατευμένο -άρα και ελεγχόμενο- περιβάλλον, σε μια γυάλα, η οποία παρακολουθείται και ελέγχεται. Η Χάρις Επαμινώνδα υπερτονίζει τη συνθήκη αυτή με το Untitled #10 t/b, ένα αληθινό ενυδρείο που ο θεατής έχει τη δύναμη να παρακολουθήσει ως "εξωτερικό μάτι", όσο ο ίδιος ταυτόχρονα παρακολουθείται από ένα μεγαλύτερο, μεταλλικό μάτι του Petrit Halilaj, που στέκει από πάνω του.
Η έκθεση θα διαρκέσει μέχρι τις 2 Απρίλη 2027, με δωρεάν είσοδο για το κοινό και παράλληλο πρόγραμμα δράσεων και συζητήσεων.
Διαβάστε Επίσης
Διαβάστε Επίσης
Περισσότερες πληροφορίες
Όλα όσα γνωρίζω είναι ένας δανεικός χάρτης
Η έκθεση, διερευνά την πρακτική του συλλέγειν ως μέσον για να κατανοήσουμε ποιες ιστορίες προστατεύονται, ποιες εκτίθενται και ποιες αποθηκεύονται. Αμφισβητώντας τα κυρίαρχα συστήματα ταξινόμησης και ιεράρχησης προτείνει νέους, απελευθερωμένους τρόπους προσέγγισης της γνώσης και της ερμηνείας του κόσμου.
