Μπιενάλε Βενετίας 2026: Τα εθνικά περίπτερα που κρατάμε

Η 61η Μπιενάλε της Βενετίας δεν ήταν ομολογουμένως και από τις πιο αξιομνημόνευτες, τουλάχιστον από άποψη τέχνης. Τόσο η κεντρική έκθεση με τίτλο "Minor Keys” που συνεχίζει το όραμα της αποθανούσας επιμελήτριας Koyo Kouoh όσο και τα εθνικά περίπτερα ήταν μάλλον χλιαρά, χωρίς ιδιαίτερα αξιομνημόνευτες στιγμές. Το ενδιαφέρον των εγκαινίων εντοπίστηκε κυρίως στις εντάσεις που δημιούργησε η πολιτική συγκυρία. Πάντως, ενώ σχεδόν παντού είχε ουρές, το περίπτερο των ΗΠΑ ήταν σχεδόν πάντα άδειο από κόσμο, ακόμη κι αν καμιά διαμαρτυρία δεν εμπόδιζε την είσοδο όπως σε αυτά της Ρωσίας και του Ισραήλ. Ίσως, ακόμη κι εκεί που δεν υπήρχε επίσημο μποϋκοτάζ, το κοινό έδωσε με τον δικό του τρόπο την απάντηση στο τι θεωρεί αυτή τη στιγμή άξιο ενδιαφέροντος και τι όχι.  

Κύπρος 

Η Μαρίνα Ξενοφώντος έστησε ένα από τα πιο "ήσυχα”, αλλά όχι λιγότερο ανησυχητικά, περίπτερα στη φετινή Μπιενάλε Βενετίας κερδίζοντας τις εντυπώσεις. Η μεθοδική έρευνά της πάνω στο πρόσφατο παρελθόν της Κύπρου και ειδικά στα σημεία που αυτό διασταυρώνεται με την προσωπική της ιστορία και μεταφράζεται σε διαφορετικά γλυπτικά και οπτικοακουστικά τεκμήρια, μετουσιώνεται εδώ σε ένα αναστοχαστικό περιβάλλον που περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την ανακατασκευή του ταβανιού του club Perroquet στην πόλη - φάντασμα Βαρώσια, κάποτε σύμβολο του Κυπριακού μοντερνισμού, και ηλεκτρίζεται από τα παραδοσιακά τραγούδια δυο ηλικιωμένων γυναικών της οικογένειας μιξαρισμένα με νέους ήχους του Παναγιώτη Μηνά.  

Γερμανία

Στο ύψος της παράδοσης της γερμανικής εννοιολογικής γλυπτικής και παλιότερων συμμετοχών που έχουν εμπνευστεί από την εθνικοσοσιαλιστική ιστορία του περιπτέρου, η φετινή Γερμανική εκπροσώπηση παίζει με τα ίχνη (ή με τα "Ερείπια”, κατά τον τίτλο του) της ιστορίας όπως αυτά εντοπίζονται στις λεπτομέρειες μες στις οποίες κατοικούμε τον κόσμο. Η Βιετναμέζα Sung Tieu έχει καλύψει την μνημειακή πρόσοψη του 1938 με τρία εκατομμύρια ψηφίδες που παραπέμπουν στο εργατικό μπλοκ κατοικιών του Ανατολικού Βερολίνου όπου μεγάλωσε μαζί με δεκάδες οικογένειες Βιετναμέζων και τώρα κατεδαφίζεται εν μέσω της real estate φρενίτιδας. Τόσο η Tieu όσο και η Henrike Naumann, αν και η πρώτη με πιο υπόγειο και η δεύτερη με πιο οπτικά φαντασμαγορικό τρόπο, αντιπαραβάλουν στοιχεία από την επίσημη Γερμανική ιστορία και νομοθεσία με τη βιωμένη γνώση που έχουν κληρονομήσει από τις οικογένειές τους προκειμένου να αντισταθούν στις τρέχουσες πολιτικές προσπάθειες να φιμωθεί ο τρόπος με τον οποίο αφηγείται η ιστορία από τα περιθώρια.

