Για πρώτη φορά, το Εθνικό Θέατρο και το Θέατρο Τέχνης συνεργάζονται. Αφορμή; Η εμβληματική τριλογία του Στρατή Τσίρκα. Η αρχή γίνεται στις 17/3, με το ανέβασμα της «Λέσχης» κι εμείς μιλάμε με τους πρωτεργάτες της «ιστορικής» αυτής συνάντησης.
«Εγώ βιβλία δεν καίω. Δεν είναι η συνείδησή μου καπέλο να την πάρω από τούτο το καρφί και να την κρεμάσω στο άλλο», δήλωσε ο Στρατής Τσίρκας όταν πληροφορήθηκε, το 1961, ανήμερα των 50ών γενέθλιών του, τη διαγραφή του από το ΚΚΕ, με την κατηγορία ότι έγραψε ένα βιβλίο συκοφαντικό για τους λαϊκούς αγώνες και το αριστερό κίνημα. Πώς να αποκηρύξει την «ακοίμητη έγνοια» της ζωής του, όπως αποκαλούσε τις «Ακυβέρνητες Πολιτείες»; Αυτό το τρίτομο έργο («Η Λέσχη», «Αριάγνη», «Νυχτερίδα», 1960-65), που δίχασε και συζητήθηκε όσο λίγα, ζωντανεύει τώρα επί σκηνής την πορεία του ελληνικού αντιφασιστικού κινήματος στη Μέση Ανατολή την περίοδο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, σηματοδοτώντας μια άνευ προηγουμένη θεατρική συνύπαρξη.
«Ιστορική» θεωρεί τη συνεργασία με το Θέατρο Τέχνης ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Εθνικού Θεάτρου Στάθης Λιβαθινός και διευκρινίζει: «Δεν τη χαρακτηρίζω έτσι μόνο εξαιτίας της σύμπραξης των δύο μεγάλων θεάτρων για πρώτη φορά στην ιστορία τους. Είναι το υλικό και η φύση αυτής της συνεργασίας που της δίνουν μια ιδιαίτερη ταυτότητα: ένα εμβληματικό μυθιστόρημα, μια τριλογία που αποτελεί σημείο αναφοράς στην ελληνική μεταπολεμική λογοτεχνία, η οποία θα παρουσιαστεί σε τρεις χρονικές φάσεις, βασισμένη στο ταλέντο των συντελεστών της και στη δυναμική μιας ενιαίας ομάδας εξαιρετικών ηθοποιών, οι οποίοι συμμετέχουν και στα τρία μέρη».
Μια τεράστια βιβλιοθήκη είναι το σκηνικό της «Λέσχης», την οποία ανεβάζει η Έφη Θεοδώρου στο Υπόγειο του Θεάτρου Τέχνης. Η σκηνοθέτις που μας χάρισε προ πενταετίας μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα δραματοποίηση του «Ζ» του Βασίλη Βασιλικού μάς μυεί στον πρώτο τόμο της τριλογίας. «Τολμηρό αφηγηματικά και ιδεολογικά, ολότελα μοντέρνο, πολυφωνικό και πολυπρισματικό, επηρεασμένο από τον Φλομπέρ, τον Σταντάλ, τον Έλιοτ, τον Προυστ, τον Τζόις, τον Βάρναλη, πρόκειται για ένα μυθιστόρημα μαθητείας. Παρακολουθούμε τη διαδρομή ενός νέου στη ζωή, στην τέχνη και στο κόμμα – ανάμεσα σε αυτά μπερδεύονται τα νήματα και τα διλήμματα. Δεν είναι ένα ευθύγραμμα γραμμένο βιβλίο, είναι γεμάτο σκεπτικισμό, ξανακοιτάγματα, φλασμπάκ, σασπένς και ρίσκα. Έτσι, θα είναι σαν να μπαίνουμε στο μυαλό, στο “εργαστήρι συγγραφής” του Τσίρκα, με τη δραματουργία να ενσωματώνει εξίσου τα ημερολόγια και την αλληλογραφία του».
