Συμβάλλοντας ενεργά στην προστασία και στην ανάδειξη των νεότερων μνημείων, η MONUMENTA έχει αφήσει το στίγμα της στη φυσιογνωμία της πόλης. Η «ψυχή» της, Ειρήνη Γρατσία, μας μιλά σχετικά και μας ξεναγεί με μια άλλη ματιά στα σοκάκια του Ψυρρή.
10 χρόνια MONUMENTA. Πώς ξεκίνησε και ποιό είναι το σημερινό στάτους της βλέποντας την μέχρι τώρα πορεία της; Πώς χρηματοδοτείται; Δέκα χρόνια MONUMENTA, δέκα χρόνια πράττουμε για τα μνημεία, την αρχιτεκτονική κληρονομιά, το τοπίο, το περιβάλλον των μνημείων. Όλοι εμείς που δημιουργήσαμε τη MONUMENTA, ξεκινήσαμε από μια ανάγκη για αντίδραση στη συνεχή καταστροφή του περιβάλλοντος, φυσικού και αρχιτεκτονικού. Πρώτη δράση ήταν η δημιουργία μιας ιστοσελίδας-θεματικού ηλεκτρονικού περιοδικού www.monumenta.org . Σύντομα οι δράσεις έγιναν πολλές έτσι ώστε σήμερα, δέκα χρόνια μετά, να μπορούμε να πούμε ότι η MONUMENTA είναι μια αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία που συμβάλλει ενεργά και συστηματικά στην προστασία και στην ανάδειξη των μνημείων.
H ΜΟΝUΜΕΝΤΑ έχει μέλη, που με τις συνδρομές τους -δέκα ευρώ το χρόνο- τη στηρίζουν. Άλλα έσοδα προέρχονται από δωρεές, το πωλητήριο, τις εκδόσεις της, τα εργαστήρια φωτογραφίας, τα μπαζάρ που διοργανώνει.
Σε τι συνίστανται οι δράσεις σας;
Οι κύριες δράσεις της είναι οι παρεμβάσεις για την προστασία μνημείων και ιστορικών κτηρίων σε κίνδυνο, η ενημέρωση και ενεργοποίηση των πολιτών για τα παραπάνω θέματα και η πραγμάτωση ερευνητικών και εκπαιδευτικών προγραμμάτων. Μέσα σε 10 χρόνια δράσης καταφέραμε να σώσουμε αρκετά κτήρια και να συμβάλουμε -πιστεύουμε- στην ανάδειξη της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς σε σημαντικό και αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής και κυρίως της ποιοτικής ζωής της Αθήνας και όχι μόνο.
Υπάρχει μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση των Αθηναίων σε σχέση με τα κτίρια ιστορικής κληρονομιάς; Ποιά η θέση των θεσμών;
Οι Αθηναίοι ενδιαφέρονται για τα ιστορικά κτήρια της πόλης τους και αυτό φαίνεται από τις πολυάριθμες εκκλήσεις που δεχόμαστε. Όσο μάλιστα περνούν τα χρόνια τόσο μεγαλύτερη είναι η ευαισθητοποίηση. Η κρίση δεν έχει ανακόψει το ενδιαφέρον και την προσπάθεια διάσωσής τους. Τον τελευταίο καιρό διαπιστώνουμε μια αύξηση των κατεδαφίσεων. Οι αρμόδιες Υπηρεσίες των Υπουργείων Πολιτισμού και Περιβάλλοντος προσπαθούν για να διατηρηθούν τα ιστορικά κτήρια. Η παντελής έλλειψη πολιτικής και στρατηγικής διαχείρισης του αρχιτεκτονικού πλούτου δυσκολεύει το έργο τους. Να σημειωθεί ότι αν η Πολιτεία δεν θεσπίσει κίνητρα για τους ιδιοκτήτες παλαιών κτηρίων η αρχιτεκτονική κληρονομιά δεν θα παύσει να κινδυνεύει.
Μόλις ολοκληρώθηκε ένα φιλόδοξο πρόγραμμα καταγραφής ιστορικών κτιρίων. Μιλήστε μας γι αυτό.
