Χαμηλών τόνων, μετριόφρων, άμεσος, ο πολυσυζητημένος κινέζος εικαστικός Ai Weiwei εγκαινιάζει την πρώτη του έκθεση στην Αθήνα (και την πρώτη του σε αρχαιολογικό μουσείο διεθνώς) παραδεχόμενος ότι το έργο του μπορεί να μην είναι τελικά… τόσο επιτυχημένο γέρνοντας προς τον ακτιβισμό.
Φυσίγγια από δακρυγόνα που χρησιμοποίησε η αστυνομία της ΠΓΔΜ κατά των προσφύγων εκτίθενται σε ξύλινες προθήκες στις αίθουσες των μόνιμων συλλογών του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, δίπλα σε αρχαία δακρυδόχα, λεπτεπίλεπτα αγγεία στα οποία συνέλεγαν τα δάκρυα των πενθούντων για τον χαμό των αγαπημένων τους (Tear Bottle/Tear Gas Canister -προσωρινός τίτλος, 2016). Το περίγραμμα του σώματος του Alan Kurdi (του τρίχρονου παιδιού κουρδικής καταγωγής από τη Συρία, του οποίου η εικόνα κατέκλυσε τα παγκόσμια ΜΜΕ μετά τον πνιγμό του στο Αιγαίο στις 2 Σεπτεμβρίου 2015) θα φιγουράρει σε μια από τις τρεις σημαίες, μαζί με αυτές της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ελλάδας έξω από το Μέγαρο Σταθάτου (Flag - Shadow, 2016). Ένα σωσίβιο φτιαγμένο από μάρμαρο κλείνει το μάτι στα ready mades του Marcel Duchamp (Tyre, 2016).
Στο διαχρονικό ερώτημα του Αντόρνο αν μπορείς να κάνεις τέχνη μετά το Άουσβιτς, ο Ai Weiwei απαντά καταφανώς καταφατικά, παρόλο τον αντίλογο που θεωρεί τον τρόπο με τον οποίο καταπιάνεται με το προσφυγικό προσβλητικό αναγνωρίζοντας στοιχεία καπήλευσης του μεγαλύτερου ίσως κοινωνικοπολιτικού προβλήματος της εποχής με τη μάσκα της αλληλεγγύης, ή έστω μια συνθηματικού τύπου, περιγραφική απεικόνιση της κατάστασης.
Στη συνέντευξη Τύπου της παρουσίασης της έκθεσης «Ai Weiwei at Cycladic» που διαρκεί από τις 20 Μαΐου ως τις 30 Οκτωβρίου μίλησε για τα δεκάδες ταξίδια του ίδιου και της ομάδας του τους τελευταίους πέντε μήνες σε σύνορα και εκατοντάδες καταυλισμούς προσφύγων από την Παλαιστίνη ως την Ιορδανία και από τη Λέσβο ως την Ειδομένη δηλώνοντας «όχι τόσο καλός καλλιτέχνης αλλά τουλάχιστον συνεπής ερευνητής» μια και έχει καταγράψει εκατοντάδες ώρες σε βίντεο συνομιλώντας με πρόσφυγες, φορείς, διακινητές…
«Οι Ευρωπαίοι είναι ψυχροί κοιτώντας τη δουλειά τους, μια στάση που θεωρώ απάνθρωπη, αν σκεφτείτε ότι συναντώ παιδιά προσφύγων που έχουν πάρει μαζί τους το κλειδί του σπιτιού τους για να το έχουν όταν γυρίσουν πίσω. Τέτοιες αποφάσεις δεν μπορούν να οδηγήσουν σε ένα καλύτερο μέλλον ούτε γι αυτούς που τις παίρνουν.»
