Η ρηξικέλευθη ζωγραφική του Κωνσταντίνου Παρθένη

Υπό νέα διεύθυνση, η Εθνική Πινακοθήκη παρουσιάζει μια συλλογή έργων του μεγάλου Έλληνα ζωγράφου, η οποία που προσεγγίζει τη θεματική της πρώτης περιοδικής έκθεσης με θέμα την «Τέχνη του πορτρέτου στις συλλογές του Λούβρου».

Κωνσταντίνος Παρθένης. Μάχη του Ηρακλή με τις Αμαζόνες, 1921-1927. Λάδι σε καμβά. Δωρεά Σοφίας Παρθένη. Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου - αρ. έργου 6503

Η Εθνική Πινακοθήκη διοργανώνει την έκθεση "Κωνσταντίνος Παρθένης (1878-1967), Η ιδανική Ελλάδα της ζωγραφικής του”. Πρόκειται για την πρώτη ολοκληρωμένη αναδρομική έκθεση, που αφιερώνεται στο έργο ενός από τους σημαντικότερους καλλιτέχνες της νεοελληνικής τέχνης και αποσκοπεί στο να τιμήσει και να φωτίσει την σύνθετη, υψηλόφρονα και βαθιά ελληνική δημιουργία του. Ο συμβολισμός της πρώτης αυτής αναδρομικής έκθεσης, που αφιερώνεται σε Έλληνα καλλιτέχνη στη νέα Εθνική Πινακοθήκη, δεν είναι τυχαίος, καθώς διαδέχεται την πρώτη μνημειώδη περιοδική έκθεση με θέμα την "Τέχνη του πορτρέτου στις συλλογές του Λούβρου".

Ο Κωνσταντίνος Παρθένης διέτρεξε με τη ζωή του και το έργο του τα τέλη του 19ου αιώνα και ολοκλήρωσε τη διαδρομή του στα τέλη της δεκαετίας του 1960 στο σπίτι του, στους πρόποδες της Ακρόπολης. Αλεξάνδρεια, Βιέννη, Παρίσι, Κέρκυρα, Αθήνα, είναι οι κυριότεροι σταθμοί του έργου του, που δεν είναι ακόμη καταγεγραμμένο στο εύρος του, ούτε απολύτως οριοθετημένο στην ιστορία της τέχνης. Η ζωγραφική του Παρθένη βρίσκεται σε διαρκή δημιουργικό διάλογο, πάντα με προσωπικό ύφος, με τα εικαστικά ρεύματα του μοντερνισμού, ενώ οι εικονογραφικές αναφορές στην αρχαιότητα και στην βυζαντινή τέχνη διαμορφώνουν ένα προσωπικό ζωγραφικό ιδίωμα, που εξελίσσεται σταθερά μέχρι το τέλος της ζωής του μέσα από μια πληθώρα έργων.

Κωνσταντίνος Παρθένης. Τοπίο, 1912-1917. Λάδι σε ύφασμα. Κληροδοσία αντί Φόρου Κληρονομίας Νικολάου Παρθένη. Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου - αρ. έργου 9986
Τοπίο, 1912-1917. Λάδι σε ύφασμα. Κληροδοσία αντί Φόρου Κληρονομίας Νικολάου Παρθένη. Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου - αρ. έργου 9986

Ο ζωγράφος ήταν από τους πρώτους καλλιτέχνες που επέβαλε τις ρηξικέλευθες για την εποχή του απόψεις για τον μοντερνισμό και έκανε πράξη την πεποίθησή του ότι ο καλλιτέχνης οφείλει να έχει την αναγνώριση και την υποστήριξη του κράτους. Με τον διορισμό του στην Σχολή Καλών Τεχνών άλλαξε τον τρόπο διδασκαλίας της τέχνης και δίδαξε μία νέα ηθική για την καλλιτεχνική εκπαίδευση. Οι στενές φιλίες του με διανοούμενους και πολιτικούς, καθώς και οι απόψεις του για τις πολιτικές αναταράξεις της ελληνικής ιστορίας στον μεσοπόλεμο αντανακλώνται στην πορεία αλλά και στο έργο του.

Οι εντάσεις που προκαλούσε η παρουσία του στους συναδέλφους του και η θαρραλέα απόσυρσή του στο σπίτι-εργαστήριό του τα τελευταία τριάντα χρόνια της ζωής του συνέβαλαν στη δημιουργία ενός μυστηρίου γύρω από την δυσνόητη συχνά ζωγραφική του. Η Εθνική Πινακοθήκη είναι ο κάτοχος του μεγαλύτερου μέρους έργων, σχεδίων και τεκμηρίων του Κωνσταντίνου Παρθένη. Προέρχονται κυρίως από όσα κληρονόμησε από τα δύο τέκνα του ζωγράφου. Για πρώτη φορά, οι επιλογές από τις συλλογές του μουσείου, που συμπληρώνονται με σημαντικά έργα από ιδιωτικές και δημόσιες συλλογές, παρουσιάζουν με νηφαλιότητα, ευκρίνεια και απλότητα την πορεία και την εξέλιξη του ζωγραφικού του έργου.

