"Πώς γινόμαστε συμπολίτες;" Το ΕΜΣΤ διερωτάται, ιστορικοί και εικαστικοί απαντούν

Επιστρέφοντας στις επιτυχημένες Σαββατιάτικες ημερίδες ως μέρος του δημόσιου προγράμματός του, το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης ανοίγει μια επίκαιρη συζήτηση με θέμα "Πώς γινόμαστε συμπολίτες. Από την ιθαγένεια στην πολιτειότητα", αντλώντας έμπνευση από ζητήματα που απασχόλησαν καλλιτέχνες σε πρόσφατες εκθέσεις του μουσείου, όπως το "Statecraft. Διαμορφώνοντας το κράτος" και "Modern Love. Η αγάπη στα χρόνια της ψυχρής οικειότητας". Η ημερίδα που θα πραγματοποιηθεί το Σάββατο 11/2 (1-7 μ.μ) θα στηριχθεί σε θέματα όπως η μνήμη και η ταυτότητα, η πόλη και τα πολιτικά δικαιώματα, η διαθεματικότητα, η αναγνώριση και η πολιτική συμμετοχή.

Ο Θεόφιλος Τραμπούλης, Σύμβουλος Εκδόσεων ΕΜΣΤ και επιμελητής της ημερίδας, μας λέει για την οργάνωση της δράσης: "Με τον Δημήτρη Παπανικολάου, καθηγητή νεοελληνικών και πολιτισμικών σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης ξεκινήσαμε να συζητάμε αυτήν την ημερίδα από την εποχή που η κεντρική έκθεση του ΕΜΣΤ ήταν το Statecraft. Διαμορφώνοντας το κράτος το οποίο έθετε στο κέντρο του ζητήματα πολιτειότητας, πολιτικής ένταξης στην κοινότητα και κατασκευής της μνήμης. Η αφετηρία μας με τον ΔΠ ήταν διπλή. Από τη μία να κοιτάξουμε τα ζητήματα πολιτειότητας ξεκινώντας φυσικά από τα πάντα κρίσιμα ζητήματα επίσημης και τυπικής αναγνώρισης του δικαιώματος του πολίτη σε όσους δεν έχουν αυτό το προνόμιο και πηγαίνοντας πέρα από αυτά σε μια δυναμική, επιτελεστική και συμβιωτική κατανόηση της έννοιας. Όπως το λέει και ο τίτλος μας σημασία έχει το "γινόμαστε" και όχι το "είμαστε", σημασία έχει το "συμπολίτες" και όχι μόνον το "πολίτες". Η πολιτειότητα είναι και μια διαρκής πολιτική πράξη της συνύπαρξης στην οποία τα θέματα μνήμης, αρχείου, πόλης, τραύματος, κοινότητας και αυτού που η Laurent Berlant oνόμασε Diva Citizenship, θεαματική πολιτειότητα, είναι κεντρικά. Η δεύτερη αφετηρία μας είναι ο αναστοχασμός γύρω από τον ρόλο του Μουσείου ως παιδαγωγικού, πολιτικού και ερευνητικού κέντρου συνύπαρξης που πηγαίνει πέρα από την εκθεσιακή ή καλλιτεχνική δημιουργία. Η ημερίδα "Πώς γινόμαστε συμπολίτες. Από την ιθαγένεια στην πολιτειότητα" συμπληρώνει έναν κύκλο δημόσιων δράσεων του ΕΜΣΤ που στοχεύουν ακριβώς στη διαμόρφωση ενός ανοιχτού δημόσιου χώρου συζητήσεων και συνύπαρξης".

Με αφορμή την ημερίδα που πραγματοποιείται το Σάββατο 11/2, ζητήσαμε από τέσσερις από τους συμμετέχοντες να απαντήσουν στο ερώτημα "πώς γινόμαστε συμπολίτες;"

Χρήστος Χρυσανθόπουλος, ιστορικός, Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών/Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών:

"Η ιδιότητα του πολίτη αποτελεί μια συνθήκη ιστορικά και πολιτισμικά προσδιορισμένη. Δεν έχει δεδομένα χαρακτηριστικά και είναι σε συνεχή διαπραγμάτευση σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο. Έχει ενδιαφέρον να το σκεφτούμε αυτό και μέσα από τις επετείους της Ελληνικής Επανάστασης και της Μικρασιατικής Καταστροφής και τις ρητορικές που αρθρώθηκαν τα τελευταία δύο χρόνια για το ζήτημα "ποιος ανήκει πού;" (καταχρηστικά το αρσενικό) σε διαφορετικά ιστορικά συμφραζόμενα. Η ιστορία και η μνήμη, δύο έννοιες που δεν ταυτίζονται, παίζουν σημαντικό ρόλο -αποκλεισμού ή συμπερίληψης- στους μηχανισμούς διαμόρφωσης της πολιτειότητας και είναι μια πτυχή που θα προσπαθήσουμε να συζητήσουμε το Σάββατο στο ΕΜΣΤ. Αν ξεφύγουμε από το αμφιθέατρο, ενδεχόμενος μια απάντηση στο ερώτημα "πώς γινόμαστε συμπολίτες;" είναι η ουσιαστική συμβίωση και η φροντίδα για τα ανθρώπινα και μη".

