Τίλντα Σουίντον: "Δεν χρειάζεται οι άνθρωποι να νιώθουν μόνοι γιατί οι καλλιτέχνες είναι πάντα εκεί"

Η Τίλντα Σουίντον είναι κάτι παραπάνω από μια ηθοποιός και περφόρμερ. Είναι μια καλλιτέχνιδα με άποψη και προσωπική ματιά που αποτυπώνεται μέσα από μια αξιοζήλευτη καριέρα, γεμάτη ακριβοδιαλεγμένα πρότζεκτ που δημιούργησε με σπουδαίους καλλιτέχνες και συνάμα φίλους.

Με αφορμή την προσωπική έκθεση Ongoing που φέρνει η Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση στον νέο χώρο της Onassis Ready, από 17 Μαΐου έως 28 Ιουνίου, βρεθήκαμε στην Συνέντευξη Τύπου στις 18/05, όπου η Τίλντα Σουίντον μας μίλησε για όσα πρόκειται να δούμε, για τους νέους καλλιτέχνες αλλά και για την πνευματική σύνδεση με όσους έχουν φύγει από τη ζωή.

Υπενθυμίζουμε ότι η έκθεση, σε συνεργασία με το Eye Filmmuseum του Άμστερνταμ, συγκεντρώνει νέα και παλαιότερα έργα οκτώ στενών καλλιτεχνικών συνεργατών και φίλων της: Pedro Almodóvar, Luca Guadagnino, Joanna Hogg, Derek Jarman, Jim Jarmusch, Olivier Saillard, Tim Walker και Apichatpong Weerasethakul, και περιλαμβάνει από προσωπικά αντικείμενα και εγκαταστάσεις έως ταινίες και φωτογραφίες.

Εκτός από την έκθεση, η Σουίντον παρουσιάζει live την περφόρμανς "A Biographical Wardrobe" από τις 16 έως τις 19 Μαΐου, μαζί με τον καταξιωμένο ιστορικό της μόδας Ολιβιέ Σαγιάρ, όπου ζωντανεύει μια ιδιαίτερη γκαρνταρόμπα: ρούχα από την προσωπική της συλλογή, κοστούμια ταινιών, ενδύματα από παρουσίες της σε κόκκινα χαλιά φεστιβάλ και οικογενειακά κειμήλια, σε μια περφόρμανς-εξομολόγηση, στην οποία μοιράζεται την ιστορία της ζωής της μέσα από τη συλλογή ρούχων της.

Και μην ξεχνάτε τις προβολές μικρού και μεγάλου μήκους κάθε Παρασκευή στο θερινό σινεμά που θα στηθεί στην ταράτσα του Onassis Ready από τις 22 Μαΐου έως τις 26 Ιουνίου. 

Ας δούμε όλα όσα μοιράστηκε μαζί μας, μέσα από τα δικά της λόγια.

Για τη συνομιλία με νέους καλλιτέχνες

Κάθε φορά που πηγαίνω σε ένα διαφορετικό μέρος, ρωτώ τους ανθρώπους τι πρέπει να ακούσουν από εμένα και περιμένω μια διαφορετική απάντηση σε κάθε μέρος. Ημουν πολύ εντυπωσιασμένη, όταν ερχόταν η απάντηση -πάντα η ίδια- ότι αυτό που πραγματικά ενδιέφερε τον κόσμο, ως νέοι καλλιτέχνες, παγκοσμίως, ήταν η ψυχική υγεία και το κοινωνικό άγχος. Αυτό ήταν που πραγματικά τροφοδοτούσε τις ζωές τους ως καλλιτέχνες. Και έτσι, κατάλαβα ότι η δουλειά μου -ή πραγματικά μια ευκαιρία για εμένα- πηγάζει από την εποχή που έρχομαι, ότι είμαι ένας μάρτυρας ενός διαφορετικού τρόπου δουλειάς.

