Στο Γεράκι όσα δεν γράφονται, υφαίνονται

Η έκθεση "Υφαίνοντας Όνειρα. Κιλίμια από το Γεράκι Λακωνίας" που μόλις εγκαινιάστηκε στην Πινακοθήκη Γκίκα, του Μουσείου Μπενάκη, σε επιμέλεια των Σάρον Γκερστέλ και Σοφίας Πιτούλη, δεν αποτελεί μόνο καλλιτεχνική δράση, αλλά και έκφραση μιας μακροχρόνιας κοινωνιολογικής, λαογραφικής και ιστορικής έρευνας, η οποία συνεχίζεται ασταμάτητα.  Όπως σημείωσε η επιμελήτρια Γκερστέλ στην ξενάγηση που μας έκανε, επιδιώκει "η έκθεση να φέρει στο φως περισσότερα υφαντά από την περιοχή και θα δώσει έναυσμα για μια αναζήτηση που φαίνεται πως... δεν έχει τέλος. " 

Τι κάνει ξεχωριστά τα υφαντά του Γερακίου

"Οι υφάντριες άνοιξαν τα σπίτια, τα μπαούλα και τις καρδιές τους" είπε χαρακτηριστικά η επιμελήτρια.  Μέσα από την αναζήτηση και τη διαρκή συνομιλία με τις Γερακίτισσες, έγινε η πρώτη ανάσυρση των υφαντών στο φως, ανοίγοντας ένα παράθυρο στις άγραφες ιστορίες των υφαντριών και των υφαντών".

Ο χώρος που φιλοξενεί την έκθεση, περιλαμβάνει κιλίμια υφασμένα για προίκες, καθώς και συναφή αντικείμενα, χρονολογημένα από τον 17ο έως τις αρχές του 20ου αιώνα. Αυτό που ξεχωρίζει θεματολογικά τα υφαντά του Γερακίου από της υπόλοιπης Ελλάδας και κάνει αισθητή την παρουσία του στην έκθεση, είναι οι αναπαραστάσεις ανθρώπινων μορφών, ανδρών και γυναικών στο κέντρο της σύνθεσης. Γαμήλιες πομπές, θρησκευτικές σκηνές, οργανοπαίχτες, κορίτσια που χορεύουν. Το πιο σημαντικό και συνηθισμένο μοτίβο είναι το δέντρο της ζωής, το οποίο γεμάτο σχήματα και πολυχρωμία, απεικονίζει τη ζωή του ανθρώπου, από τη γέννα μέχρι τον θάνατο, εμπλουτίζοντάς την με φυτικά και ζωικά σύμβολα που σημαίνουν αφοσίωση, πίστη, οικογένεια. Τα χρώματα, κόκκινο, πράσινο, κίτρινο, είναι όλα στοιχεία της ταυτότητας των τοπικών υφαντριών και υφαντών: άλλα φυτικά, ενώ άλλα χημικά, καθώς δεν πρέπει να ξεχνάμε πως η εξέλιξη της παραγωγής τους συμπίπτει χρονικά με την εισαγωγή χημικών χρωστικών ουσιών (αρχές 20ου), κάτι που διευκόλυνε σταδιακά τη διαδικασία παραγωγής. 

Τα κιλίμια δεν ήταν απλές δημιουργίες για την κοινωνία της εποχής: ήταν σύμβολα -αλλά και απόδειξη- ευμάρειας, καθιστώντας τα πολύτιμα αποκτήματα και οικογενειακά κειμήλια. Πολύ συχνή είναι επίσης η θρησκευτική τους χρήση, έχοντας γίνει προσφορά ως τάματα σε εκκλησίες, κάτι που φαίνεται και στους σταυρούς που φοράνε μορφές στις απεικονίσεις των κιλιμιών που έχουμε τη χαρά να δούμε από κοντά.

Όμως γιατί στην Πινακοθήκη Γκίκα;

Η ιστορία της υφαντικής στο Γεράκι ξεκινάει από τα μυκηναϊκά χρόνια και ανθίζει έως και σήμερα, προσφέροντας πολλές βραβεύσεις στο χωριό. Με ιδιαίτερα μεγάλη ανάπτυξη στα τέλη του 19ου αιώνα και τις αρχές του 20ου, το Γεράκι γοητεύει πολλούς καλλιτέχνες, λόγιους και λαογράφους, οι οποίοι το επισκέπτονται, το μελετούν αλλά και δημιουργούν εκεί, βάζοντας το λιθαράκι τους στη μεγάλη κληρονομιά του. Μεγάλοι καλλιτέχνες του Μεσοπολέμου που αναδεικνύει ο χώρος της Πινακοθήκης Γκίκα του Μουσείου Μπενάκη, όπως ο Γιάννης Τσαρούχης και ο Φώτης Κόντογλου επισκέφτηκαν το χωριό, δημιουργώντας τώρα μια διακριτική, αλλά άρρηκτη σχέση μεταξύ Πινακοθήκης-Γερακίου, τοποθετώντας την έκθεση σε ένα κλίμα πάνω από όλα συγκινητικό. 

"Οι υφάντριες άνοιξαν τα σπίτια, τα μπαούλα και τις καρδιές τους" είπε χαρακτηριστικά η επιμελήτρια.  Μέσα από την αναζήτηση και τη διαρκή συνομιλία με τις Γερακίτισσες, έγινε η πρώτη ανάσυρση των υφαντών στο φως, ανοίγοντας ένα παράθυρο στις άγραφες ιστορίες των υφαντριών και των υφαντών. Υφαίνοντας όνειρα, λοιπόν, χωρίς να αναδεικνύεται από απόσταση η τοπική υφαντική τέχνη σαν κάτι ταριχευμένο που ανήκει στο παρελθόν, αλλά αναβιώνοντάς την πραγματικά, με επίκεντρο τους ανθρώπους πίσω από αυτήν.   

Η έκθεση θα διαρκέσει μέχρι τις 26 Ιουλίου 2026 και συνοδεύεται από την ομότιτλη έκδοση. Έρευνα και έκδοση αποτελούν πρωτοβουλία του Πολιτιστικού Συλλόγου Γερακίου "Γέφυρα" μαζί με το Πανεπιστήμιο Καλιφόρνιας και το Πανεπιστήμιο Simon Fraser.