© Abhishek Khedekar
Βάζοντας δυο εκ διαμέτρου διαφορετικούς άνδρες "αφού ο Ενζό θα μπορούσε να είναι ήρωας του Μισέλ Ουελμπέκ και ο Εμίλ του Εντουάρ Λουί” να συναντηθούν σε μια πολωμένη μετά-#MeToo κοινωνία όπου η κατάκτηση της θέσης που επιθυμούν δεν φαίνεται πλέον δεδομένη για κανέναν τους, ο Ευάρεστος Πιμπλής στο βιβλίο του "Πέρα από τη Συναίνεση" (εκδόσεις Πόλις) θέλησε να διαπραγματευτεί τη σχέση που μπορεί να αναπτύξει ένα άτομο με τον αντίθετό του πόλο, ταυτόχρονα ως αντικείμενο αποστροφής και επιθυμίας. Του ζητήσαμε να μας πει περισσότερα με το δεδομένο ότι ειδιότερα η μεταβαλλόμενη ανδρική ταυτότητα απασχολεί όλο και περισσότερους δημιουργούς.
Η τέχνη μπορεί να αποτελέσει έναν τόπο για να σκεφτούμε το πώς (ανα)παράγονται καθημερινά θηλυκότητες και αρρενωπότητες εμπεδωμένες σε παγιωμένους ρόλους, όπως και σε τοξικές φαντασιώσεις συντροφικότητας και να λειτουργήσει ίσως επουλωτικά, το να δούμε όμως με ενσυναίσθηση την "αντίστροφη καταπίεση" που υφίσταται για ορισμένα ο σύγχρονος άνδρας μπορεί να λειτουργήσει, κάποιες φορές, αποπροσανατολιστικά ενισχύοντας τις συντηρητικές φωνές και την αναπαραγωγή στερεοτύπων.
Η συναίνεση στη μετά-#MeToo κοινωνία
Γιατί αποφασίσατε να ασχοληθείτε με το συγκεκριμένο θέμα;
"Επιχείρησα να διαπραγματευτώ τη σημασία της λέξης άντρας σήμερα, μιλώντας αφενός για την κουηρ εμπειρία και αφετέρου για το φαινόμενο που κάποιοι ονομάζουν κρίση της ανδρικής ταυτότητας."
Θα έλεγα, χωρίς να υποτιμήσω όλα τα άλλα θέματα που θίγονται στο βιβλίο, όπως η φιλία ή η εκπαίδευση, πως τα κεντρικά του θέματα είναι τρία: η έννοια της συναίνεσης στη μετά-#MeToo κοινωνία, η ανδρική ταυτότητα στην εποχή της ενδυνάμωσης των ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιωμάτων αλλά και των μασκουλινιστικών αντιδραστικών ιδεολογιών, και τέλος, η αναζήτηση των όρων της ελευθερίας. Αποφάσισα να ασχοληθώ με τα συγκεκριμένα θέματα σίγουρα λόγω της προσωπικής μου πορείας αλλά και επειδή με ενδιαφέρει η λογοτεχνία να ασχολείται με τα θέματα της εποχής της ώστε να προσφέρει ένα πεδίο ελεύθερης σκέψης. Όσον αφορά την έννοια της συναίνεσης, από το #MeToo και μετά, έχει αποκτήσει μια κεντρική θέση στον δημόσιο διάλογο. Σήμερα, θεωρούμε πως ένα όχι σημαίνει όχι. Τα τελευταία χρόνια, πολλές ευρωπαϊκές χώρες τροποίησαν τους ποινικούς τους κώδικες ώστε η απουσία συναίνεσης να αποτελεί νομικά σεξουαλική επίθεση. Αυτή η σημαντική εξέλιξη προς την εγκαθίδρυση μιας κουλτούρας της συναίνεσης μας επιτρέπει να πάμε πλέον ακόμα ένα βήμα πιο πέρα διανοητικά ώστε να σκεφτούμε τι σημαίνει το ναι, ερώτημα για το οποίο είναι ελάχιστες οι αναφορές στον δημόσιο λόγο αλλά και στη λογοτεχνία και τη τέχνη. Θέλησα λοιπόν να το θέσω μέσω της μυθοπλαστικής εξιστόρησης μιας συνάντησης μεταξύ δύο εκ διαμέτρου αντίθετων ανδρών. Έτσι επιχείρησα να διαπραγματευτώ τη σημασία της λέξης άντρας σήμερα, μιλώντας αφενός για την κουηρ εμπειρία και αφετέρου για το φαινόμενο που κάποιοι ονομάζουν κρίση της ανδρικής ταυτότητας.