Η υπόθεση, συνεχίζει η Έφη Θεοδώρου, «μας μεταφέρει στα Ιεροσόλυμα, το καλοκαίρι του 1942, σε μια ξεπεσμένη πανσιόν γεμάτη μετακινούμενο πληθυσμό, σαν ένα άτυπο hot spot της εποχής. Εκεί κρύβεται, τόσο από τη βρετανική αντικατασκοπία όσο κι από τα κομματικά στελέχη με τα οποία βρίσκεται σε ρήξη αλλά και από το ελληνικό φρουραρχείο, σε συνθήκες στέρησης και παρανομίας, ένας αριστερός διανοούμενος, ο Μάνος Σιμωνίδης – alter ego του Τσίρκα [τον ερμηνεύει ο Δημήτρης Πασσάς]. Το πάθος του για την Έμμη [Ηλέκτρα Νικολούζου], τη μοιραία σύζυγο του τέως υπουργού της Αυστρίας, θα τον κάνει να ξαναμπεί στον αγώνα και να αντιμετωπίσει τον καθοδηγητή του κόμματος, το λεγόμενο “ανθρωπάκι” [Μανώλης Μαυρομματάκης].
Η λέσχη του τίτλου είναι ένας ακόμη εξουσιαστικός μηχανισμός, μια μυστηριώδης οργάνωση με μέλη της συνδέσμους από κάθε συμμαχική δύναμη πλην της Σοβιετικής Ένωσης. Οι άνθρωποι του βιβλίου δεν ξέρουν από πού να πιαστούν για να σωθούν, μετακινούνται διαρκώς από το ένα στρατόπεδο στο άλλο. Αυτοί είναι και αυτοί πάντα θα είναι οι ακυβέρνητες πολιτείες του τίτλου. Δεν τίθεται, δηλαδή, ζήτημα επικαιρότητας ή διαχρονικότητας του Τσίρκα. Αν μετακινηθείς λίγο, διαπιστώνεις πως όσα λέει στο βιβλίο είναι το σήμερα. Πάλι εδώ βρισκόμαστε, “ανδρείκελα σε χέρια σκληρών ανθρώπων”, όπως λέει και η Έμμη».
«Οι συναντήσεις είναι το πιο συναρπαστικό πράγμα στο θέατρο – και στη ζωή», μας λέει με τη σειρά της η καλλιτεχνική διευθύντρια του Θεάτρου Τέχνης, Μαριάννα Κάλμπαρη, «οι συναντήσεις που γεννούν την επιθυμία να κάνουμε κάτι μαζί... Από μια τέτοια επιθυμία ξεκίνησαν και οι “Ακυβέρνητες πολιτείες”. Και έτσι, Εθνικό Θέατρο και Θέατρο Τέχνης, τα δύο πάλαι ποτέ “αντίπαλα” θέατρα, ενώνουν τις δυνάμεις τους για πρώτη φορά στην πολύχρονη ιστορική διαδρομή τους, χάρη στην ιδέα του Στάθη Λιβαθινού, για να πουν μια μεγάλη και ωραία ιστορία, που θα κρατήσει έναν ολόκληρο χρόνο και θα παρουσιαστεί σε τρεις διαφορετικές παραστάσεις.
Για να αποδείξουμε έμπρακτα ότι πέρα από το σημαντικό έργο του Τσίρκα, πέρα από τις παραστάσεις, πέρα από τους “θεσμούς”, πέρα από τις “σχολές” (για ποιες “σχολές” μπορούμε να μιλάμε άραγε σήμερα;), η τέχνη αλλά και η κοινωνία μας έχουν βαθιά ανάγκη από αυτήν ακριβώς τη διάθεση ουσιαστικής συνεργασίας ανάμεσα στους ανθρώπους. Γιατί το θέατρο είναι πάνω απ’ όλα αυτό: Άνθρωποι. Που θέλουν κάτι να πουν. Και αγωνίζονται να βρουν τον τρόπο να το πουν. Μαζί».
Παίζουν επίσης οι Θανάσης Βλαβιανός, Θανάσης Δήμου, Ανθή Ευστρατιάδου, Γιώργος Κριθάρας, Κατερίνα Λυπηρίδου, Γιώτα Μηλίτση, Μάνος Στεφανάκης. Τα επόμενα δύο μέρη της τριλογίας θα παρουσιαστούν τον Οκτώβριο του 2017 και τον Ιανουάριο του 2018.
