© Vangelis Patsialos
Οι βιβλιοθήκες διαφυλάσσουν και μεταδίδουν τη γνώση μέσα από τα βιβλία. Η χειροτεχνία διατηρεί ζωντανή τη γνώση που ενσωματώνεται στα υλικά, στις τεχνικές και στις καθημερινές πρακτικές. Τι συμβαίνει όταν αυτά τα δύο συναντιούνται; Και πώς μπορούν οι βιβλιοθήκες να γίνουν χώροι όχι μόνο ανάγνωσης, αλλά και δημιουργίας; Αυτό το ερώτημα βρίσκεται στο επίκεντρο της τελικής εκδήλωσης του προγράμματος Common Crafts – Common Libraries. Εννέα βιβλιοθήκες του Goethe-Institut, από την Αθήνα έως το Ζάγκρεμπ, συνεργάστηκαν με τεχνίτες, καλλιτέχνες και τοπικές κοινότητες, με στόχο να διερευνήσουν πώς πρακτικές όπως η βιβλιοδεσία, η ύφανση, το κέντημα, η επιδιόρθωση υφασμάτων και η καλλιέργεια μπορούν να βρουν θέση στον χώρο της βιβλιοθήκης.
Η εκδήλωση The Library We Make: Where Knowledge Is Not Only Stored But Practised ανοίγει αυτή τη συζήτηση την Τρίτη 10 Νοεμβρίου 2026 (19:00 – 21:000 στο Ινστιτούτο Γκαίτε (Ομήρου 14-16, Τηλ. 210 36 61 000, είσοδος ελεύθερη) σε ένα ευρύτερο κοινό και εξετάζει τον ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν οι χειροτεχνικές πρακτικές στις βιβλιοθήκες του μέλλοντος. Στο επίκεντρο βρίσκονται αξίες όπως η φροντίδα, η επιδιόρθωση και η μάθηση μέσα από την πράξη, καθώς και το ερώτημα πώς αυτές μπορούν να διευρύνουν τον κοινωνικό και πολιτιστικό ρόλο των βιβλιοθηκών. Παράλληλα, θα συζητηθούν οι πρακτικές προϋποθέσεις μιας τέτοιας προσέγγισης, από τους διαθέσιμους πόρους και το προσωπικό έως τη διαμόρφωση των ίδιων των χώρων των βιβλιοθηκών.
Πέντε προσκεκλημένοι προσεγγίζουν το θέμα από διαφορετικές αφετηρίες: η Εύα Βασλαματζή από τον χώρο της ιστορίας και επιμέλειας τέχνης, η Μαρία Βαρελά από τον κόσμο της υφαντικής, ο Thomas Geisler από τη μουσειακή πρακτική, η Shannon Mattern μέσα από την ιδέα της βιβλιοθήκης ως υποδομής και ο Γιάννης Τροχόπουλος από την οπτική της κοινωνικής και πολιτιστικής σημασίας των δημόσιων βιβλιοθηκών.
Με αφετηρία συγκεκριμένα παραδείγματα, θα συζητήσουν πώς βιβλιοθήκες, μουσεία και καλλιτέχνες συνεργάζονται σήμερα με χειροτεχνικές πρακτικές, από συλλογικά εγχειρήματα ύφανσης έως πολιτιστικά τεκμήρια που παραμένουν ζωντανά μέσα από τη χρήση τους. Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί επίσης στο ζήτημα της βιωσιμότητας: πώς μπορούν τέτοιες πρωτοβουλίες να ξεπεράσουν τον χαρακτήρα ενός πιλοτικού προγράμματος και να αποκτήσουν μακροχρόνια παρουσία.
Η εκδήλωση απευθύνεται σε επαγγελματίες των βιβλιοθηκών, των μουσείων, του πολιτισμού και της χειροτεχνίας, καθώς και σε κάθε ενδιαφερόμενο που επιθυμεί να διερευνήσει τη σημασία της χειρωνακτικής γνώσης, της μετάδοσης εμπειρίας και της συλλογικότητας στη σύγχρονη κοινωνία.
Περφόρμανς και Παρουσίαση Βιβλίου
Η εκδήλωση θα ξεκινήσει με την περφόρμανς AGKAZÉ (ENGAGÉ-φωτό εξωφ.) του Collectif MASI και την παρουσίαση του βιβλίου "Common Crafts – Common Libraries: Methods and Stories from Nine Cities".
Η περφόρμανς ΑΓΚΑΖE (ENGAGÉ) της Collectif MASI διερευνά τη βιβλιοδεσία ως μια συλλογική, σωματική και χωρική διαδικασία σύνδεσης. Το έργο μεταφέρει τις αρχές της χειροποίητης βιβλιοδεσίας από το αντικείμενο στο σώμα και στον χώρο, επαναπροσδιορίζοντας τη σχέση ανάμεσα σε υλικότητα, χειρονομία και συλλογική εμπειρία. Σταδιακά δημιουργείται ένας "μεταβατικός τόπος", ένας χώρος-βιβλίο όπου η ανάγνωση δεν είναι αναπαράσταση αλλά εμπειρία, και η έννοια της σύνδεσης αναδύεται μέσα από την ίδια την πράξη της συλλογικής κατοίκησης του.
