Διάβασα "Το άσυλο" της Ειρήνης Βλάχου που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Αντίποδες και, όσο κι αν έχω έρθει σε επαφή με το "προσφυγικό" μέσα από τις ειδήσεις, τις μαρτυρίες, τα καλλιτεχνικά έργα της τελευταίας δεκαετίας, αυτή η απογυμνωμένη από συναισθηματισμούς αλλά άκρως συναισθηματική μαρτυρία της ακύρωσης που υφίστανται όσοι φτάνουν στην Ελλάδα προς αναζήτηση μιας πιο αξιοπρεπούς επιβίωσης αλλά ταυτόχρονα και όσων προσπαθούν, όπως εκείνη, να διαχειριστούν αυτή την ακύρωση από την πλευρά των θεσμών παραμένει ό,τι πιο συγκλονιστικό και ουσιαστικό έχω διαβάσει για το θέμα τελευταία.
Δικηγόρος που δουλεύει χρόνια στο πεδίο, σε διαφορετικές θέσεις, ήδη πριν την εποχή σύστασης της Υπηρεσίας Ασύλου το 2013 μέχρι τον νέο νόμο και την εγκύκλιο Πλεύρη με την οποία η μετανάστευση μετατρέπεται από παράτυπη σε παράνομη, η Βλάχου εξηγεί στο βιβλίο της πώς "η τεχνική γλώσσα των ευρωπαϊκών οργάνων, της ελληνικής διοίκησης και των μη κυβερνητικών οργανώσεων, αλλά και η νομική γλώσσα με τους μηχανισμούς της, ακουμπούν πάνω στα σώματα των ανθρώπων". Πώς υπολογίζεται και σταθμίζεται το ποσοστό ευαλωτότητας καθενός και καθεμίας και πώς εργαλειοποιείται αυτή η διαδικασία στάθμισης;
Καθώς η ξεκάθαρη αποτύπωση του ζητήματος μετατρέπεται στην προσωπική της απολογία, η συγγραφέας περιγράφει βήμα βήμα το πώς η ίδια δουλεύει μέσα σε αυτή την ακύρωση, προσπαθώντας να την κάνει πιο σύντομη, ίσως και πιο ήπια, για τους αιτούντες άσυλο, ξέροντας όμως, ιδίως ειδικά τα τελευταία χρόνια, πως δεν μπορεί παρά να παραμένει ακύρωση, για τους ίδιους καταρχάς, αλλά με διαφορετικό τρόπο και για την ίδια.
Οι κοσμοπολίτες του 21ου αιώνα
Με τους νόμους και τη γλώσσα τους να συγκαλύπτουν συχνά ή να αποκρύπτουν από όσες δεν γνωρίζουν τους κώδικές τους την ουσία, η Βλάχου εδώ απομυθοποιεί βήμα βήμα το "προσφυγικό ζήτημα", αποκρυπτογραφώντας τη διαδικασία του ασύλου, "από την προνομιακή θέση κάποιας που διαμεσολαβεί ανάμεσα στο νομικό σύστημα και τους ανθρώπους που υφίστανται τις πιο τρομακτικές συνέπειές του": τους μετανάστες και τις μετανάστριες, τους περισσότερο ταξιδεμένους ανθρώπους, "τους κοσμοπολίτες του 21ου αιώνα, που οφείλουν στο ελληνικό κράτος τη γνωριμία τους με τις αρχές και τις αξίες του δυτικού πολιτισμού".
"Η μετατροπή της μετανάστευσης από διοικητικό σε ποινικό αδίκημα είναι μια ακόμη θέση της ίδιας στρόφιγγας. Η διαδικασία πλέον όμως δεν θα έχει μόνο τα κέντρα κράτησης για τους μετανάστες, θα έχει και τις φυλακές. Πρέπει να αρχίσουμε να εντοπίζουμε μέσα στην κίνηση της πόλης τη διαδρομή μεταξύ στρατοπέδου, λάντζας, βιοτεχνίας, χωραφιού και φυλακής για τους μετανάστες, και μέσα από αυτή τη διαδρομή να καταλαβαίνουμε όχι μόνο το προσφυγικό αλλά και ολόκληρο το παρόν και το μέλλον μας."
Οι ιστορίες της, ιστορίες ατελείωτων ταξιδιών και κακουχιών κάποιες από τις οποίες, όπως ίσως δεν γνωρίζουν όλοι, προκαλούνται ευθέως από τους νόμους του ελληνικού κράτους ή/και τις ευρωπαϊκές πολιτικές, αλλά και ιστορίες καθημερινής (αλλά καθόλου "καθημερινής") εργασίας με ή χωρίς ωράριο των εργαζομένων στο πεδίο, θυμώνουν, θλίβουν, αφυπνίζουν.
Διάβασα "Το άσυλο" απνευστί, παραμονές Πολυτεχνείου, και ενώ η πρώτη καταδίκη για ανάρτηση πανό με τον νέο νόμο που ψήφισε η κυβέρνηση για την προστασία του μνημείου του Άγνωστου Στρατιώτη προκαλούσε την οργή και τη ματαίωση όλων όσων βλέπουν σε αυτή την πράξη έναν ανήκουστο για δημοκρατικό κράτος αυταρχισμό και στέρηση ελευθερίας έκφρασης.
Η Εθνική μας καρτερία
Στην Εθνική Πινακοθήκη, ένα ίδρυμα που πρωταγωνίστησε στη συζήτηση περί ελευθερίας της έκφρασης τη χρονιά που διανύουμε, στην ενδιαφέρουσα έκθεση της Νατάσας Μπιζά "Changing Grounds. Συμπληρωματικές αφηγήσεις στο αρχείο της Εθνικής Πινακοθήκης" που μόλις εγκαινιάστηκε στον ίδιο χώρο που βανδαλίστηκε μερικούς μήνες πριν από ακροδεξιούς, η εικαστικός ανασύρει από το αρχείο του μουσείου μια άγνωστη ιστορία για το μνημείο της Εθνικής Καρτερίας που είχε παραγγείλει στο γλύπτη Χρήστο Καπράλο η Γενική Διοίκηση Δωδεκανήσων το 1952 με σκοπό την τοποθέτησή του στην κεντρική πλατεία της Ρόδου και τις έντονες αντιδράσεις που ακολούθησαν και οδήγησαν στην απόσυρσή του.
Καθώς τα Χριστουγεννιάτικα δέντρα, οι πολιτικοί και οι μπάντες του Δήμου παρελαύνουν μες στα χρόνια πάνω στην κενή βάση του μνημείου, η ταλαιπωρημένη μάνα του Καπράλου, που δεν θεωρήθηκε αρκούντως ηρωική για να γιορτάσει την ανοικοδόμηση της μετεμφυλιακής Ελλάδας, παρακολουθεί καρτερικά, χωρίς ταμπέλα, σε ένα πάρκο του νησιού, το ηρωικό μας παρόν.
