Μιλώντας πρόσφατα με έναν Ινδό δημοσιογράφο στη Σαουδική Αραβία η συζήτηση ήρθε στο σινεμά: "Μου αρέσει πολύ ο Λάνθιμος. (μπλα μπλα μπλά)" "Κι εμένα, ειδικά ο παλιός (μπλα μπλα μπλα). Εμείς, πάλι αυτή την εβδομάδα περιμένουμε πώς και πώς την ινδική ταινία "Όλα όσα φανταζόμαστε ως φως” της Παγιάλ Καπάντια που δεν έλειπε από καμιά λίστα με τις καλύτερες ταινίες της χρονιάς". "Ναι, είναι πολύ καλή η Καπάντια και η ταινία της αλλά εγώ συνδέομαι ακόμη περισσότερο με την προηγούμενή της που μιλούσε για τις φοιτητικές κινητοποιήσεις στη χώρα συνδυάζοντας ντοκουμέντα και μυθοπλασία". "Βλέπετε ακόμη πολύ σινεμά στην Ινδία;" "Ναι, φυσικά, δεν άλλαξε τίποτε μετά τον covid, είναι η μόνη μαζική προσιτή διασκέδαση. Το αγαπάμε πολύ το σινεμά στην Ινδία."
Κάπως έτσι, βρέθηκα να βλέπω το "Τη Νύχτα που δεν Γνωρίζαμε Τίποτα" της Παγιάλ Καπάντια (2021) εκμεταλλευόμενη τη σπάνια ευκαιρία που μας χάρισε πριν δυο Δευτέρες ο κύκλος προβολών "Newman DOCS" στο ομώνυμο σινεμά, μερικές από τις ταινίες του οποίου είναι διαθέσιμες και για streaming. Για να συνειδητοποιήσω μια ακόμη φορά πόσο πιο επιδραστική, σωματική σχεδόν θα έλεγα, μπορεί να είναι η εντύπωση που σου δημιουργεί για μια χώρα ένα σημαντικό έργο τέχνης από ότι η σχετική ειδησεογραφία. Όχι ότι είχαμε πληροφορηθεί στην Ελλάδα για τις κινητοποιήσεις των φοιτητών της κρατικής σχολής κινηματογράφου και τηλεόρασης FTII το 2015 στην Ινδία που ξεκίνησαν όταν διορίστηκε πρόεδρος από την νέα τότε κυβέρνηση του Ναρέντα Μόντι ένας αμφιλεγόμενος, κατά την ταινία, τηλεοπτικός ηθοποιός και εντάθηκαν τα επόμενα πέντε χρόνια, κατηγορώντας την κυβέρνηση για διακρίσεις κατά των μουσουλμάνων φοιτητών, ειδικότερα από τις χαμηλότερες κάστες, αυξήσεις διδάκτρων, ιδιωτικοποιήσεις και λογοκρισία.
Συνδυάζοντας ευρηματικά, με τον πλέον λυρικό, αφαιρετικό αλλά και πάλι εμβυθιστικό τρόπο, πειραγμένα (έτσι ώστε να μοιάζουν με ασπρόμαυρα θραύσματα σελιλόιντ) πλάνα από τις συγκεντρώσεις και τις κινητοποιήσεις των φοιτητών με τη μυθοπλαστική αφήγηση της αλληλογραφίας χωρίς παραλήπτη μιας φοιτήτριας προς τον πρώην αγαπημένο της που την εγκατέλειψε λόγω καταγωγής, η ταινία της Καπάντια δεν κέρδισε διόλου τυχαία το Βραβείο Καλύτερου Ντοκιμαντέρ στο Φεστιβάλ Καννών. Από τα καλύτερα δείγματα της τάσης μιας που διακρίνεται δειλά δειλά, ειδικότερα σε γεωγραφίες εκτός του κυρίαρχου δυτικού παραδείγματος συμπεριλαμβανομένων και δημιουργών από την Ελλάδα, και βασίζεται στη θραυσματική, ποιητική αξιοποίηση αρχειακού υλικού στο μεταίχμιο κινηματογράφου και εικαστικών, το "Τη Νύχτα που δεν Γνωρίζαμε Τίποτα" βλέπεται μονορούφι παρασύροντάς σε στον αφυπνιστικό ρυθμό του που διακόπτεται μόνο βίαια στο τέλος από τα ανεπεξέργαστα πλάνα της εισβολής κουκουλοφόρων στο πανεπιστήμιο και της επίθεσής τους στους φοιτητές.
