Συμπαγείς επιφάνειες κεντημένες σε έντονα χρώματα εναλλάσσονται με αχνή ζωγραφική παστέλ στις ταπισερί της Ζωής Γαϊτανίδου στην πρώτη της ατομική έκθεση με τίτλο «Clarity» στο ισόγειο της γκαλερί The Breeder. Αν στα προηγούμενα έργα της, τα οποία είχαν κάνει την κριτικό των New York Times Roberta Smith να γράψει ότι «θυμίζει έναν ναϊφ απόγονο του Nεο-Eξπρεσιονισμού, μία σύγχρονη ματιά στο τροπικό όραμα του Henri Rousseau», εστίαζε στους πριμιτίφ πολιτισμούς, ο νέος κύκλος της δουλειάς της εστιάζει στις αλλαγές της διανοητικής μας κατάστασης: την διαλογιστική καθαρότητα ενός άδειου μυαλού, σε αντίθεση με μία δίνη σκέψεων και συναισθημάτων.
Συναντάω τη καλλιτέχνιδα κατεβαίνοντας στο υπόγειο της γκαλερί, όπου κυριαρχεί ο ήχος της ηχητικής εγκατάστασης της μουσικού Θάλειας Ιωαννίδου που θυμίζει τον ήχο του κύματος («ή της αναπνοής», προσθέτει η Ζωή) αλλά στην πραγματικότητα πρόκειται για τους ήχους της βελόνας, της κλωστής, του ψαλιδιού. Το συνοδευτικό βίντεο που σκηνοθέτησε ο Γιάννης Γαϊτανίδης μεγενθύνει τη λεπτομέρεια της εμμονικής κίνησης του ραψίματος.
«Σκέφτηκα να αποτυπώσω τη διαδικασία της δημιουργίας, αλλά όχι με έναν περιγραφικό τρόπο. Κατεβαίνοντας εδώ βλέπεις, πιστεύω, με έναν άλλο τρόπο τα έργα. Αφότου άκουσα την ηχογράφηση, άρχισα να ακούω κι εγώ τους ήχους όταν δουλεύω. Δεν είχα φανταστεί ότι μπορεί να βγάζει ήχο αυτή η διαδικασία…»
Τέλος, μια «κρυμμένη» μικρή οθόνη τηλεόρασης αποκαλύπτει ένα φυσικό τοπίο. «Είναι η φύση, ένα στοιχείο της προηγούμενης δουλειάς που αγαπώ πολύ και δεν ήθελα να αποχωριστώ εντελώς…»
Ας αρχίσουμε από τη φύση λοιπόν, πώς είχε προκύψει το ενδιαφέρον σου για τους πολιτισμούς των Αβορίγινων που είχαν επηρεάσει τα έργα με τα οποία σε πρωτογνωρίσαμε;
Με συγκινούσε το πρωτόγονο, το πολύ φυσικό. Είχα πάθει σοκ όταν είχα συνειδητοποιήσει ότι μέχρι και πριν μερικές δεκαετίες υπήρχαν άνθρωποι που δεν είχαν έρθει σε καμιά επαφή με το δυτικό πολιτισμό. Ότι μπορεί να περνούσε ένα ελικόπτερο πάνω απ’ το δάσος και να το περνούσαν για πουλί.
Μελέτησες τα μοτίβα τους;
Φυσικά, πίσω απ’ τα έργα υπήρχε πολύ μελέτη, διάβασα πολλά για τα tattoo και την ιεραρχία τους. Πλέον όμως έκλεισε αυτός ο κύκλος.
Πώς προέκυψε η νέα δουλειά που παρουσιάζεται εδώ;
Ήθελα να μιλήσω για τη διαύγεια, για τα δευτερόλεπτα εκείνα της καθαρότητας που διαδέχονται συνήθως σκέψεις, έγνοιες, θόλωμα. Επειδή συνήθως πρόκειται για στιγμές που δεν διαρκούν θέλησα να τις αποτυπώσω με μικρά patches – απόλυτα σχήματα που παρεμβάλλονται στα μεγάλα έργα, έτσι ώστε να μην μπαινοβγαίνει η διαύγεια στη σκέψη.
Είναι μια εσωτερική διαδικασία. Άλλωστε εγώ ποτέ δεν ήθελα να πω, να σχολιάσω κάτι με τα έργα μου. Φυσικά πρέπει να βρεις μια γλώσσα επικοινωνίας, να πλαισιώσεις τη διαδικασία.
Για πρώτη φορά βλέπουμε και παστέλ, εκτός από κλωστές, στα έργα σου.
