Υπάρχει μια στιγμή μέσα στην πόλη όπου η εικόνα παύει να λειτουργεί. Δεν ενημερώνει, δεν κατευθύνει, δεν πείθει. Παραμένει εκεί — φωτισμένη, έντονη, επίμονη — αλλά κάτι έχει ήδη αποσυνδεθεί. Η ατομική έκθεση του Σωτήρη Πανουσάκη Το Καταφύγιο κινείται μέσα σε αυτή τη στιγμή. Η έκθεση παρουσιάζεται στη γκαλερί CAN από τις 4 Απριλίου (εγκαίνια ώρα 12-4 μ.μ) εώς τις 9 Μαΐου.
Τα έργα προκύπτουν από εικόνες της αστικής εμπειρίας -εικόνες που ο ίδιος ο Πανουσάκης καταγράφει φωτογραφικά και στη συνέχεια μεταφέρει στη ζωγραφική. Φωτεινές επιγραφές, βιτρίνες, σημαιάκια, λεπτομέρειες χώρων, σημεία κατανάλωσης και αναμονής. Πρόκειται για εικόνες σχεδιασμένες να τραβούν την προσοχή — να μιλούν άμεσα, να παράγουν επιθυμία ή χαρά, να γίνονται αντιληπτές χωρίς καθυστέρηση – και άλλες φορές δομές ή σημεία που δεν διεκδικούν το βλέμμα· εικόνες χαμηλής έντασης που διαφεύγουν της προσοχής μας.
Στη ζωγραφική του Πανουσάκη, η δράση όλων αυτών των εικόνων διαρρηγνύεται. Οι λέξεις παραμένουν, αλλά δεν "λένε" πια το ίδιο. Μέσα στο καταφύγιο η λειτουργία τους αναστέλλεται. Η λάμψη τους δεν καθοδηγεί· επιμένει. Το φως δεν αποκαλύπτει· καλύπτει και ταυτόχρονα εκθέτει. Η εικόνα μοιάζει καθαρή, αλλά δεν ολοκληρώνεται ποτέ σε ένα ενιαίο νόημα. Αντί να μεταφέρει ένα μήνυμα, επιστρέφει τον θεατή στη διαδικασία της ερμηνείας.
Εκεί όπου η εικόνα χάνει την αμεσότητά της και γίνεται ασταθής, σχεδόν απρόσιτη, το βλέμμα δεν βρίσκει σημείο να σταθεί. Η οικειότητα διακόπτεται. Αυτό που αρχικά φαίνεται αναγνωρίσιμο μετατρέπεται σε κάτι που δεν μπορεί να κατοικηθεί πλήρως. Η ζωγραφική με αυτόν τον τρόπο δεν λειτουργεί ως αναπαράσταση αλλά ως επιβράδυνση. Αντιπαραθέτει τη διάρκεια, την υλικότητα και τη σιωπή της απέναντι στη συνεχή ροή των εικόνων της καθημερινότητας. Δεν προσφέρει μια άλλη εικόνα της πόλης· μετατοπίζει τη σχέση μας με αυτήν.
Σε αυτό το πλαίσιο, το έργο δεν ολοκληρώνεται στον καμβά. Ενεργοποιείται στη συνάντηση με τον θεατή — σε εκείνο το σημείο όπου η ανάγκη να ερμηνεύσει μετατρέπεται σε αμφιβολία. Η καθημερινότητα και οι αντιφάσεις της, τα πολιτικά αδιέξοδα, η αυθαιρεσία της εξουσίας γίνεται ορατή μέσα από την ευθραυστότητα των σημειολογικών συσχετισμών και το χιούμορ της γλώσσας που επιστρατεύει ο Πανουσάκης. "ΜΙΝΕ!" μοιάζει να φωνάζει ένα έργο "I LICKED IT SO IT’S MINE" απαντά ένα άλλο, λίγο πιο δίπλα.
