Ο Ηλίας Κουνέλας γράφει για τον κόσμο του "Νιλς Χόλγκερσον, η Λιλίκα και τα τέσσερα Πι"

"Πού βρήκε το θάρρος η δασκάλα του δημοτικού μου να μας διαβάσει, ολόκληρο σχεδόν το βιβλίο της Λιλίκας Νάκου, με τον μαρτυρικό τίτλο "Η κόλαση των παιδιών"; Πρέπει να ήμουν στην τρίτη  τάξη. Μένει μπροστά μου ολοζώντανη η αμηχανία των συμμαθητών μου, όταν για παράδειγμα  ακούγαμε την ιστορία της Ελενίτσας που είχε ως τελευταία επιθυμία, στο ράντζο κάποιου  νοσοκομείου τον καιρό της κατοχής, να φάει τηγανιτές πατατίτσες. Στην ντοκιμαντερίστικη  μαρτυρία της αφήγησης, η συγγραφέας έκανε τα πάντα για να πραγματοποιήσει την τελευταία  επιθυμία της μικρής που ξεψυχούσε από την πείνα κι η δασκάλα μας απέδιδε με σύγχρονη υποκριτική δεξιότητα, με το ένα πόδι δηλαδή μέσα και τ’ άλλο απ’ έξω, το διακύβευμα της απέλπιδας προσπάθειας. Δεν ήταν ούτε συναισθηματική, ούτε χαριστική.

Μετέδιδε το διήγημα με μια ιερότητα και μ’ ένα αυτονόητο αίσθημα πως έπρεπε να γνωρίζουμε όλα, ανεξαιρέτως της τρυφερής μας ηλικίας, τη σκληρότητα του πολέμου. Από τότε η φωνή της δεν έσβησε ποτέ στ’  αυτιά μου. Κατά τη διάρκεια των προβών για την παράσταση: "Ο Νιλς Χόλγκερσον, η Λιλίκα και τα  τέσσερα Πι", ζητούσα τώρα κι εγώ ν’ απευθυνθώ σε παιδιά. Δεν μπορούσα όμως να χωνέψω το  θάρρος της δασκάλας μου, που αποτυπώθηκε τόσο ανεξίτηλα μέσα μου, επειδή ήταν από τις σπάνιες στιγμές της παιδικής μου ηλικίας, όπου ένας ενήλικας δεν μου έλεγε ψέματα.

Όταν  βούτηξα πιο εξονυχιστικά στη μνήμη, λύθηκε η απορία μου. Διαπίστωσα πως τα χρόνια του  δημοτικού σχολείου, συνέπεφταν με τον σπαρακτικό εμφύλιο και τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας,  ύστερα θυμήθηκα πως η δασκάλα μου φιλοξενούσε στο σπίτι της και κάποια ορφανά, θύματα  πολέμου. Το επίκαιρο παρόν της, την υποχρέωνε και την εμψύχωνε να είναι θαρραλέα. Όλα αυτά  μαζί, η ταύτιση δηλαδή της δασκάλας μου με την Λιλίκα Νάκου, συνδέονται σθεναρά και με το  πρόσωπο μιας άλλης γυναίκας: της Σέλμα Λάγκερλεφ, που τη διάβαζα παράλληλα στο σπίτι, στα ουγγρικά, με την αδελφή μου.

Όλες μαζί με υποχρέωσαν να καταλάβω πως δεν πρέπει να πω  ψέματα στα παιδιά και πως σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να τα υποτιμήσω. Ο Νιλς Χόλγκερσον  η Λιλίκα και τα τέσσερα Πι αναδεικνύει την καθημερινότητα ενός παράδοξου ιδρύματος που στη μια του πτέρυγα φιλοξενεί ανθρώπους της τέταρτης ηλικίας, ενώ στην διπλανή, παιδιά χωρίς περιβάλλον, ενώ η Λιλίκα, ωσάν μια άλλη Νάκου, κάνει το λάθος να κοιμίζει τους έγκλειστους, με το  θαυμαστό ταξίδι του Νιλς Χόλγκερσον. Ο μικροσκοπικός ήρωας που πετάει στην ράχη μιας οικόσιτης χήνας και φιλιώνει με τις αποδημητικές αγριόχηνες, φέρνει τα πάνω κάτω. Οριακά τα  φτεροκοπήματα της πτήσης τους μας ενώνουν με τους παφλασμούς της θάλασσας που κατεβάζουν τον ουρανό στα πόδια μας. 

Με τους πολύτιμους συνεργάτες μου, κοπιάσαμε να φιλτράρουμε την παράσταση από  αχρείαστους φόβους και ψεύτικα πλουμίδια. Ονειρευτήκαμε μια διαγενεακή εμπειρία όπου η  σκυτάλη του παιδικού παραδείσου διατρέχει κάθε ηλικία. Ο κάθε θεατής όποια ηλικία κι αν  αισθάνεται πως είναι, θα δοκιμάσει ένα οπτικό φίλτρο που θα τον ξανακάνει παιδί. Όχι το παιδί  που ήταν, αλλά το παιδί που είναι στο διηνεκές, εδώ και τώρα. Κλείνοντας να πω πως οι συμμαθητές μου, από το 23ο Δημοτικό Σχολείο της Άνω Τούμπας, έχουν  ακολουθήσει οπωσδήποτε πολύ ξεχωριστούς δρόμους στη ζωή, όπως πάντα αυτό συμβαίνει.  Άλλος έγινε αστυνομικός, άλλος δικαστικός ή τροχονόμος και πωλητής, πολλοί της γενιάς μου  άνοιξαν καφετέριες ή πιτσαρίες. Πιστεύω, όμως, ακράδαντα πως η χειρονομία της δασκάλας μας, της  κυρίας Άννας Καμπάνη, συνέβαλε καθοριστικά στον τρόπο που συμμετέχουμε κατ’ αναλογία, στη δημιουργία του κόσμου".