© shutterstock
Ο Σωκράτης, ο μεγάλος φιλόσοφος της Αρχαίας Ελλάδας, δεν άφησε κανένα γραπτό έργο πίσω του. Παρ' όλα αυτά, η σκέψη του έχει διαμορφώσει τις βάσεις πολλών σύγχρονων φιλοσοφικών και ψυχολογικών θεωριών. Αν και δεν καταγράφεται ως συγγραφέας, οι μαθητές του, κυρίως ο Πλάτων, μας παρέδωσαν τη σκέψη και τις μεθόδους του. Ο Σωκράτης είναι γνωστός για την ικανότητά του να αμφισβητεί και να επανεξετάζει τις αντιλήψεις μας για τον κόσμο. Ακολουθούν πέντε αρχαίες συνήθειες του Σωκράτη που μπορούν να μας βοηθήσουν να σκεφτόμαστε πιο ευνοϊκά στην καθημερινότητά μας.
1. Η μέθοδος του Σωκράτη
Η μέθοδος του Σωκράτη, γνωστή ως Σωκρατική Μέθοδος, ενσωματώνει μια πρακτική που περιλαμβάνει την καταγραφή αντιθέτων όρων για να κατανοήσουμε καλύτερα τις αξίες μας. Σε μια άσκηση που έκανε με τους μαθητές του, ο Σωκράτης δημιουργούσε δύο στήλες: η πρώτη αφορούσε την "Δικαιοσύνη" και η δεύτερη την "Αδικία". Στη συνέχεια, ζητούσε από τους μαθητές του να σκεφτούν καταστάσεις που φαίνονται άδικες, αλλά μπορεί να είναι δίκαιες υπό κάποιες συνθήκες. Ένα παράδειγμα είναι όταν ένας στρατηγός "κλέβει" τα όπλα του εχθρού στον πόλεμο, κάτι που σε άλλες συνθήκες θα θεωρούταν αδικία, αλλά σε αυτή την περίπτωση μπορεί να θεωρηθεί ηθικά δικαιολογημένο. Αυτή η άσκηση μας βοηθά να σκεφτόμαστε πιο ευέλικτα και να μην εφαρμόζουμε αυστηρούς κανόνες σε όλες τις περιπτώσεις.
2. Εναλλακτική προσέγγιση
Ο Σωκράτης προτρέπει να εξετάζουμε τα προβλήματα από διαφορετικές οπτικές γωνίες. Οι σύγχρονοι ψυχολόγοι, όπως ο Επίκτητος, επαναλαμβάνουν τη σημασία αυτής της αντίληψης, λέγοντας ότι οι άνθρωποι δεν είναι στεναχωρημένοι από τα γεγονότα, αλλά από τις απόψεις τους για αυτά τα γεγονότα. Μερικές φορές, τα προβλήματα μας φαίνονται καταστροφικά, αλλά αν τα εξετάσουμε από άλλη σκοπιά, μπορεί να τα δούμε ως προσωρινά ή ως ευκαιρίες για μάθηση και ανάπτυξη. Ο Σωκράτης μάς ενθαρρύνει να σκεφτούμε εναλλακτικές απόψεις και να συνειδητοποιήσουμε πως διαφορετικοί άνθρωποι μπορεί να βλέπουν το ίδιο γεγονός με διαφορετικό τρόπο.
3. Διαχωρισμός σκέψεων και εξωτερικών συμβάντων
Οι σύγχρονοι ψυχολόγοι, με τη μέθοδο της γνωστικής απομάκρυνσης, μάς προτρέπουν να διαχωρίζουμε τις σκέψεις μας από τα εξωτερικά γεγονότα. Οι σκέψεις μας λειτουργούν σαν χρωματιστοί φακοί μέσω των οποίων βλέπουμε τον κόσμο. Όταν καταφέρνουμε να παρατηρούμε τις σκέψεις μας από μια πιο αντικειμενική θέση, οι συναισθηματικές μας αντιδράσεις μειώνονται και γινόμαστε πιο δημιουργικοί στην αναζήτηση λύσεων. Ο Σωκράτης, μέσω των φιλοσοφικών συζητήσεων, βοηθούσε τον εαυτό του και τους άλλους να βλέπουν τις σκέψεις τους από απόσταση, γεγονός που επέτρεπε καλύτερη κατανόηση και πιο λειτουργικές αντιδράσεις.
4. Η χρήση της τρίτης προσωπικής αναφοράς (Illeism)
Ένας ακόμα τρόπος με τον οποίο ο Σωκράτης αναστοχάζονταν τις ιδέες του ήταν να αναφέρεται στον εαυτό του με τρίτο πρόσωπο, μια τεχνική που ονομάζεται Illeism. Αυτή η πρακτική, που χρησιμοποιείται και στη σύγχρονη ψυχοθεραπεία, μας βοηθά να αποστασιοποιηθούμε από τα συναισθηματικά φορτισμένα προβλήματά μας. Έρευνες δείχνουν ότι όταν αναλύουμε τα δικά μας προβλήματα σε τρίτο πρόσωπο, μπορούμε να σκεφτούμε με μεγαλύτερη σοφία και να αντιμετωπίσουμε καταστάσεις με πιο λογικό και ψύχραιμο τρόπο.
5. Θυμός και αντίληψη της αδικίας
Στον Σωκράτη αποδίδεται η πεποίθηση ότι η αδικία των άλλων δεν μπορεί να μας βλάψει, καθώς ο θυμός μας δεν μας βοηθά στην επίλυση του προβλήματος. Αντιθέτως, ο θυμός μπορεί να μας βλάψει περισσότερο από την ίδια την αδικία που βιώνουμε. Στην καθημερινή μας ζωή, είναι σημαντικό να αναρωτηθούμε αν το να κρατάμε θυμό για μια αδικία κάνει περισσότερο κακό από την ίδια την αδικία. Ο Σωκράτης δίδαξε ότι ο θυμός και η απογοήτευση δεν βοηθούν στην επίλυση των προβλημάτων μας, και συχνά η ηρεμία και η λογική προσέγγιση είναι πιο αποδοτικές.