Ξεκίνησα να δουλεύω συλλογικά με καλλιτέχνες -όχι μόνο με τον Derrick Jarman- που δουλεύουν σε ένα περιβάλλον συν-συγγραφής. Και έτσι, είχα την ευκαιρία να μιλήσω για αυτό, να διδάξω αυτό το μοντέλο και να συνειδητοποιήσω ότι δεν είναι προσβάσιμο για νέους καλλιτέχνες. Αυτό που συμβαίνει είναι ότι όταν είσαι ένας πρωτοεμφανιζόμενος καλλιτέχνης, έχεις δημιουργήσει το πρώτο σου άλμπουμ, την πρώτο σου ταινία, βιβλίο, το πρώτο σου show, έχεις ένα μικρό προφίλ. Και τότε σε παροτρύνει -μερικές φορές ανεπαίσθητα κι άλλες όχι τόσο- η δισκογραφική, ο γκαλερίστας, η εταιρεία παραγωγής να συνεχίσεις μόνος. Ότι είναι σημαντικό για εσένα να δημιουργήσεις ένα brand για τον εαυτό σου. Και πολλοί από αυτούς τους άνθρωπους που είχα μιλήσει τα τελευταία χρόνια, έλεγαν "Αυτή είναι μια κρίση για εμένα. Δεν θέλω να είμαι καλλιτέχνης. Θέλω μόνο να είμαι καλλιτέχνης, αν μπορώ να συνεχίσω να υπάρχω μέσα σε αυτή τη ροή επικοινωνίας, συζήτησης και συνεργασίας". Και έτσι, σκέφτηκα, "Αχα, το show μου στο Eye Filmmuseum. Ίσως μπορέσω να προσφέρω αυτό και να φανώ χρήσιμη". Ένα πορτραίτο ενός διαφορετικού τρόπου να δουλεύεις, που τυγχάνει να είναι ακριβές με την ιστορία μου.

Προτρέπω τους νέους καλλιτέχνες να εκπαιδευτούν σχετικά με τον τρόπο που δουλεύαμε στο σινεμά τη δεκαετία του 1980 και να συνειδητοποιήσουν ότι όλα είναι κυριολεκτικά μπροστά στα μάτια τους, έχουν ένα κινητό και μπορούν να γυρίσουν ταινία με αυτό.

Το ζήτημα με τα 80s είναι ότι κανένας μας δεν είχε λεφτά και κανένας μας δεν σκεφτόταν ότι θα έχει λεφτά και ούτε ήθελε να έχει. Αυτό σημαίνει ότι ήμασταν ελεύθεροι. Γιατί κανένας δεν ενδιαφερόταν να μας ελέγξει, δεν βγάζαμε λεφτά. Και επιστρέφουμε σ’ αυτό. Υπάρχει μια ευκαιρία σε αυτή την πολιτισμική κρίση στην οποία έρχονται αντιμέτωποι οι νέοι καλλιτέχνες με τις χρηματοδοτήσεις.

Για την έκθεση 

Αυτή η έκθεση είναι γεμάτη φαντάσματα, είναι για τα φαντάσματα και για το να ζεις μαζί τους και να συνεχίσεις να συζητάς μαζί τους. Δεν είναι ένα γιατροσόφι για την απώλεια. Νομίζω ότι η απώλεια είναι κάτι που πρέπει να το αγκαλιάζουμε και να το χρησιμοποιούμε.

Σκέφτηκα "Θα μπορούσα να συγκεντρωθώ σε 8, μπορεί να είναι περισσότερες, μπορεί να είναι λιγότερες, συνεργασίες που έχουν διατηρηθεί τα τελευταία 40 χρόνια. Και, επίσης, θα μπορούσα να κάνω νέα δουλειά;" Δεν ήθελα να δείξω απλώς κομμάτια από παλιές δουλειές.