Αυστρία

Όσο κι αν περίμενα στην ουρά δεν κατάφερα να μπω μέσα για να δω από κοντά τις μυώδεις περφόρμερ του πιο πολυφωτογραφημένου περιπτέρου της Μπιενάλε Βενετίας 2026 να εκτελούν ασταμάτητα σωματικά επίπονες πράξεις μέσα και γύρω από το νερό, ανακατεμένο ενίοτε με τα σωματικά υγρά των επισκεπτών που χρησιμοποιούσαν τις ενσωματωμένες στην εγκατάσταση χημικές τουαλέτες. Πάντως η δυσφορία έφτανε ως έξω, ήταν γραμμένη στα πρόσωπα των περφόρμερ, ειδικά αν περνούσες κάτω από την καμπάνα που κρεμόταν έξω από το περίπτερο και τις έβλεπες να σκαρφαλώνουν γυμνές, εναλλάξ κάθε ώρα, για να κρεμαστούν απ' αυτήν και να την χτυπήσουν με την κίνησή τους.  Ξαναβλέποντας ίσως με μια θηλυκή (;) ματιά την παράδοση του βιενέζικου αξιονισμού, το "Seaworld Venice” της εικαστικού-σκηνοθέτριας Florentina Holzinger φέρνει στο προσκήνιο το σώμα εν μέσω κλιματικής και γενικότερης αλλαγής των συνθηκών ζωής.

Ταϊβάν

Αν και, όπως συμβαίνει με τις συμμετοχές που παρουσιάζουν προβολη με αφήγηση, το "Screen Melancholy” του Li Yi-Fan, σε επιμέλεια του Raphael Fonseca, απαιτεί τον χρόνο μας για να ξεδιπλώσει τις αρετές του, η πρώτη αίσθηση που παίρνεις μπαίνοντας στην αίθουσα του Palazzo delle Prigioni, άλλοτε φυλακή, σε κερδίζει. Η τεχνητή περφόρμερ που επιστρατεύει ο καλλιτέχνης διασκεδάζει την κοινή ανησυχία των Ταϊβανών (και όχι μόνο) που πηγάζει από τη συνειδητοποίηση ότι πλέον έχουμε περισσότερες πιθανότητες να ζήσουμε μια ζωή μεγάλη αλλά μες στην αβεβαιότητα, καλώντας μας να συνειδητοποιήσουμε ότι "είμαστε όλοι μαριονέτες, κουκλοπαίχτες και φυλακισμένοι ταυτόχρονα”, και να μελαγχολήσουμε.

Δανία 

 

Αντίστοιχη περίπτωση στην οποία θα θέλαμε να είχαμε περισσότερο χρόνο να αφιερώσουμε η εμβυθιστική εγκατάσταση στο περίπτερο της Δανίας που μας συστήνει τη (social) media artist Maja Malou Lyse σε επιμέλεια της έμπειρης Chus Martínez και συγκαταλέγεται ανάμεσα στα φετινά highlights της Μπιενάλε Βενετίας. Ειδικότερα η προβολή στην οποία πρωταγωνιστούν ηθοποιοί σε ταινίες πορνό φέρνει (υπερβολικά) κοντά το πλατό της πορνογραφίας με το περιβάλλον μιας τράπεζας σπέρματος συνθέτοντας μια γκροτέσκα, ή καλύτερα μπαρόκ, ματιά στη βιοπολιτική και τον τρόπο που οι εικόνες επηρεάζουν τη ζωή μας ξεκινώντας από την αμφιλεγόμενη διαπίστωση ότι η πορνογραφική ή ερωτική εικόνα μπορεί να είναι αρκετά ισχυρή ώστε να μεταβάλει την αναπαραγωγική ικανότητα του είδους μας. Το έργο ξεκίνησε όταν ο ιδιοκτήτης της μεγαλύτερης τράπεζας σπέρματος στον κόσμο που βρίσκεται στο Άαρχους, τη γενέτειρα της καλλιτέχνιδας της τηλεφώνησε θεωρώντας ότι ίσως θα έβρισκε την ιδέα να δουλέψει με αυτήν διασκεδαστική. 