Η καλλιτεχνική δημιουργία του Παρθένη χαρακτηρίζεται από συνεχείς πρωτεϊκές μεταμορφώσεις. Μόνο ο ομήλικός του Picasso (1881-1973) μπορεί να παραβληθεί μαζί του σε αυτό τον τομέα. Άλλωστε, ο Έλληνας μοιράζεται με τον Ισπανό ομότεχνό του και ένα άλλο σπάνιο προνόμιο: ότι και οι δυο καλλιτέχνες καταφέρνουν να διατηρούν μια στιλιστική σταθερά, έναν ευανάγνωστο γενετικό κώδικα, ένα άμεσα αναγνωρίσιμο ύφος που διαπερνά και ενοποιεί τις πολύτροπες αναζητήσεις τους. Αυτό που χαρίζει στο έργο του Παρθένη τη μοναδική ατομικότητά του είναι ο τρόπος που αντιμετωπίζει την καλλιτεχνική δημιουργία, ως καθαρά πνευματική υπόθεση, ως cosa mentale, όπως την όρισε ο Leonardo da Vinci (1459-1519). Ο τελικός προορισμός της είναι η καθαρή ποίηση, αλλά ο δρόμος που οδηγεί σε αυτή την κορυφή είναι η έρευνα, η γνώση, η σοφία: "Η τέχνη όμως πρέπει να έχει και την επιστήμη της… Και την επιστήμη μπορεί καθένας να τη διδαχτεί. Η τέχνη είναι ουσιαστικά ατομική, προσωπική".

Κωνσταντίνος Παρθένης. Αποθέωση του Αθανασίου Διάκου, πριν από το 1933. Λάδι, μολυβοκάρβουνο και μολύβι σε καμβά 371 x 380 εκ. Δωρεά Σοφίας Παρθένη. Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου - αρ. έργου 6506
 Αποθέωση του Αθανασίου Διάκου, πριν από το 1933. Λάδι, μολυβοκάρβουνο και μολύβι σε καμβά 371 x 380 εκ. Δωρεά Σοφίας Παρθένη. Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου - αρ. έργου 6506

Η δεκαετία του ’20 θα δει τον Παρθένη να αποσύρεται βαθμιαία από τα εγκόσμια και να βυθίζεται στον οραματικό κόσμο της ώριμης ζωγραφικής του, που ενοικείται από αλληγορικές και συμβολικές παραστάσεις. Οι μορφές του, καμπυλόγραμμες, κυματοειδείς, χορευτικές, εντάσσονται αρμονικά στον χώρο δημιουργώντας μελωδικές ρίμες με τα περιβάλλοντα συνθετικά στοιχεία, δέντρα, βουνά, λόφους. Μνήμες από τους ευρωπαίους συμβολιστές, παλαιότερους και νεότερους (Puvis de Chavannes, Maurice Denis, Ferdinand Hodler), αλλά και επιδράσεις από το Βυζάντιο ή τον Θεοτοκόπουλο, απόλυτα χωνεμένες και υποταγμένες στον προσωπικό κώδικα του ζωγράφου, ανιχνεύονται στα έργα αυτής της περιόδου (Τα αγαθά της συγκοινωνίας, 1920-1925). Το χρώμα, που διατηρεί ακόμη τη δροσιά του στις μεγάλες αλληγορικές και διακοσμητικές συνθέσεις της δεκαετίας του ’20, θα αρχίσει να υποχωρεί, δίνοντας τη θέση του σε πιο εγκεφαλικά σχήματα, που παραπέμπουν στην αναλυτική φάση του Κυβισμού.

Η γραφή του Παρθένη γίνεται ολοένα και πιο γεωμετρική, η καμπύλη και η ευθεία εναλλάσσονται, συχνά χαραγμένες με τον χάρακα και τον διαβήτη, ενώ η ζωγραφική ύλη ελαφρώνει, γίνεται πνευματικός αιθέρας. Ο καμβάς, γυμνός, μεταμορφώνεται σε οθόνη, όπου προβάλλονται οι υπερβατικές εικόνες των μεγάλων οραματικών συνθέσεων, που απασχολούν σχεδόν αποκλειστικά την έμπνευση του καλλιτέχνη τη δεκαετία του ’30.

Το καταλυτικό στοιχείο της τελικής αλχημικής κράσης, που συναιρεί και συγχωνεύει τον ιδιότυπο εκλεκτισμό του Αλεξανδρινού καλλιτέχνη, και που συνιστά εν τέλει την πεμπτουσία του ύφους του, είναι μια ιδανική άνω πατρίδα του μύθου, της ιστορίας και της τέχνης, όπως τη θεάται ένας μορφωμένος Έλληνας της διασποράς από προοπτική απόσταση. Ακριβώς με τον ίδιο τρόπο που είδε και μετουσίωσε στην ποίησή του ο Καβάφης την ιστορία και τον μύθο μιας φιλτάτης ιδεατής και διαχρονικής Ελλάδας με νοσταλγία, εκ του μακρόθεν. Γιατί στην πραγματικότητα ο Παρθένης παρέμεινε για πάντα εθελοντικά αυτοεξόριστος και ανένταχτος, πολίτης της δικής του ουτοπικής Ελλάδας.