Με τη χρήση της γλώσσας ο καλλιτέχνης αποκαλύπτει τον μηχανισμό της εξουσίας. Από την ιδιοκτησία, η κατοχή μετατρέπεται σε πράξη επιβολής που αυτονομιμοποιείται. Η χειρονομία είναι σχεδόν παιδική, φαινομενικά αθώα, αλλά ο μηχανισμός είναι γνώριμος: η κατοχή προηγείται και η νομιμότητα έπεται. Σε αυτό το πλαίσιο, αυτή ή "σέξι" εικόνα αποκτά μια σαφή και έντονη πολιτική φόρτιση, καθώς καθρεφτίζει πραγματικότητες όπου η επιβολή εδραιώνεται ως κανονικότητα και μετά κατασκευάζει τη νομιμοποίηση της. Ο έλεγχος του χώρου και των σωμάτων επιβάλλεται ως δεδομένος και εκ των υστέρων παρουσιάζεται ως δικαίωμα.
Το στήσιμο των έργων στο χώρο δεν επιχειρεί να συγκροτήσει μια ενιαία αφήγηση. Όλα τα έργα συνυπάρχουν χωρίς ιεράρχηση και δεν οδηγούν σε μία συγκεκριμένη διαδρομή. Η κατεύθυνση δεν είναι δεδομένη. Ο θεατής κινείται στον χώρο όπως θέλει, περνά από τη μία εικόνα στην άλλη, σαν να ανοίγει διαδοχικές πόρτες και το νόημα προκύπτει μέσα από την εμπειρία του χώρου.
Το Καταφύγιο που προτείνεται εδώ δεν είναι τόπος προστασίας — είναι μια συνθήκη απομόνωσης μέσα στην υπερβολική ορατότητα της πόλης, που αποκαλύπτει και δίνει αξία στις πιο εύθραυστες στιγμές. Υπόσχεται αναστολή, παγώνει τη δράση -όπως τα σημαιάκια του καρναβαλιού υπόσχονται ξεφάντωμα- αλλά είναι ένας χώρος τραχύς, που δεν προσφέρει ανακούφιση· αντίθετα, οξύνει την εμπειρία. Το Καταφύγιο του Σωτήρη Πανουσάκη δεν είναι τελικά χώρος διαφυγής. Είναι ένα σημείο όπου η εικόνα σταματά να υπακούει — και ο θεατής καλείται να χαράξει την δική του πορεία μέσα σε αυτή την αστάθεια.
Βιογραφικό σημείωμα καλλιτέχνη
Ο Σωτήρης Πανουσάκης (Αθήνα, 1968) ζει και εργάζεται στη Θεσσαλονίκη. Σπούδασε στο Τμήμα Εικαστικών και Εφαρμοσμένων Τεχνών του ΑΠΘ (1993) και ολοκλήρωσε μεταπτυχιακές σπουδές (MA Fine Art) στο Goldsmiths College, University of London (1994–1996). Έχει παρουσιάσει το έργο του σε ατομικές εκθέσεις, όπως οι flip DREAMS (CAN Christina Androulidaki, Αθήνα, 2019), SHOW (CAN Christina Androulidaki, Αθήνα, 2017), Memorabilia (TinT gallery, Θεσσαλονίκη, 2013), Painting is the Show / Showdown με τον Matthew Higgs (The Apartment, Αθήνα, 2010), καθώς και σε εκθέσεις στις γκαλερί Marksman (Reading, 2007) και The Apartment (Αθήνα, 2002, 2004, 2006). Παράλληλα, έχει συμμετάσχει σε πολλές ομαδικές εκθέσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό, ανάμεσά τους η XV Biennale de la Méditerranée (Θεσσαλονίκη/Ρώμη, 2011), Paint-id (Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, Θεσσαλονίκη & Μουσείο Άλεξ Μυλωνά, Αθήνα, 2009), η 1η Μπιενάλε Θεσσαλονίκης (2007), στο εικαστικό φεστιβάλ Πεδίο Δράσης Κόδρα (2001–2007), κ.α.
Πληροφορίες
Διάρκεια: 4/4 με 9/5
Ώρες λειτουργείας: Τρίτη - Παρασκευή: 12 - 8 μ.μ. και Σάββατο: 12 - 4 μ.μ.
Τοποθεσία: CAN Gallery (Χαλκοκονδύλη 19, 10432, Αθήνα)
Τηλ. επικοινωνίας: 210.523.5529