Ιαπωνία

Αρχικά σνόμπαρα τον ρεαλισμό και την κυριολεξία του έργου του Αμερικανό-Ιάπωνα εικαστικού και queer μπαμπά διδύμων Ei Arakawa-Nash "Grass Babies, Moon Babies”. Όταν όμως μπήκα στη διαδικασία να πάρω στα χέρια μια από τις 200 κούκλες - μωρά για να την πάω βόλτα, η ανοικειότητα της όλης συνθήκης, αρχής γενομένης από την έκπληξη του να σηκώνεις μια κούκλα σε φυσικό βάρος μωρού, μου μίλησε με έναν πιο απτό, ενσώματο και συν-αισθηματικό τρόπο για κάποια από τα (νέα) ζητήματα με τα οποία μας φέρνει αντιμέτωπες μια εποχή όπου η αίσθηση της αφής περιορίζεται ολοένα και περισσότερο σε μια μόνο υλικότητα, αυτή της οθόνης. 

Κόσοβο 

Μια αουτσάιντερ, εντυπωτική απόκριση στο "ελάχιστο” του σκεπτικού της επιμελήτριας της Μπιενάλε Βενετίας 2026 "Minor Keys” Koyo Kouoh βρήκαμε στο περίπτερο του Κοσόβου στην Chiesa di Santa Maria del Pianto, στην πίσω πλευρά των Βενετσιάνικων καναλιών. Συνομιλώντας με τον χώρο, τα ορατά αλλά και τα κρυμμένα σημεία του, η ζωγραφική πρόταση του Brilant Milazimi, συμπληρωμένη από ηχοτοπία, έχει τον τίτλο "Hard Teeth” και εστιάζει στην έννοια της αναμονής. Ένα συναίσθημα που όποιος έχει μεγαλώσει στο Κόσοβο συνδέει με πολλές και διαφορές εμπειρίες, από τον πόλεμο και την πείνα που κάνει τα δόντια να τρίζουν, όπως περιγράφει το ποίημα του Αλβανού ποιητή Migjeni που είναι ανάμεσα στις αναφορές του καλλιτέχνη, μέχρι την αναμονή της κανονικότητας, αλλά και τις απανταχού μεταναστευτικές ροές. Η συνάντηση με την εξπρεσιονιστική ζωγραφική του Milazimi που συνδυάζει πιο ρεαλιστικές με πιο θραυσματικές και συμβολικές αναφορές, μέσα στην έρημη εκκλησία, η οποία χτίστηκε την εποχή της πανώλης, έχει λειτουργήσει ως νοσοκομείο αλλά και αποθήκη και παρέμενε κλειστή για χρόνια πριν από την έκθεση αυτή, δημιουργεί ένα στοιχειωτικό περιβάλλον που καταφέρνει να μεταδώσει στον επισκέπτη κάτι από τη επιμονή και το τράυμα του να ζεις σε μια χώρα σε αναμονή.

 
Ελλάδα 

H "αναρχαιολογική” αναβάθμιση του λογισμικού του ελληνικού περιπτέρου που επιχειρεί με το κλαμπίστικο "Escape” του ο Ανδρέας Αγγελιδάκης, σε επιμέλεια του Γιώργου Μπεκιράκη, είναι μια θαρραλέα προσπάθεια αναμέτρησης με την έννοια του εθνικού περιπτέρου στη Μπιενάλε αυτή καθαυτή, την ιστορία και την αρχιτεκτονική του. Αν και οι αναφορές του Αγγελιδάκη είναι κάποιες φορές παραπάνω απ’ όσες μπορεί να χειριστεί, η drag Grecia συνομιλεί με τον θραυσματικό τρόπο με τον οποίο σκρολάρουμε πλέον μες στη ζωή, καλώντας μας να μπούμε στους ρυθμούς της, να την κατοικήσουμε, ποντάροντας "στη συμμετοχή του συλλογικού” για να ενεργοποιηθεί.