Mother, Daughter, Desert Moon: Μία πολυδιάστατη προσέγγιση του δεσμού μεταξύ κόρης και μητέρας

Στις παρυφές του Ρατζαστάν, εκεί όπου για μίλια κυριαρχεί η έρημος, εξελίσσεται μια βαθιά κοινωνική μεταμόρφωση: ο ρόλος των κοριτσιών σε αυτές τις απομονωμένες περιοχές όπου απαρτίζονται κυρίως από φυλές και μικρές κοινότητες) αλλάζει ριζικά, καθώς η πρώτη γενιά γυναικών έρχεται πλέον σε επαφή με την εκπαίδευση.

Το 2020, μετά από δεκαπέντε χρόνια προετοιμασίας, άνοιξε τις πόρτες του το The Rajkumari Ratnavati Girls School. Πρόκειται για ένα εγχείρημα του μη κερδοσκοπικού οργανισμού CITTA, στο οποίο συμμετείχε από το ξεκίνημα η φωτογράφος Lina Bertucci. Σήμερα, το σχολείο φιλοξενεί 400 κορίτσια, από το νηπιαγωγείο έως τη δέκατη τάξη, προσφέροντας γνώσεις αλλά και κατάρτιση σε παραδοσιακές τέχνες, όπως η υφαντική και το κέντημα.

Η Bertucci επισκέφθηκε το σχολείο πέρυσι, περνώντας έναν μήνα με τις μαθήτριες και τις οικογένειές τους. "Καρπός" αυτής της διαμονής είναι η νέα της έκθεση Mother, Daughter, Desert Moon, η οποία σκιαγραφεί τα μεταβαλλόμενα κοινωνικά όρια της περιοχής του Ραζακστάν μέσα από το πρίσμα του αναλλοίωτου δέσμου μητέρας και κόρης. Η έκθεση συνεχίζεται στην Γκαλερί Ελένη Κορωναίου (Δημοφώντος 30 & Θορικίων 7, 11851 Αθήνα) μέχρι και το Σάββατο 16 Μαΐου.

Μέσα από ένα "μαρτυρικό" παρά μυθοπλαστικό φακό, η Βertucci αναζητά τόσο τις κρυφές όσο και ορατές πτυχές των καθημερινών στιγμών που εμφανίζονται μέσα από τους δεσμούς των οικογενειών

"Προσεγγίζω την κάμερα με άφθονο σφρίγος και συγκράτηση· μία φωτογραφία κρύβει τόσο μυστήριο αν πραγματικά κοιτάξεις τις λεπτομέρειες" - Lina Bertucci

Τα πολύχρωμα, έντονα χρώματα την Ινδίας λείπουν από την σειρά έργων, αυτή η συνειδητή επιλογή της Bertucci οφείλεται στην επιθυμία να μην αφαιρεθεί η αυτονομία στην αφήγηση των γυναικείων υποκειμένων του κάδρο— για αυτό και επέλεξε να τραβήξει τα κορίτσια σε ασπρόμαυρο. Η απουσία χρώματος παράλληλα αφήνει το βλέμμα του θεατή να εμβαθύνει στις "αόρατες" λεπτομέρειες που υπάρχουν στο υπόβαθρο των φωτογραφιών της Bertucci— αποκαλύπτοντας "θραύσματα" των παραδόσεων που αντηχούν ακόμα έντονα στις καθημερινότητες. 

Αυτές οι λεπτομέρειες κάνουν τις φωτογραφίες στη παρούσα σειρά τόσο πιο μοναδικές— από την αρχιτεκτονική των σπιτιών, τις μικρές εικόνες των θρησκευτικών γκουρού στους τοίχους, τα ρούχα των κοριτσιών (που κυρίως αποτελούνται από την σχολική ποδιά) και τα καλυμμένα πρόσωπα μερικών μητέρων. "Το πέπλο", είπε η φωτογράφος "μπορεί να αντικατοπτρίζει άμεσα αυτή την κοινωνικοπολιτική μεταμόρφωση για κάποιους, για άλλους να λαμβάνει μία πιο συμβολική/πνευματική διάσταση" — ίσως να ισχύουν και τα δύο και τίποτα ταυτοχρόνως· ίσως να παραμένει μία πολιτιστική ένδειξη όσο και επιλογή των γυναικών να φωτογραφηθούν με αυτό, είτε καλύπτοντας όλο τους το πρόσωπο, είτε μόνο τα μαλλιά τους.

Παρότι το Ρατζαστάν συντελείται από πατριαρχικές κοινότητες, η οποία εξαίρει τις γυναίκες από τις θέσεις εξουσίας κοινωνικά και πολιτισμικά, ακόμα επικρατεί ο θεσμός της προίκας και οι ανήλικοι γάμοι (η Rukhsana, 9-10 ετών είναι ήδη αρραβωνιασμένη), η νεοσύστατη ευκαιρία στην εκπαίδευση έχει ήδη αρχίσει να βοηθάει σε μία κοινωνική μεταβολή με μικρά αλλά σίγουρα βήματα, και η ελπίδα μεγαλώνει καθημερινά.

Οι πολυεπίπεδες ιστορίες που "υφαίνονται" γύρω από τον δεσμό μητέρας και κόρης ενώ καταφέρνουν να προσφέρουν μια κοινή, σχεδόν βιωματική εμπειρία, καθώς η Bertucci κατορθώνει να αναδείξει τον τρόπο με τον οποίο αυτές οι γενεαλογικές σχέσεις κουβαλούν μια πυκνή κοινωνικοπολιτική μνήμη, ασχέτως αν αυτή η "μνήμη" είναι διαφορετική από το Ρατζαστάν στην Ελλάδα, και από την Ελλάδα στις Ηνωμένες Πολιτείες. Είναι μια ιστορία που μεταφέρεται από γενιά σε γενιά, μεταμορφώνεται μέσα στον χρόνο και τελικά αντηχεί συλλογικά, καταργώντας τα γεωγραφικά, ακόμα και χρονικά όρια που την ορίζουν.

Όσο περισσότερο παρατηρούσα τις φωτογραφίες τόσες περισσότερες ομοιότητες με την γνώριμη "άτυπη" ελληνική παράδοση έβρισκα. Οι εικονίτσες των γκουρού και των ινδουικών θεών και τα σχεδιαστά παπλώματα μου, έφεραν σαν ανάμνηση το σπίτι της γιαγιάς μου, και με έκανε να αναρωτηθώ πόσα κοινά τοπία κρύβονται κάτω από την πολιτιστική επιφάνεια μας, ακόμα και αν δεν τα έχουμε βιώσει με τον ίδιο τρόπο.

Η έκθεση Mother, Daughter, Desert Moon είναι μία υπενθύμιση ότι όσα χρόνια να περάσουν, οι ελευθερίες πληθαίνουν και η κοινωνική θέση της γυναίκας μεταμορφώνεται, η αντίληψη ότι είμαστε ριζικά διαφορετικά άτομα από τις μητέρες μας αποτελεί απλώς μία ψευδαίσθηση. Στη πραγματικότητα, δεν σταματούν ποτέ να κατοικούν μέσα μας, επιβιώνοντας από τις πιο μικρές μας πράξεις και ενδόμυχους συλλογισμούς.