Με ποιόν τρόπο σκεφτήκατε/ δημιουργήσατε τους δύο βασικούς χαρακτήρες;
"Οι πιο συντηρητικοί, μιλάνε για κρίση της ανδρικής ταυτότητας, θεωρώντας πως το παραδοσιακό μοντέλο της αρρενωπότητας είναι υπό διωγμό, καθώς υφίσταται τον ανταγωνισμό νέων αποδομημένων και κουηρ μοντέλων και αμφισβητείται από τα φεμινιστικά κινήματα."
Επέλεξα δύο ανδρικούς χαρακτήρες που θα μπορούσαν, το 2032 όπου εξελίσσεται η πλοκή, να περιγραφούν ως δύο αντίθετοι πόλοι. Τα τελευταία χρόνια, η ταυτότητα φύλου έχει αποκτήσει κεντρική θέση στη δημόσια συζήτηση και έχει εξελιχθεί σε θέμα πολιτικής διαμάχης. Κάποιοι, συχνά οι πιο συντηρητικοί, μιλάνε για κρίση της ανδρικής ταυτότητας, θεωρώντας πως το παραδοσιακό μοντέλο της αρρενωπότητας είναι υπό διωγμό, καθώς υφίσταται τον ανταγωνισμό νέων αποδομημένων και κουηρ μοντέλων και αμφισβητείται από τα φεμινιστικά κινήματα.
Ο πρώτος από τους δύο κεντρικούς χαρακτήρες του μυθιστορήματος λέγεται Ενζό. Μεγάλωσε σε μια παραδοσιακή οικογένεια που του μετέδωσε το πρότυπο του ισχυρού άντρα. Ενώ προσπαθεί με κάθε τρόπο και καταφέρνει να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις αυτού του παγιωμένου ανδρικού ρόλου, όταν ενηλικιώνεται το 2017, ξεσπά το #MeToo και ξαφνικά αισθάνεται πως όλα όσα έχει κατακτήσει καταρρέουν. Αυτή η αλλαγή τού γίνεται ειδικότερα φανερή μέσω της σταδιακής απομάκρυνσης των γυναικών που δεν επιθυμούν πια σχέσεις με άντρες σαν εκείνον και μέσω της ανάδειξης νέων, πιο αποδομημένων, μοντέλων αρρενωπότητας. Σιγά σιγά, ο Ενζό υιοθετεί μια αντιδραστική μασκουλινιστική και αντι-φεμινιστική ιδεολογία και ακολουθεί διαδικτυακούς influencers της μανόσφαιρας που την προωθούν.
Ο δεύτερος κεντρικός χαρακτήρας, ο Εμίλ, μεγάλωσε σε εντελώς άλλο μήκος κύματος από τον Ενζό. Ως γκέι άντρας δεν ένιωσε ποτέ αντάξιος αυτού που "πρέπει" να είναι ένας επιτυχημένος άντρας, σύμφωνα με τα παραδοσιακά πρότυπα της αρρενωπότητας. Από μικρός, έπεσε πολλές φορές θύμα ομοφοβικών συμπεριφορών των άλλων αγοριών που έκαναν ότι μπορούσαν για να νιώθει κατώτερός τους. Πηγαίνοντας στο Παρίσι να σπουδάσει λογοτεχνία, αποδέχεται τον σεξουαλικό του προσανατολισμό και στρατεύεται υπέρ των ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιωμάτων. Ενώ στην καθημερινή του ζωή απεχθάνεται όλο και περισσότερο τύπους σαν τον Ενζό, αυτοί δεν παύουν να τον ελκύουν σεξουαλικά. Τούτη η παράδοξη επιθυμία του προκαλεί ταραχή.