Info: Εθνική Πινακοθήκη – Μουσείο Αλέξανδρου Σούτσου | 15/6-28/11 | Ώρες λειτουργίας: Δευτ., Τετ., Πέμ., Παρ., Σάβ., Κυρ.: 10 π.μ. - 6 μ.μ. Έκδοση εισιτηρίων έως 5 μ.μ. | Γενική είσοδος: €10, Μειωμένο: €5

©φωτογραφίας εξωφύλλου: Μάχη του Ηρακλή με τις Αμαζόνες, 1921-1927. Λάδι σε καμβά. Δωρεά Σοφίας Παρθένη. Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου - αρ. έργου 6503

Περισσότερες πληροφορίες

Κωνσταντίνος Παρθένης (1878-1967), Η Ιδανική Ελλάδα της Ζωγραφικής του

  • Ζωγραφική

Μια καλλιτεχνική αναδρομή στο έργο του Κωνσταντίνου Παρθένη, ο οποίος με τη ζωή του και την τέχνη του τα τέλη του 19ου αιώνα και ολοκλήρωσε τη διαδρομή του στα τέλη της δεκαετίας του 1960 στο σπίτι του, στους πρόποδες της Ακρόπολης. Αλεξάνδρεια, Βιέννη, Παρίσι, Κέρκυρα, Αθήνα, είναι οι κυριότεροι σταθμοί του έργου του, που δεν είναι ακόμη καταγεγραμμένο στο εύρος του, ούτε απολύτως οριοθετημένο στην ιστορία της τέχνης. Η ζωγραφική του Παρθένη βρίσκεται σε διαρκή δημιουργικό διάλογο, πάντα με προσωπικό ύφος, με τα εικαστικά ρεύματα του μοντερνισμού, ενώ οι εικονογραφικές αναφορές στην αρχαιότητα και στην βυζαντινή τέχνη διαμορφώνουν ένα προσωπικό ζωγραφικό ιδίωμα, που εξελίσσεται σταθερά μέχρι το τέλος της ζωής του μέσα από μια πληθώρα έργων.

Διαβάστε ακόμα

Τελευταία άρθρα Τέχνες

20 εκθέσεις σε νησιά που μπορείτε να επισκεφθείτε φέτος το καλοκαίρι

Ύδρα, Νάξος, Σπέτσες, Πόρος και πολλοί άλλοι καλοκαιρινοί προορισμοί καλωσορίζουν την τέχνη με εκθέσεις και εικαστικά δρώμενα σε γκαλερί, μουσεία και τοπικούς πολιτιστικούς χώρους.

ΓΡΑΦΕΙ: ATHINORAMA TEAM
09/08/2022

"Thermia Project": Μια έκθεση αφιερωμένη στις πολιτιστικές πρακτικές της Κύθνου

Η έκθεση πραγματοποιείται στα πλαίσια του προγράμματος φιλοξενίας καλλιτεχνών "Thermia Project", σε επιμέλεια της Οντέτ Κουζού.

"Hunter Hunts in a Pink Mist": Βρετανικό φολκλόρ και ελληνική μυθολογία στη νέα έκθεση του Luke Edward Hall

Ο καταξιωμένος καλλιτέχνης παρουσιάζει στη γκαλερί The Breeder τη δεύτερη ατομική του έκθεση, αντλώντας θεματικές από τους ελληνικούς μύθους και την ιστορία της τέχνης.

"5 fragments": Μια έκθεση που αναδεικνύει την σύγχρονη ελληνική κεραμική

Η γκαλερί nord παρουσιάζει αποσπάσματα της δουλειάς 5 σύγχρονων Ελληνίδων κεραμιστών στο κοινό των Σπετσών.

Ένα μαρμάρινο πορτραίτο παιδιού από τη Σμύρνη στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο

Το Αθέατο Μουσείο, η επιτυχημένη δράση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου που προβάλλει επιλεγμένες αρχαιότητες από τον κόσμο των αποθηκών, γιορτάζει την 100η επέτειο της Μικρασιατικής Καταστροφής παρουσιάζοντας την άγνωστη "μαρμάρινη κεφαλή παιδιού από τις στάχτες της Σμύρνης".

Τοιχογραφία αφιερωμένη στον Ένιο Μορικόνε κοσμεί τα Άνω Λαδάδικα

Η περιοχή Βαλαωρίτου αποκτά μια νέα τοιχογραφία με θέμα την εμβληματική ταινία "Cine Paradiso", η οποία ολοκληρώθηκε με τη συμβολή του πολιτιστικού συλλόγου φίλων μουσικής Ennio Morricone Ελλάδος

"Διαδρομές στη Μάρπησσα": Το 12ο βιωματικό φεστιβάλ έρχεται στην Πάρο

Στα τέλη αυτού του μήνα θα διεξαχθεί το 12 πολιτιστικό φεστιβάλ, ταξιδεύοντάς μας από παρόν, σε παρελθόν και μέλλον.