Πλέον, παρότι κυριαρχούν τα δημοσιεύματα για τις αναπτυξιακές δυνατότητες της χώρας, διαβάζουμε ολοένα και περισσότερα για μια σειρά πολιτικές της Ινδίας που κατηγορούνται ως εθνικιστικές και αντιδημοκρατικές από τους επικριτές της κυβέρνησης, ακόμη συχνοτερα όμως βλέπουμε το σχετικό προβληματισμό να αποτυπώνεται σε καλλιτεχνικά έργα. Για παράδειγμα, στην κεντρική έκθεση της προηγούμενης Photobiennale της Θεσσσαλονίκης σε επιμέλεια του Julian Stallabrass είχαμε δει τις φωτογραφίες της Prarthna Singh από τη σειρά "Κάθε Bράδυ Aνήκει στο Σαχίν Μπαγκ”, που εστίαζαν στις μουσουλμάνες γυναίκες της συνοικίας Σαχίν Μπαγκ στο Δελχί, οι οποίες συμμετείχαν σε μια καθιστική διαμαρτυρία που κράτησε 100 μερόνυχτα σε έναν από τους πιο πολυσύχναστους αυτοκινητόδρομους της πόλης θέλοντας έτσι να εκδηλώσουν την αντίθεσή τους στην αναθεώρηση του νόμου περί ιθαγένειας, ο οποίος κατακρίθηκε ότι καταργούσε τη θρησκευτική ισότητα στο Σύνταγμα της Ινδίας, μια αντίδραση που καταπνίγηκε μέσω της επιβολής των μέτρων κοινωνικής αποστασιοποίησης με το ξέσπασμα της πανδημίας.
Πρόσφατα, μάλιστα, είδαμε στο Λονδίνο και τη μεγάλη ομαδική έκθεση του κέντρου τέχνης Barbican Art Gallery "The imaginary Institution of India", που διηγούνταν την ιστορία της Ινδίας μέσα από 150 έργα 30 καλλιτεχνών αναδεικνύοντας μεταξύ άλλων την άνοδο του ινδουιστικού εθνικισμού - μάλιστα συμμετείχε και η μητέρα της Καπάντια και πρωτοπόρος εικαστικός των ‘70s Ναλίνι Μαλάνι με μια σειρά πολύ ενδιαφέροντα πειραματικά φιλμ για τη σχέση της γυναίκας με την πόλη.
Η τέχνη μπορεί υπό προϋποθέσεις να προωθήσει μια διαφορετική εθνική αφήγηση (στην ταινία "Τη Νύχτα που δεν Γνωρίζαμε Τίποτα" οι κινητοποιήσεις καταδικάζονται ως αντεθνικές και ενάντια στα συμφέροντα των φορολογούμενων πολιτών κάποια στιγμή) και να μας κάνει να προβληματιστούμε για θέματα ελευθερίας, προνομίου και δημοκρατίας, όταν συχνά (και πλέον όλο και πιο συχνά) οι μη καλλιτεχνικοί τρόποι να γίνει αυτό φτάνουν σε αδιέξοδο ή αποδεικνύονται ανεπαρκείς. Γι αυτό αξίζει να αναρωτηθούμε ποιά είναι τα δίκτυα μέσα από τα οποία τα έργα αυτά φτάνουν σε μας και πώς μπορούμε να διασφαλίσουμε την καλλιτεχνική ανεξαρτησία τους σε ένα ολοένα και πιο πιεστικό για την ελευθερία του λόγου μέλλον (χωρίς να αγνοούμε τις συμβάσεις ή τις σκοπιμότητες που μπορεί ενίοτε να εξυπηρετούν ακόμη και για τις πολιτικές τις οποίες βλέπουν κριτικά), αλλά και ποιά καλλιτεχνικά ντοκουμέντα για την Ελλάδα του σήμερα παράγονται και ταξιδεύουν εκτός συνόρων.
Διαβάστε Επίσης
Διαβάστε Επίσης
