Rebecca Horn / Performances
Την πρώτη φορά που είδα δουλειά της Ρεμπέκα Χορν ήταν στην γκαλερί του Καππάτου, όταν ακόμα στεγαζόταν στην οδό Αγίας Ειρήνης. Μια αναμμένη τηλεόραση βρισκόταν στο ξύλινο πάτωμα, σε μια γωνία του χώρου, λες και κάποιος την είχε παρατήσει εκεί και είχε φύγει. Πιθανότατα, αυτό να είχε συμβεί. Δεν ξέρω.
Εκείνη την εποχή, ήμουν τόσο κολλημένος με το Σούπερ 8 -ακόμα είμαι- και ό,τι έβλεπα αποτυπωμένο στην εμουλσιόν του πιο ανορθόδοξου κινηματογραφικού υλικού στην ιστορία του σινεμά, μου φαινόταν συγκλονιστικό. Βέβαια, o "Μονόκερος" ήταν, ούτως ή άλλως, συγκλονιστικός.
Βρίσκω ένα απόσπασμά του στο YouTube. Μια γυναίκα φοράει μια στολή με λουριά που καταλήγει σ’ ένα μεγάλο κέρατο, τοποθετημένο κάθετα στο κεφάλι.
Οι λευκές λουρίδες αφήνουν τα στήθη της γυμνά. Η γυναίκα διασχίζει ένα λιβάδι με ψηλά χόρτα. Στο βάθος, το δάσος. H γυναίκα είναι η Ρεμπέκα Χορν και το φιλμ μοιάζει με υλοποίηση του επιθέτου της. Αν και κάθε άνθρωπος κουβαλά το αγκάθι του.
Ο Καππάτος είχε τυπώσει, ως κάρτα πρόσκλησης της ατομικής της έκθεσης, μια ασπρόμαυρη φωτογραφία από την υπαίθρια περφόρμανς. Πρέπει να είχα πάρει όλη τη στοίβα.
Είχα επιστρέψει στο διαμέρισμα της Καλλιδρομίου, είχα κόψει σε μικρά κομμάτια το χορταριασμένο τμήμα της φωτογραφίας και το είχα κολλήσει στις σελίδες του σημειωματαρίου μου, φτιάχνοντας μια εικόνα της περφόρμανς, χωρίς τη Χορν. Σβήνοντας τη Χορν.
Τι κίνηση ήταν αυτή; Ούτε που ξέρω πια. Λες και ήθελα ν’ ακυρώσω μέσα μου τη δυναμική μιας εικαστικού που μ’ είχε συνεπάρει με την απλότητα, τις καθαρές τις γραμμές, την ασάφεια και, κυρίως, τη σκληρότητά της. Όλα ήταν τόσο αιχμηρά πάνω της.
Ξανακοιτάζω τη φωτογραφία στο ίντερνετ. Δεν έχει χάσει καθόλου την έντασή της. Χόρτα, ουρανός με μπαμπακένια σύννεφα, το κεντρί. Όλα τακτοποιημένα. Γερμανικά. Όλα σε χάος.
Στο τέλος του πολέμου, η Χορν φυγαδεύτηκε στα "Μαύρα Δάση" για να σωθεί. Αργότερα, αρρώστησε βαριά και ξεκίνησε να ζωγραφίζει (που είναι περίπου το ίδιο), σπούδασε στο Αμβούργο, μα δούλευε χωρίς προφυλάξεις και κόντεψε να πεθάνει από τα υλικά που χρησιμοποιούσε: "Ένα σώμα που πασχίζει να συντηρηθεί, συρρικνώνεται. Ένα καταπονημένο σώμα επεκτείνεται". Αυτό είχε πει. Κι αυτό έκανε.
Λίγες μέρες πριν πεθάνει, είχα βάλει να δω ένα μέρος από την ταινία της "Βερολίνο", εννιά ασκήσεις για το σώμα, τη μηχανική και την επέκτασή του, που είχε φιλμάρει τέλη του ’74 με αρχές του ’75.
Η Χορν κόβει τα μακριά κόκκινα μαλλιά της χρησιμοποιώντας ταυτόχρονα δυο ψαλίδια. Κοιτάζει το φακό. Τα μάτια της είναι απαθή, άδεια, γαλανά, ζεστά. Τα μαλλιά της είναι πυκνά, αντιστέκονται. Οι μύτες των ψαλιδιών πλησιάζουν επικίνδυνα τους βολβούς των ματιών. Ο ήχος του ψαλιδιού είναι ανατριχιαστικός. Μετά από λίγο, τα μαλλιά της είναι πια κοντά. Ένα παράθυρο ανοίγει. Στον ουρανό, το χάλκινο φως του δειλινού στην κεντρική Ευρώπη. Ακούγονται πουλιά, η κίνηση στο δρόμο: "Όταν μια γυναίκα είναι ξαπλωμένη με τον εραστή της, έχοντας τυλίξει τα πόδια της στα πόδια του, με το παράθυρο ορθάνοιχτο, αυτό είναι η ΟΑΣΙΣ".
Πρέπει να ψαλιδίσεις τον εαυτό σου, πρέπει να ρισκάρεις, πρέπει κάτι να χάσεις, εφόσον επιθυμείς να δεις τα φύλλα των παραθύρων ν’ ανοίγουν διάπλατα.
Κι όμως. Αυτό τείνουμε να το ξεχάσουμε ή το έχουμε ήδη ξεχάσει. Οτιδήποτε έχει το τίμημά του, την αξία του, το αντίδωρό του. Μα δεν θέλουμε να σκεφτόμαστε έτσι. Δεν είναι σημείο της εποχής. Προτιμούμε οι χειρονομίες μας να είναι αποκομμένες από το σώμα μας, λες και κάποιος έχει κόψει τα σκοινιά.
Είναι απόγευμα, γράφω στο λάπτοπ και ακούω τη Ρεμπέκα Χορν να μιλάει αγγλικά, με τη βαριά της προφορά. Τώρα, είναι εξήντα χρονών και μιλάει για το έργο που μόλις παρουσίασε στη Νάπολη: "Αν έχουμε γεννηθεί ξανά και ξανά", λέει, "τότε πόσα κρανία έχουμε αφήσει πίσω στη γη; Πόσα κρανία σαν στρογγυλά μανιτάρια κουβαλάμε μέσα μας;"
Τα μαλλιά της έχουν το χρώμα του καρότου. Τα μάτια της είναι ακόμα λαμπερά. Έχει κάπως γεράσει. Αλλά τα μάτια δεν γερνάνε ποτέ. Μερικές φορές ούτε τα μαλλιά. ADIEU. Ή καλύτερα: CUT.