Το μεγάλο έργο της MONUMENTA είναι το πρόγραμμα "Καταγραφή και ανάδειξη κτηρίων του 19ου και 20ού αιώνα στην Αθήνα", που πραγματοποιήθηκε με την αποκλειστική δωρεά του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος. Μέσα σε τρία χρόνια καταγράψαμε σε δελτία και φωτογραφίσαμε 10.600 κτήρια της περιόδου 1830-1940 και συλλέξαμε προφορικές μαρτυρίες από ιδιοκτήτες πολλών κτηρίων. Τα κτήρια που σώζονται δεν είναι λίγα, είναι ωστόσο λίγα σε σχέση με αυτά που είχαν κτισθεί. Εκτιμάται ότι πρέπει να σώζεται το 15-20%.
Στο πρόγραμμα συμμετείχαν πάνω από 300 εθελοντές κάθε ειδικότητας. Μεγάλη ήταν και η συνεργασία των κατοίκων που μας διηγήθηκαν μοναδικές ιστορίες για τα σπίτια τους. Καθ' όλη τη διάρκεια του έργου οργανώσαμε ημερίδες, ξεναγήσεις, διαλέξεις, εκπαιδευτικά προγράμματα σε γειτονιές της Αθήνας και η συμμετοχή ήταν πραγματικά μεγάλη.
Το πρόγραμμα συνεχίζεται. Ήδη ξεκίνησε και η δεύτερη φάση -με δωρητή και πάλι το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος-, και αφορά την καταχώριση όλων των κτηρίων στην ελεύθερα προσβάσιμη ιστοσελίδα-βάση δεδομένων www.docathens.org, την εις βάθος έρευνα 1000 κτηρίων, τη συστηματική συλλογή των προφορικών μαρτυριών και τη διοργάνωση πάμπολλων εκδηλώσεων και εκπαιδευτικών προγραμμάτων προκειμένου το αποτελέσματα της καταγραφής να γίνουν γνωστά και να χρησιμοποιούνται από όλους μας. Η mobile εφαρμογή που έχει δημιουργηθεί πιστεύουμε ότι θα συμβάλλει καθοριστικά να γνωρίσουμε την αθηναϊκή αρχιτεκτονική. Όποιος επιθυμεί να συμμετάσχει στο πρόγραμμα μπορεί να επικοινωνήσει μαζί μας info@monumenta.org
Πείτε μας για τον διαγωνισμό φωτογραφίας που τρέχετε.
O διαγωνισμός φωτογραφίας "Κτήρια σε κίνδυνο στην Ελλάδα" συνεχίζεται έως τις 16 Δεκεμβρίου. Έχουμε λάβει φωτογραφίες για 90 κτήρια που βρίσκονται σε διάφορα μέρη της χώρας. Στόχος είναι να ξεπεράσουμε τα 100 έτσι ώστε να αναδείξουμε το μεγάλο πρόβλημα των εγκαταλειμμένων κτηρίων που χρονολογούνται στον 19ο και 20ό αιώνα. Η συμμετοχή είναι απλή. Κάθε διαγωνιζόμενος μπορεί να υποβάλει ηλεκτρονικά μέχρι πέντε φωτογραφίες ενός κτηρίου στην Ελλάδα στη διεύθυνση monumentaphoto@gmail.com . Τα κτήρια που μας έχουν στείλει είναι κυρίως παλιά αρχοντικά, ξενοδοχεία, βιομηχανικά κτήρια που αποκαλύπτουν ακμάζουσες περιόδους των πόλεων από τις οποίες προέρχονται.
Τι ετοιμάζετε για το Νοέμβριο;
Την Παρασκευή 11 Νοεμβρίου, στις 11πμ, οργανώνουμε μία συνέντευξη με παππούδες, και όχι μόνο, που ζουν από παλιά στη γειτονιά της Ακαδημίας Πλάτωνος, στο καφενείο Πλάτων. Ο Δεκέμβριος είναι πιο πλούσιος με διαλέξεις και μπαζάρ. Στην ιστοσελίδα μας www.monumenta.org αναρτώνται όλες οι εκδηλώσεις.