Συναντιούνται λοιπόν σε μια πολωμένη μετά-#MeToo κοινωνία όπου η κατάκτηση της θέσης που επιθυμούν δεν φαίνεται πλέον δεδομένη για κανέναν τους. Μέσα από την ιστορία τους, θέλησα να διαπραγματευτώ τη σχέση που μπορεί να αναπτύξει ένα άτομο με τον αντίθετό του πόλο, ταυτόχρονα ως αντικείμενο αποστροφής και επιθυμίας. Τέλος, λογοτεχνικά μιλώντας, θεώρησα πως είχε ενδιαφέρον να συναντηθούν δύο χαρακτήρες που εκπροσωπούν τις διαφορετικές εκδοχές της ανδρικής ταυτότητας στη σύγχρονη λογοτεχνία, αφού ο Ενζό θα μπορούσε να είναι ήρωας του Μισέλ Ουελμπέκ και ο Εμίλ του Εντουάρ Λουί.
Λογοτεχνία και κρίση ανδρικής ταυτότητας
Πώς τοποθετείστε στη συζήτηση γύρω από την κρίση του άντρα;
"Επέλεξα δύο ανδρικούς χαρακτήρες ώστε να δείξω πως οι ανισότητες που σχετίζονται με το φύλο μπορεί να προεκτείνονται και μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου, ειδικά μέσω της ομοφοβίας".
Στις δυτικές χώρες, κάποιοι, όπως ο Ενζό, μιλούν για κρίση της ανδρικής ταυτότητας, υποστηρίζοντας ότι τα κινήματα υπέρ της ισότητας περιθωριοποιούν τους άντρες και τους χαρακτηρίζουν συλλήβδην τοξικούς θύτες. Δεν πρέπει όμως να ξεχνάμε πως η ανισότητα ανάμεσα στα φύλα εξακολουθεί να είναι μια αναντίρρητη πραγματικότητα. Όλοι οι δείκτες ισότητας το πιστοποιούν. Οι γυναίκες πληρώνονται λιγότερο από τους άνδρες για ανάλογη εργασία και πέφτουν πολύ πιο συχνά θύματα ψυχολογικής, σωματικής ή σεξουαλικής βίας. Ο γαλλοκαναδός πολιτικός επιστήμονας Francis Dupuis-Déri θεωρεί πως η κρίση της ανδρικής ταυτότητας είναι ένας παγιωμένος μύθος που εργαλοποιείται από κάποιους άντρες για να αποδυναμώσει τα κινήματα ισότητας και να προωθήσει την ιδέα μιας ιεράρχησης ανάμεσα στα φύλα. Αυτή η αντίδραση προς τα κινήματα ισότητας αντικατοπτρίζεται και στη διεκδίκηση ισότητας μεταξύ των διαφορετικών ανδρικών προτύπων, ορατότητας και δικαιωμάτων των ΛΟΑΤΚΙ+ ανδρών. Συνεπώς, επέλεξα δύο ανδρικούς χαρακτήρες ώστε να δείξω πως οι ανισότητες που σχετίζονται με το φύλο μπορεί να προεκτείνονται και μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου, ειδικά μέσω της ομοφοβίας. Βεβαίως, δεν μπορούμε να αγνοήσουμε ότι κάποιοι άντρες νιώθουν χαμένοι στη σημερινή κοινωνία ούτε πως κάποιοι απ’ αυτούς ταυτίζονται με τις ιδέες που επικρατούν στη μανόσφαιρα όπως αυτές των incels, των MGTOW, των Pick-up artists, των looksmaxxers, αλλά και στον μασκουλινιστικό ταυτοτισμό που συνδέεται με οργανωμένα ακροδεξιά κινήματα όπως το MAGA. Στην Ευρώπη, η Europol παρακολουθεί με προσοχή την εξέλιξη αυτών των κινημάτων που έχουν ήδη συνδεθεί με τρομοκρατικές ενέργειες. Είναι δυστυχώς αδύνατον σήμερα να μη δει κανείς πως αυτά τα κινήματα και οι ιδεολογίες που διακινούν ενδυναμώνονται. Είναι επίσης αδύνατον να μην ασχοληθεί η λογοτεχνία και η τέχνη με αυτά και με τους υποστηρικτές τους που ισχυρίζονται ότι το σύστημα τους περιθωριοποιεί.