Έπρεπε, φυσικά, να συμμετέχει ο Derrick Jarman, ο φίλος μου, ο Johanna Hogg, ο Apachatpong, ο Pedro, Luca Guadagnino. Και τότε ήταν πολύ σημαντικό για μένα να συμπεριλάβω την φωτογραφία, γιατί αυτό ήταν ένα πολύ σημαντικό μέρος της δουλειάς μου για τα τελευταία 40 χρόνια. Και ο Tim Walker είναι κάποιος με τον οποίο έχω δημιουργήσει μία πολύ μεγάλη σχέση.

Για την περφόρμανς

Παρόλο που υπάρχουν καθίσματα και φώτα, δεν είναι θέατρο. Δεν υπάρχει τίποτα το θεατρικό. Δεν είναι ούτε μια έκθεση. Είναι μια διάλεξη; Ίσως. Είναι μια συζήτηση με τον Olivier κι εμένα. Και ως έτσι, είναι πάντα φρέσκια γιατί ενδιαφερόμαστε πολύ γι’ αυτό κι εμάς μαζί. Και επίσης είναι μια συζήτηση με το κοινό αφού είμαστε όλοι μαζί σε αυτόν τον χώρο. Μοιάζει πολύ ζωντανό και αλλάζει επειδή δεν είναι fixed. Μπορεί να αλλάξει. Θα το κάνουμε ξανά σήμερα και θα είναι διαφορετικό.

Νομίζω ότι ο καθένας από εσάς θα μπορούσε να κάνει μια performance σαν κι αυτή. Μπορεί να μην έχει τόσα παλιά πράγματα καθώς η δική μου οικογένεια κρατούσε τα πάντα και δεν το κάνει κάθε οικογένεια αυτό, αλλα μπορείτε να αντικατοπτρίσετε ποια θα ήταν η δική σας 'Biographical Wardrobe'. Ίσως ένα πουκάμισο του πατέρα σας που ακόμη φοράτε, μια γραβάτα.

Είναι η χρηστικότητά τους εκεί όπου βρίσκεται το πνεύμα. Αυτά δεν είναι κομμάτια για μουσείο. "Το παλτό του παππού σου που δεν μπορείς να το αγγίξεις". Είναι ένα πολύ ζεστό παλτό, το φοράς. Φτιάχτηκε το 1935, είναι σχεδόν 100 χρόνια. Είναι ακόμα ένα πολύ καλό παλτό. Και αυτό το αίσθημα της χρηστικότητας, της ανθρώπινης χρήσης, αυτό με αγγίζει.

Είναι μόνο άνθρωποι που φοράνε ρούχα, όπως εμείς. Νομίζω ότι αυτή είναι μια σύνδεση με τους προγόνους μας. Το να φοράμε τα ρούχα τους είναι κάπως μια πνευματική σύνδεση. Και το συνιστώ, πραγματικά.

Για τους καλλιτέχνες που έφυγαν

Αυτοί οι αγαπητοί φίλοι μου, που είναι μέρος της οικογένειάς μου, είναι πάντα μαζί μου. Είμαι σε συνεχή συζήτηση μαζί τους.

Αυτό είναι το ωραίο με τους καλλιτέχνες. Δεν χρειάζεται να μας λείπουν. Δεν χρειάζεται να νιώσουμε την απώλειά τους. Γιατί τους έχουμε μαζί μας - όχι μόνο έχουμε το έργο τους αλλά έχουμε και το παράδειγμα του τρόπου που ζούσαν και μπορούμε να βασιστούμε σε αυτό.

Δεν υπάρχει λόγος οι άνθρωποι να νιώθουν μόνοι, γιατί οι καλλιτέχνες είναι εκεί -ειδικά καλλιτέχνες τέτοιας διαμέτρου- για να σου κρατήσουν το χέρι και να πουν ότι "Δεν είσαι ο μόνος που το σκέφτηκε αυτό. Είμαι μαζί σου. Βρες το κουράγιο να το πεις γιατί είμαι μαζί σου".