Οι «Διερχόμενοι» ακολουθούν τη δουλειά του Γιώργου Ξένου την τελευταία δεκαετία, ως ενότητα έργων εν εξελίξει. Εμφανίστηκαν πρώτα στον κήπο του Επιγραφικού Μουσείου το ’11 κι έκτοτε ταξίδεψαν σε πολλά, βαριάς σημασίας τοπόσημα και μνημεία, όπως είναι οι Δελφοί και το Γενί Τζαμί Θεσσαλονίκης, προκαλώντας καινούργια ερωτηματικά κι επεξηγήσεις ανάλογα με τον περιβάλλοντα χώρο, την τοποθέτηση και το συγκείμενο όπου παρουσιάζονταν κάθε φορά. Διότι οι δεκάδες ανθρώπινες φιγούρες που συναποτελούν την εγκατάσταση ορθώνονται εμπρός στο θεατή μονάχα με το μεταλλικό τους περίγραμμα, σαν ανώνυμο πλήθος του οποίου η ταυτότητα μεταλλάσσεται κατά το δοκούν.
Το τελευταίο κεφάλαιο αυτής της αινιγματικής ιστορίας παρουσιάζεται το προσεχές διάστημα στο Κέντρο Πολιτισμού – Ίδρυμα «Σταύρος Νιάρχος», ως μέρος των επετειακών δράσεων για τα διακόσια χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση. Εκατόν είκοσι δύο «Διερχόμενοι» μαζί με την εγκατάσταση «Επτά Πύλες» τοποθετήθηκαν σε δύο κοντινά σημεία του Πάρκου, όχι με τη λογική του να υποδείξουν μια διαδρομή στον επισκέπτη αλλά ως συγκοινωνούντα δοχεία του ίδιου στοχασμού, τον οποίον απευθύνει ο εικαστικός μέσα από δύο άξαφνα τετ-α-τετ.
«Και οι δύο εγκαταστάσεις αποτελούν ύμνο στον άνθρωπο για την προσπάθεια και τους αγώνες που ’χει κάνει ώστε να απελευθερωθεί απ’ τα δεσμά του», λέει ο Ξένος κοιτάζοντας την τελική εικόνα των έργων του, την τελευταία ημέρα του στησίματος (ο ίδιος επιμελήθηκε την τοποθέτηση, σε συνεννόηση με το Κέντρο Πολιτισμού). Στις εκφράσεις του διακρίνεις μια σπάνια μεστότητα, που ρέει συνειρμικά και προδίδει χρόνια αναζήτησης, σε μεγάλο βαθμό υπαρξιακής. «Η ελευθερία είναι το σημαντικότερο αγαθό που μπορεί να έχει ο άνθρωπος και, για να το δούμε και αντιστρόφως, η ανελευθερία είναι τόσο βασανιστική και πιεστική που τελικά προκαλεί την έκρηξη: κάνει τον εγκέφαλο να καλπάζει και να βρίσκει λύσεις. Πάρε για παράδειγμα τα ηφαίστεια. Δεν είναι τυχαίο το ότι η φύση κάνει επανορθωτική καταστροφή».
Από τα σπουδαστικά του χρόνια στο Παρίσι, στην École National Supérieure des Beaux Arts, και το διάστημα στο Βερολίνο τότε που συνέβη η πτώση του Τείχους, έως την επιστροφή και την εγκατάστασή του στην Αθήνα απ’ το 93, πλέον ως πολίτη του κόσμου που «δεν ανήκει πουθενά» όπως έχε δηλώσει παλαιότερα, ο Γιώργος Ξένος διάγει έναν αγωνιώδη βίο προς την εσωτερική του απελευθέρωση. Προσπαθεί να συλλάβει το ασύλληπτο, να δώσει σχήμα στο άρρητο, να προλάβει το ασυνείδητο, προτού το συνειδητό μπει στη μέση. Ιχνηλατεί τον εαυτό του και ταυτόχρονα ολόκληρη την ανθρωπότητα, ούτως ώστε να εντοπίσει κατά κάποιο τρόπο τη θέση μας στο σύμπαν και το χρόνο.