'Έξω από την μυχιότητα
Ο δημόσιος διάλογος, το τρίτο "πρόσωπο" του βιβλίου σας, γύρω από θέματα όπως τα όρια της συναίνεσης αλλά και το τι σημαίνει να είσαι άντρας σήμερα με ποιον τρόπο μπορεί να γίνει πιο επιδραστικός ως προς μια πιο δημοκρατική και ανοιχτή κοινωνία, αντί να ενισχύει αντιδραστικές συντηρητικές δυνάμεις ή να κατευνάζει τη δυναμική της αντίστασης σε αυτές παραμένοντας σε ένα αυτοϊκανοποιητικό επίπεδο;
"Στη σημερινή συγκυρία, αν αγνοούμε την δύναμη των αντιπάλων της δημοκρατίας, ίσως την ίδια τη δυνατότητα ελεύθερου δημοσίου διαλόγου να τη χάσουμε χωρίς να το καταλάβουμε. Το βιβλίο μου υποστηρίζει ανοιχτά την αντίληψη ότι η ελευθερία είναι αδιαχώριστη από την ισότητα."
Νομίζω πως μία σημαντική προϋπόθεση των κοινωνικών κατακτήσεων είναι η διαδικασία κατά την οποία οι ατομικοί προβληματισμοί ξεφεύγουν από τον κρυφό χώρο της μυχιότητας και γίνονται αντικείμενα δημόσιου διαλόγου, σχηματίζοντας ένα συλλογικό εγώ που τους επεξεργάζεται. Στο βιβλίο, η πλοκή ανατρέπεται όταν η δημοσιοποίηση της ιστορίας του Ενζό και του Εμίλ ανοίγει ένα συλλογικό διάλογο πάνω στα θέματα που θίγει το βιβλίο. Ξαφνικά, ο Εμίλ συνειδητοποιεί πως δεν είναι μόνος του απέναντι στα ερωτήματα που προκύπτουν από τη σχέση του με τον Ενζό. Τα συμμερίζονται πολλοί άλλοι. Αυτό από μόνο του είναι προυπόθεση της πολιτικής δράσης για μια πιο δημοκρατική και ανοιχτή κοινωνία. Βέβαια, νομίζω πως θα ήταν ψευδαίσθηση να θεωρήσει κανείς πως στη σημερινή κοινωνία θα μπορούσε να υπάρξει ένας ανάλογος δημόσιος διάλογος χωρίς ένα μεγάλο μέρος του να καταληφθεί από το λόγο αντιδραστικών δυνάμεων. Αρκεί να δούμε ποιες πολιτικές δυνάμεις ενισχύονται πλέον εκλογικά στις δυτικές φιλελεύθερες δημοκρατίες για να το επιβεβαιώσουμε. Προσωπικά, είμαι πεπεισμένος πως όταν μιλάμε για προοδευτικά κοινωνικά θέματα, το να παριστάνουμε πως δεν υπάρχει αντίδραση είναι μεγάλο λάθος. Πρέπει να ασχοληθούμε με τις ρίζες της για να την αποδυναμώσουμε προτείνοντας εναλλακτικές αναλύσεις για προβλήματα κοινού ενδιαφέροντος. Στη σημερινή συγκυρία, αν αγνοούμε την δύναμη των αντιπάλων της δημοκρατίας, ίσως την ίδια τη δυνατότητα ελεύθερου δημοσίου διαλόγου να τη χάσουμε χωρίς να το καταλάβουμε. Το βιβλίο μου υποστηρίζει ανοιχτά την αντίληψη ότι η ελευθερία είναι αδιαχώριστη από την ισότητα. Δεν χάνω τις ελπίδες μου στο τέλος να μην επικρατήσουν οι αντιδραστικές ιδέες και γι’ αυτό ακριβώς θεωρώ σημαντικό να προτείνονται έξυπνες και αξιόπιστες εναλλακτικές απαντήσεις σε θέματα όπως η υποτιθέμενη κρίση της ανδρικής ταυτότητας.
Διαβάστε Επίσης