Στεγάζεστε στου Ψυρρή στην καρδιά της πόλης. Που θα πρότεινες σε κάποιον να σταματήσει για να δει την αρχιτεκτονική ιστορία της πόλης όπως καθρεφτίζεται στην περιοχή;
Τα γραφεία της MONUMENTA είναι στην οδό Παλλάδος 21, στην πλατεία Ηρώων, ανοιχτά κάθε Τρίτη 10.30-1μμ. Περιβαλλόμαστε από έναν πλούτο κτηρίων που προσπαθούμε με συχνές ξεναγήσεις να κάνουμε γνωστό. Η περιήγηση που προτείνω ξεκινά από το παλιό Κακουργιοδικείο στην οδό Αγίας Ελεούσης. Πρόκειται για ένα νεοκλασικό κτήριο του α' μισού του 19ου αιώνα, σε σχέδια του αρχιτέκτονα Christian Hansen. Η νέα του χρήση είναι Βιβλιοθήκη της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών.
Συνεχίζει με το κτήριο της 1ης δημοτικής κοινότητας στην πλατεία Ηρώων, των αρχών του 20ού αι., αλλά και την ίδια την πλατεία, με ένα κτήριο του μοντέρνου κινήματος της δεκ. του 1930, στην οδό Καραϊσκάκη, το ναό του Χριστοκοπίδη και των Αγίων Αναργύρων, το θέατρο Εμπρός -πρώην τυπογραφείο- στη Ρήγα Παλαμήδη (1933), το μισοκατεδαφισμένο νεοκλασικό αρχοντικό Κουμουνδούρου στην ομώνυμη πλατεία και τελειώνει στη δημοτική Πινακοθήκη -πρώην Βρεφοκομείο- (1872-4) επί της οδού Πειραιώς 51. Τα κτήρια αυτά είναι ένα ταξίδι στον χρόνο και στην ιστορία της γειτονιάς του Ψυρρή και λίγο παραπέρα. Εννοείται πώς είναι πάρα πολλά ακόμα τα κτήρια που μπορεί να επισκεφθεί κάποιος.
Ποιά είναι τα αγαπημένα σου κτίρια στην Αθήνα;
Η Αθήνα είναι μια πολύ γοητευτική πόλη, είναι ένα μουσείο αρχιτεκτονικής. Σε όποια γειτονιά και να βρεθείς, το βλέμμα σου θα σταθεί σε ένα παλιό κτήριο και αυτό σε ξεκουράζει, σε κάνει να νιώθεις οικειότητα με την πόλη σου. Τι να πρωτοαναφέρω. Μου αρέσει εκεί που περπατώ στην Πατησίων να στρίψω στην οδό Κύπρου για να δω το υπέροχο νεοκλασικό κτήριο του τέλους του 19ου αιώνα με τον αιωνόβιο φίκο που σήμερα στεγάζει το 21ο δημοτικό σχολείο. Κι ενώ περπατώ την Ακαδημίας να στρίψω στη Ζωοδόχου Πηγής που θα με οδηγήσει στην οδό Φειδίου για να ξαναδώ την οικία του πρεσβευτή Prokesch von Osten και μετέπειτα Ελληνικό Ωδείο.
Δεν μπορώ να μη νιώσω θλίψη για την εγκατάλειψή και την απαξίωσή ενός από τα σημαντικότερα κτήρια της Αθήνας. Αγαπώ πολύ και τα κτήρια του μοντέρνου κινήματος της δεκαετίας του 1930! Οι υπέροχες θύρες τους, αν τις περάσεις, σε οδηγούν σε κλιμακοστάσια που σου κόβουν την ανάσα. Στο μυαλό μού έρχεται τώρα η πολυκατοικία της οδού Ακαδημίας 37. Θα βρεθώ όμως και στην Γ' Σεπτεμβρίου για να δω το κτήριο της ΔΕΗ, ένα σπουδαίο έργο του Κλέωνα Κραντονέλλη, που κτίστηκε το 1977.
