Ελίνα Γιουνανλή©
Είναι μια πολύ συγκεκριμένη, σχεδόν ηλεκτρισμένη αίσθηση αυτή που σε κυριεύει όταν περνάς την πύλη των Φυλακών Κορυδαλλού. Νιώθεις παράξενα. Το σώμα σου μαγκώνει καθώς υποβάλλεσαι στον αυστηρό έλεγχο, καθώς ακούς τον μεταλλικό ήχο από τα κάγκελα και τις σιδερένιες πόρτες που κλείνουν πίσω σου, υπενθυμίζοντάς σου πού ακριβώς βρίσκεσαι. Κι όμως, λίγα βήματα μετά, το σκηνικό ανατρέπεται: μεταφέρεσαι σε μια εσωτερική αυλή με γκαζόν. Εκεί, κάτω από τον ανοιχτό ουρανό, τα τείχη της φυλακής γίνονται το φόντο για κάτι απελευθερωτικό. Βρίσκεσαι εκεί για να δεις θέατρο, αλλά πολύ γρήγορα συνειδητοποιείς ότι αυτό που πρόκειται να παρακολουθήσεις ξεπερνά τα όρια μιας απλής παράστασης.
Η Θεατρική Ομάδα Κρατουμένων του Σωφρονιστικού Καταστήματος Κορυδαλλού Ι παρουσίασε τους "Όρνιθες" του Αριστοφάνη, σε μια ελεύθερη διασκευή και σκηνοθεσία της Αικατερίνης Παπαγεωργίου. Βλέποντας αυτούς τους ανθρώπους πάνω στη σκηνή, σκέφτεσαι τη διαδρομή τους. Ίσως κάποιοι να ξεκίνησαν τα μαθήματα στο εργαστήριο απλώς για να κερδίσουν λίγο χρόνο εκτός κελιού, για να νιώσουν για λίγες ώρες "ελεύθεροι" μέσα στην καθημερινή ρουτίνα του εγκλεισμού. Στην πορεία, όμως, συνέβη κάτι μαγικό. Ο σπόρος που φυτεύτηκε στη συνείδησή τους ρίζωσε βαθιά. Έμειναν εκεί από επιλογή. Δεσμεύτηκαν, δούλεψαν και τελικά θέλησαν να πουν τα λόγια, να παίξουν, να εκτεθούν δημόσια. Στάθηκαν όρθιοι, με απίστευτο θάρρος, απέναντι στα βλέμματα των δημοσιογράφων, των ανθρώπων του Υπουργείου, της διευθύντριας και των αρχιφυλάκων τους.
Τα λόγια που ξεστομίζουν δεν είναι απλώς αποστηθισμένες ατάκες ενός αρχαίου κειμένου· κρύβουν και δικές τους, γυμνές αλήθειες. Η πιο καθηλωτική στιγμή έρχεται στο Χορικό και την Παράβαση. Εκεί, τα μάτια σου γεμίζουν δάκρυα. Όλα παγώνουν καθώς ο κάθε κρατούμενος, πριν μιλήσει, κάνει μια κίνηση γεμάτη συμβολισμό: βγάζει τη μάσκα του, κοιτάζει το κοινό στα μάτια και καταθέτει την ψυχή του:
"Να περπατάς χωρίς να σε βαραίνει το χθες. Να κοιτάς τον ουρανό χωρίς να μετράς τα σύνορα".
"Να μιλάς χωρίς φόβο. Να σιωπάς χωρίς να σε φοβούνται".
"Να μη χρειάζεται να αποδείξεις ότι υπάρχεις".
"Να μπορείς να πεις "όχι". Να μπορείς να πεις "ναι"".
"Να αγαπάς χωρίς άδεια. Να μη σε ορίζει ένα όνομα, μια ταμπέλα, ένα λάθος".
"Να μπορείς να αλλάξεις".
"Να μπορείς να ονειρευτείς χωρίς να γελά κανείς. Να μπορείς να πέσεις και να σηκωθείς ξανά".
"Ίσως ελευθερία να μην είναι να φύγεις. Ίσως ελευθερία είναι να μείνεις".
"Να μείνεις όρθιος μέσα σε έναν κόσμο που σε θέλει σκυφτό".
"Όσες κι αν χτίσανε φυλακές, όσο κι αν ο κλοιός στενεύει, ο νους μας είναι αληταριό που όλο δραπετεύει".
"Και καμιά φορά η μεγαλύτερη απόδραση είναι να μη σε κάνουν αυτό που περιμένουν να γίνεις".
"Για μένα ελευθερία είναι να μπορώ να φανταστώ τον εαυτό μου αλλιώς από αυτό που είμαι σήμερα".
"Θέλει αρετή και τόλμη η ελευθερία".
"Η αλήθεια και η ελευθερία είναι απαιτητικές ερωμένες. Γι’ αυτό κι έχουν λίγους εραστές".
"Η ελευθερία είναι ένα ανεκτίμητο αγαθό. Γι’ αυτό δεν εξαγοράζεται με όλα τα αγαθά του κόσμου".