Βρισκόμαστε στα φυτεμένα δώματα πάνω από την οροφή της Εθνικής Βιβλιοθήκης κι ο ήλιος λάμπει εκτυφλωτικά για Φλεβάρη μήνα. Οι «Διερχόμενοι» ξεπροβάλλουν διάσπαρτοι δεξιά κι αριστερά μέσα στα στάχυα. Λεπτά περιγράμματα που εγγράφονται στο αχανές τοπίο, σαν μονοκοντυλιές σιδήρου στον αιθέρα. Από πού έρχονται και πού πηγαίνουν; Είναι παρόντες ή απόντες; «Η εξέλιξη του ανθρώπινου πολιτισμού εξαρτάται από τους διερχόμενους, από τις μετακινήσεις πληθυσμών που μεταφέρουν πληροφορίες», εξηγεί ο εικαστικός.
«Παράδοξο να το λέω αλλά η προσέγγισή μου δεν είναι γλυπτική: η ιδέα μου ήταν να ζωγραφίσω στον αέρα, να φτιάξω ένα ανθρώπινο περίγραμμα και να μείνει».
Στην παρούσα έκθεση παρουσιάζεται το πλήρες ανάπτυγμα της σειράς και εάν παρατηρήσεις, θα δεις πως όλες οι μορφές διαφέρουν μεταξύ τους. Θα μπορούσαν να είναι τα ίχνη άλλων χρόνων και πολιτισμών, τα οποία εν απουσία τους παρίστανται στο σήμερα. Αποβάλλουν κάτι το μεταφυσικό, καθώς ο αέρας περνάει από μέσα τους σε «ένα από τα πιο στρατηγικά σημεία του λεκανοπεδίου, όπου όλοι οι καιροί συναντιούνται και συγκρούονται», όπως χαρακτήρισε ο Ξένος τον φαληρικό όρμο. Μάλιστα, όταν φυσάει έντονα, τα γλυπτά λειτουργούν ως «αιολικές άρπες»: αποκτούν ταλάντωση και παράγουν έναν λεπτό συριγμό, όπως αυτόν που κάνουν τα σύρματα της ΔΕΗ σκίζοντας τον αέρα.
«Παράδοξο να το λέω αλλά η προσέγγισή μου δεν είναι γλυπτική: η ιδέα μου ήταν να ζωγραφίσω στον αέρα, να φτιάξω ένα ανθρώπινο περίγραμμα και να μείνει – έτσι βγήκε η σειρά. Με μια γραμμή σημειώνεις τον άνθρωπο και ταυτόχρονα το περιβάλλον, οριοθετείς το μέσα αλλά και το έξω».
Μια μικρή ομάδα «Διερχόμενων» έχει παρεκκλίνει από το σύνολο που απλώνεται στην πλαγιά και αναμένει τους επισκέπτες στα Νότια Μονοπάτια. Σε ένα μικρό άνοιγμα, ανάμεσα στα λιόδεντρα και τις λεβάντες, ορθώνεται ένα ιδιοσυγκρασιακό μνημείο για την ελευθερία, το οποίο αντίθετα με τη στατική φύση των μνημείων, είναι μετακινούμενο και μεταβαλλόμενο. Οι «Επτά Πύλες» που είχαν παρουσιαστεί στους Δελφούς, απέκτησαν διαφορετική δομή, συν το γεγονός ότι υψώθηκαν σε βάθρο και μαζί τους στέκονται είκοσι μία ανθρώπινες φιγούρες που είναι έτοιμες «Πύλας πόλεων περήσειν», κλείνοντας ευγενικά το μάτι στην επέτειο.
Οι πύλες είναι οχύρωση αλλά και «δίοδοι προς το απέραντο, προς την άλλη εποχή ή, ενδεχομένως, προς μια άλλη διάσταση», σχολιάζει ο Ξένος. Το οπτικό παιχνίδι που δημιουργείται καθώς η μία πύλη συγχέεται με την άλλη και τέμνονται οι προοπτικές τους παραπέμπει σ’ ένα αρχιτεκτονικό καλειδοσκόπιο υπερβατικής φύσης: Ήρωες και αντιήρωες που μεταβαίνουνε στο άγνωστο.
«Διερχόμενοι» & «Επτά Πύλες» | ΚΠΙΣΝ | 11/2-31/5 | Είσοδος ελεύθερη