Ναι, διαπίστωσα ότι η σχέση της κλωστής και του παστέλ είναι συμπληρωματική. Και παράλληλα κάνω και οικονομία κινήσεων, γιατί το ράψιμο είναι μια πολύ επίπονη διαδικασία, απαιτεί τεράστια αυτοσυγκέντρωση και απομόνωση. Φυσικά κάθε καλλιτέχνης δουλεύει μέσα στη δική του φούσκα όταν δημιουργεί. Είναι ένα αντικοινωνικό, άγριο στάδιο…
Πάντως χαίρομαι που βλέπω όλα τα έργα μαζί για πρώτη φορά, γιατί τα δουλεύω ένα ένα σε ένα μικρό χώρο. Το παζλ ταίριαξε.
Πώς ξεκίνησες την ενασχόληση με το κέντημα;
Δεν μου άρεσε να ζωγραφίζω, γι αυτό. Απ’ όταν ήμουν στη Σχολή Καλών Τεχνών. Ένα καλοκαίρι νομίζω το πρωτοέπιασα και κατάλαβα ότι αυτό μπορεί να μην τελειώσει ποτέ. Μου αρέσει ότι το κατακτάς σιγά σιγά, με πολύ έλεγχο. Δεν σε παίρνει να κάνεις μεγάλες κινήσεις. Δύσκολα θα κόψω κάτι, θα πω ότι έκανα λάθος. Αυτό το αργό και σταθερό της διαδικασίας, που κρύβει και κάτι μαζοχιστικό βέβαια, με γοήτευσε.
Συνειδητοποίησα επίσης ότι μπορούσα να αντιμετωπίσω το κέντημα όπως τη ζωγραφική. Η κλωστή σου δίνει, όπως και τα χρώματα, τη δυνατότητα να φτιάξεις ποιότητες. Το παστέλ ανοίγει ένα βήμα παραπάνω το διάλογο. Δεν περιορίζεσαι σε μια μανιέρα, μπορείς να τη σπάσεις.
Η γιόγκα με ποιόν τρόπο σε έχει επηρεάσει;
Με έχει σώσει! Ξεκίνησα να κάνω πρακτική το 2005 και από το 2011 διδάσκω. Τόσο σωματικά όσο και εσωτερικά με ισορροπεί, με γειώνει. Μου δείχνει πώς να μην βάζω σε απόλυτη προτεραιότητα την τέχνη, αλλά και οτιδήποτε άλλο.
Πώς αποφάσισες να γυρίσεις απ’ το Βερολίνο στην Αθήνα;
Στο Βερολίνο είχα την ευκαιρία να δουλέψω πάρα πολύ. Από ένα σημείο και μετά όμως δεν γινόταν κάτι παραπάνω, πηγαίναμε στα εγκαίνια, πίναμε μια μπύρα… Ήθελα να είμαι κοντά στους δικούς μου ανθρώπους. Είμαστε καμιά δεκαριά άνθρωποι που αποφοιτήσαμε το 2005 απ’ τη σχολή και συνεχίζουμε να είμαστε ενεργοί, μαζευόμαστε στα στούντιο, μιλάμε. Είναι σημαντικοί οι άνθρωποι γύρω μας. Αλλά και το πλαίσιο στήριξης.
Νιώθεις ότι αποτελείς μια μέρος μιας σκηνής;
Τώρα αρχίζω να νιώθω. Μαζί με τους ανθρώπους που σου έλεγα πριν. Είναι πολύ σημαντικό το πλαίσιο στήριξης. Το ότι έχω αυτή την έκθεση εδώ, ας πούμε, σε μια γκαλερί που ερχόμασταν πριν δέκα χρόνια και βλέπαμε εκθέσεις, ότι έχεις την ευκαιρία να βγει το έργο σου στο εξωτερικό. Αισθάνεσαι σύγχρονος καλλιτέχνης.
Η Ζωή Γαϊτανίδου (γεν. 1981, Αθήνα) είναι απόφοιτος της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών της Αθήνας και μένει στην Αθήνα. Έχει συμμετάσχει στις εκθέσεις The Equilibrists στο Μουσείο Μπενάκη στην Αθήνα, η οποία οργανώθηκε από το New Museum, NY και το Ίδρυμα ΔΕΣΤΕ, Αθήνα, σε επιμέλεια των Gary Carrion Murayari, Helga Christophensen και Massimiliano Gioni, και στη 2η Μπιενάλε της Αθήνας, με τίτλο Heaven. Η δουλειά της έχει συμπεριληφθεί στο Younger Than Jesus, ένα ευρετήριο καλλιτεχνών επιλεγμένων από την επιμελητική ομάδα του New Museum, που κυκλοφόρησε από τον εκδοτικό οίκο Phaidon.
Διάρκεια έκθεσης: Μέχρι 18 Μαρτίου
Ωράριο: Τρίτη - Παρασκευή 12-8 μμ. Σάββατο 12-6 μμ.
The Breeder, Ιάσονος 45, Μεταξουργείο, 2103317527.