Άννα Παπαέτη, μουσικολόγος / επιστημονική υπεύθυνη του ερευνητικού προγράμματος ERC CoG MUTE, Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών/Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών:

"Ως μουσικολόγος με ενδιαφέρει η έννοια της πολιτειότητας έτσι όπως αυτή επιτελείται μέσα από τους ήχους, τις φωνές και τις μουσικές ατόμων που διεκδικούν πολιτικά και κοινωνικά δικαιώματα ενάντια σε μια σειρά αποκλεισμών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η ομάδα Syrian and Greek Youth Forum (SGYF) που αυτοπροσδιορίζεται μέσα από την έννοια του ενεργού πολίτη (active citizenship). Μέσα από ηχητικά και μουσικά δρώμενα στην Αθήνα, όπως για παράδειγμα η επιτέλεση παραδοσιακών χορών και τραγουδιών της Συρίας στην Πανεπιστημίου, οι SGYF  διεκδικούν τον χώρο τους στο (ηχο)τοπίο της πόλης. Ταυτόχρονα ως ακροατές μας (εγ)καλούν όχι μόνο να αφουγκραστούμε τους ήχους της πόλης έτσι όπως  αυτοί διαμορφώνονται μέσα από νέες κοινότητες πολιτών, αλλά και να αποκριθούμε στις κοινωνικές και πολιτικές τους διεκδικήσεις. Όταν πρόσφατα αφαιρέθηκε – δίχως κάποια εξήγηση – η άδεια ασύλου σε κάποια από τα μέλη τους ένας μεγάλος αριθμός ατόμων κινητοποιήθηκε υπερασπιζόμενοι τους συμπολίτες τους, αναδεικνύοντας έμπρακτα τα δίκτυα υποστήριξης και αλληλεγγύης και τις αμοιβαιότητες που έχουν δημιουργηθεί μέσα από τις μουσικές και τις ηχητικές δράσεις των SGYF".

Σοφία Ντώνα, εικαστικός, αρχιτέκτονας: 

"Συμπολιτ@ γινόμαστε όταν συναντιόμαστε στους χώρους μας για να οργανώσουμε τρόπους κατάληψης του δημόσιου χώρου, των δρόμων και των κτιρίων, όταν καταλαμβάνουμε με τα σώματά μας την πόλη για οσα εκείνα δεν μπορούν να το κάνουν, επειδή έχουν συλληφθεί, χτυπηθεί ή φοβούνται, για να προλάβουμε αντισυνταγματικούς νόμους και για να καταφέρουμε τελικά να ξεμπλοκάρουμε διαδικασίες ιθαγένειας με τον όρο ότι ’Δεν επιστρέφουμε στην κανονικότητα’ (σύνθημα του πρώτου Queer Liberation March στην Αθήνα 2020)".

Θοδωρής Προδρομίδης, εικαστικός:

"Η πιο αναγκαία κοινή ιδιότητα που μπορούμε να έχουμε σε αυτή τη πόλη, πηγάζει από το μοίρασμα του χρόνου ανάμεσα μας. Βιώνοντας πλέον την κορύφωση των επιπτώσεων των αλλεπάλληλων κρίσεων, αναζητούμε τους τρόπους παραγωγής αυτού του κοινού χρόνου, μέσα στον οποίο, κατανοούμε τις ανάγκες που μοιραζόμαστε ως συμπολίτες αλλά και μέσω αυτού που αναπτύσσονται οι ικανότητες για την παροχή αλληλοβοήθειας και φροντίδας. Στα σημεία αυτά, στα οποία αρχίζει ο πολιτισμός, καλούμαστε να σταθούμε μπροστά σε μία ακόμα πρόκληση, αυτή της απόδοσης πολιτειότητας μέσα από δικές μας, συλλογικές διαδικασίες, παρακάμπτοντας την καθετότητα του κράτους διακυβέρνησης".

Φωτογραφία εξωφύλλου: Dan Perjovschi,The Long Wall Report at ΕΜΣΤ

Δείτε αναλυτικά το πρόγραμμα της ημερίδας