Επιμέλεια: Eύα Βασλαματζή
Η Collectif MASI ιδρύθηκε το 2018 από τη Ελληναρμένισσα αρχιτέκτονα και σκηνογράφο πολεοδομίας Μαντλέν Ανηψητάκη και τον Γάλλο κοινωνιολόγο Simon Riedler. Εξερευνώντας την αλληλεξάρτηση ανθρώπου και περιβάλλοντος, αντιμετωπίζουν τον εκάστοτε χώρο και τις δυνατότητες που προσφέρει ως το βασικό υλικό τους, δίνοντας έμφαση στις σχέσεις που μπορούν να δημιουργηθούν εντός του. Η πρακτική τους, ως κοινωνικό γλυπτό στον δημόσιο χώρο γεννά ένα αρχείο που εκτίθεται διεθνώς. Μετά το ιδρυτικό τους πρότζεκτ "Δίκτυο σχοινιών στον πολεοδομικό ιστό” σε συνεργασία με πολυάριθμα πανεπιστήμια στη Νότια Αμερική (2018-2019), ζουν και εργάζονται μεταξύ Αθήνας και Παρισιού. Κάποιοι από τους συνεργάτες τους είναι οι: 2023 Ελευσίς, VSP, ARTWORKS (Ελλάδα), Salon de Montrouge, Nuit Blanche, Biennale de Bonifacio (Γαλλία), KKARC (Ιαπωνία) και Kunstmuseum Moritzburg (Γερμανία).
Τα προφίλ των ομιλητ(ρι)ών
Μαρία Βαρελά
Η Μαρία Βαρελά είναι διεπιστημονική καλλιτέχνις και Επίκουρη Καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Το έργο της κινείται στα όρια της παραδοσιακής χειροτεχνίας, της τεχνολογίας και της σύγχρονης τέχνης. Στο επίκεντρο της έρευνάς της βρίσκονται τα υφάσματα ως φορείς γνώσης, μνήμης και πολιτισμικής μετάδοσης, καθώς και οι τρόποι με τους οποίους οι παραδοσιακές τεχνικές μεταφράζονται και επανερμηνεύονται μέσα από σύγχρονες πρακτικές και προσεγγίσεις.
Εύα Βασλαματζή
Η Εύα Βασλαματζή είναι ανεξάρτητη επιμελήτρια εκθέσεων και συγγραφέας με έδρα την Αθήνα. Έχοντας σπουδάσει στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών και στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης, η επιμελητική της έρευνα επικεντρώνεται στο πώς οι παραδοσιακές λαογραφικές πρακτικές, τα τελετουργικά και το μεταφυσικό στοιχείο ενσωματώνονται στη σύγχρονη τέχνη ως εναλλακτικά συστήματα γνώσης. Έχει εργαστεί ως βοηθός επιμελήτρια στο Palais de Tokyo στο Παρίσι και ως συνεπιμελήτρια στον ανεξάρτητο καλλιτεχνικό χώρο DOC!, ενώ έχει συνεργαστεί με σημαντικούς πολιτιστικούς φορείς στην Ελλάδα και το εξωτερικό, όπως το Ίδρυμα Ωνάση, το annexM του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών και τον οργανισμό SAHA στην Κωνσταντινούπολη.
Γιάννης Τροχόπουλος
Ο Γιάννης Τροχόπουλος συγκαταλέγεται στις σημαντικότερες προσωπικότητες του βιβλιοθηκονομικού χώρου στην Ελλάδα. Ως επί χρόνια διευθυντής της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης Βέροιας συνέβαλε καθοριστικά στη διεθνή της αναγνώριση και το 2010 παρέλαβε, εκ μέρους της βιβλιοθήκης, το βραβείο "Access to Learning" του Ιδρύματος Bill & Melinda Gates. Διετέλεσε Διευθύνων Σύμβουλος του Κέντρου Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, επικεφαλής του προγράμματος της UNESCO "Αθήνα 2018 Παγκόσμια Πρωτεύουσα Βιβλίου" και δραστηριοποιείται μέσω του οργανισμού Future Library για την ανάπτυξη και ενδυνάμωση των δημόσιων βιβλιοθηκών σε εθνικό και διεθνές επίπεδο.
Thomas Geisler
Ο Thomas Geisler είναι Διευθυντής του Μουσείου Διακοσμητικών Τεχνών των Κρατικών Καλλιτεχνικών Συλλογών της Δρέσδης και ιδρυτής του Design Campus στο Schloss Pillnitz. Προηγουμένως διετέλεσε επικεφαλής της Συλλογής Design του ΜΑΚ στη Βιέννη και συνιδρυτής της VIENNA DESIGN WEEK. Ως επιμελητής, συγγραφέας και πανεπιστημιακός εισηγητής δραστηριοποιείται διεθνώς στους τομείς του design, της χειροτεχνίας και της υλικής κουλτούρας.
Shannon Mattern
Η Shannon Mattern είναι Director of Creative Research στο Metropolitan New York Library Council. Έχει διατελέσει καθηγήτρια Μέσων Επικοινωνίας, Ανθρωπολογίας και Ιστορίας της Τέχνης στο The New School και στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια. Το ερευνητικό και συγγραφικό της έργο επικεντρώνεται στην αρχιτεκτονική των μέσων, τις αστικές τεχνολογίες και τις υποδομές γνώσης και πληροφόρησης. Το 2025 κατείχε την έδρα Kluge Chair in Modern Culture στη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου.