"Στόχος δεν είναι τα λεφτά. Τα λεφτά είναι ένα μέσο. Στόχος είναι η ελευθερία".
"Η σταγόνα ελευθερίας που έχουμε εδώ εξατμίζεται στα 4/5".
"Κάθε εξουσία θέλει υπηκόους. Η ελευθερία αρχίζει όταν αρνείσαι να γίνεις ένας από αυτούς".
"Η ελευθερία είναι ο ουρανός χωρίς σύρματα".
Και τότε, ένας από τους ηθοποιούς δίνει το σύνθημα: "Και τώρα ας επιστρέψουμε στην ιστορία μας". Όλοι ξαναβάζουν τις μάσκες τους, η θεατρική σύμβαση επιστρέφει και όσοι δεν συμμετέχουν στην επόμενη σκηνή αποχωρούν, καθώς ετοιμάζεται να τους επισκεφτεί ο Αγγελιοφόρος των θεών.
Πώς να ξεχάσεις, όμως, μετά από αυτό, τη συγκλονιστική μαρτυρία του κρατουμένου που εξομολογείται μετά το τέλος της παράστασης: "Από 12 ετών έχασα τον πατέρα μου και ήξερα πάντα πού θα τον βρω. Στο χώμα, ήξερα πως ήταν εκεί. Εμένα τα παιδιά μου δεν ήξεραν πού είμαι... είχα μπλέξει με τα ναρκωτικά και είμαι εδώ. Μετανιώνω, ξαναβλέπω τη ζωή μου μετά από τα μαθήματα θεάτρου". Εκεί καταλαβαίνεις το τεράστιο νόημα που έχει η επιλογή του κάθε χαρακτήρα, το νόημα αυτών των εργαστηρίων. Αξίζουν θερμά μπράβο σε όσους παλεύουν για να γίνονται τέτοιες δράσεις, γιατί σπείρουν την ελπίδα εκεί που μοιάζει να έχει στερέψει, στη συνείδηση ανθρώπων με παραβατικό παρελθόν που αναζητούν μια νέα αρχή.
Η Αικατερίνη Παπαγεωργίου, αν και νέα δημιουργός, εμπνέει μια σπάνια εμπιστοσύνη. Με μια αξιοθαύμαστη στιβαρότητα, καθοδηγεί για τρίτη χρονιά τη Θεατρική Ομάδα Κρατουμένων, αποδεικνύοντας ότι η θεατρική πράξη είναι ένας ζωντανός χώρος ελευθερίας και δεύτερων ευκαιριών. Πολύτιμος συνοδοιπόρος της σε αυτήν την προσπάθεια ήταν ο στενός της συνεργάτης, ο ηθοποιός Φάνης Μιλλεούνης, ο οποίος μάλιστα χρειάστηκε να παίξει αντικαθιστώντας ένας από τους κρατούμενους ηθοποιούς που αποφυλακίστηκε.
Η προσωπική διαδρομή της Αικατερίνης, άλλωστε, είναι μια συνεχής προσφορά: οι φυλακές και τα εργαστήρια με παιδιά πρόσφυγες συναντιούνται οργανικά στο έργο της. Παράλληλα, ως καλλιτεχνική διευθύντρια του Θεάτρου Μπέλλος και σε συνεργασία με τη Defence for Children International Greece, επιμελείται το πρόγραμμα Voices in Motion. Είναι μια σπουδαία πρωτοβουλία που ενδυναμώνει παιδιά και νέους που ήρθαν σε επαφή με τη δικαιοσύνη ως μάρτυρες ή θύματα, καθώς και ασυνόδευτα ανήλικα παιδιά πρόσφυγες που βίωσαν τις σκληρές γραφειοκρατικές διαδικασίες των συστημάτων προστασίας κατά το ταξίδι τους.
Διά μέσου παραπομπών από τις αρμόδιες υπηρεσίες ανηλίκων και ευάλωτων πολιτών, αυτά τα παιδιά βρίσκουν μέσω της τέχνης τη δική τους φωνή, η οποία αποτυπώθηκε μάλιστα σε μια ταινία μικρού μήκους που παρουσιάζεται στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος. Είτε πρόκειται λοιπόν για έναν κρατούμενο στον Κορυδαλλό που αντικρίζει το μέλλον του μετανιωμένος αλλά γεμάτος ελπίδα, είτε για ένα παιδί που προσπαθεί να επουλώσει τα τραύματά του, το βίωμα είναι κοινό: το θέατρο δεν αλλάζει το παρελθόν, αλλά έχει τη δύναμη να μεταμορφώσει το μέλλον. Γιατί, τελικά, καμία αληθινή ελευθερία και καμία δεύτερη ευκαιρία δεν κερδίζεται στην απομόνωση· όλα ξεκινούν και δικαιώνονται όταν συνυπάρχουμε, όταν προσπαθούμε και προχωράμε μαζί.
Διαβάστε Επίσης