Παρόλα αυτά θεωρεί ότι δεν είναι σε θέση να μιλήσει ακόμη για ένα τόσο σύνθετο ζήτημα όσο το προσφυγικό, αν και δηλώνει ξεκάθαρα ότι σέβεται την Ελλάδα για τη στάση της και θεωρεί ντροπιαστική και απάνθρωπη την απόφαση να στέλνονται πίσω στην Τουρκία οι πρόσφυγες. «Οι Ευρωπαίοι είναι ψυχροί κοιτώντας τη δουλειά τους, μια στάση που θεωρώ απάνθρωπη, αν σκεφτείτε ότι συναντώ παιδιά προσφύγων που έχουν πάρει μαζί τους το κλειδί του σπιτιού τους για να το έχουν όταν γυρίσουν πίσω. Τέτοιες αποφάσεις δεν μπορούν να οδηγήσουν σε ένα καλύτερο μέλλον ούτε γι αυτούς που τις παίρνουν. Δεν μπορούμε να εμπιστευτούμε τους πολιτικούς αλλά μπορούμε να τους πιέσουμε να δράσουν στηρίζοντας τον αγώνα για αξιοπρέπεια».
Η δική του εμπειρία με τις αρχές της Κίνας είναι γνωστή, αφού μετά από τα σχόλια του περί δημοκρατίας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Κίνα, το 2011 συνελήφθη και έμεινε υπό κράτηση επί 81 ημέρες χωρίς να του απαγγελθεί κατηγορία, πράγμα που ξεσήκωσε διεθνείς διαμαρτυρίες. Του αφαιρέθηκε το διαβατήριο και υποχρεώθηκε να παραμείνει στην Κίνα, όπου έζησε και εργάστηκε υπό περιορισμό για τέσσερα χρόνια.
Τι θα δείτε στην έκθεση
Η έκθεση περιλαμβάνει νέα έργα του καλλιτέχνη εμπνευσμένα από την προσφυγική κρίση, παλιότερα γνωστά έργα του, κι ένα νέο μαρμάρινο έργο σε φυσικό μέγεθος, εμπνευσμένο από την αρχαία κυκλαδική τέχνη.
Παράλληλα έξι Έλληνες ερασιτέχνες φωτογράφοι της Λέσβου επιλέχθηκαν από τον Ai Weiwei και παρουσιάζουν το έργο τους για την προσφυγική κρίση ως μέρος της έκθεσης.
Ένα από τα νέα έργα που δημιουργήθηκαν ειδικά για την έκθεση είναι το Standing Figure (2016), ένα γλυπτό σε φυσικό μέγεθος, εξ ολοκλήρου από μάρμαρο, το οποίο παραπέμπει άμεσα στα ειδώλια τύπου Σπεδού που κυριαρχούσαν κατά την Πρωτοκυκλαδική Περίοδο (2800-2300 π.Χ). Σε μια προσωπική ερμηνεία της Κυκλαδικής Τέχνης, ο Ai Weiwei έχει μεταβάλει την κλίμακα, μετατρέποντας το μικρό κυκλαδικό ειδώλιο σε μια πανύψηλη θεότητα. Με σαφή αναφορά στο προκλητικό φωτογραφικό τρίπτυχο Dropping a Han Dynasty Urn (1995) του ίδιου του Ai, το γλυπτό εμφανίζεται με χέρια εκτεταμένα και ένα αγγείο μετέωρο από κάτω, ως ένας υπαινιγμός σχετικά με την καταστροφή αρχαίων έργων τέχνης κατά την Πολιτιστική Επανάσταση στην Κίνα (1966–1976).
Το Δεκέμβριο του 2015, μετά από πρόσκληση του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, ο Ai Weiwei μετέβη στη Λέσβο για να δει από κοντά την εν εξελίξει προσφυγική κρίση. Ορισμένα από τα νέα έργα που εμπνεύστηκε ο καλλιτέχνης κατά την παραμονή του στη Λέσβο, παρουσιάζονται στο μουσείο. Ο Ai εφαρμόζει και εδώ την πρακτική του να εξυψώνει αντικείμενα καθημερινής χρήσης σε έργα τέχνης χρησιμοποιώντας αντικείμενα που έχουν γίνει συνώνυμα της προσφυγικής κρίσης. Για παράδειγμα, τα έργα Tyre (2016) και Zodiac Boat (2016) αναφέρονται στους κινδύνους και τις κακές συνθήκες διαβίωσης που αντιμετωπίζουν χιλιάδες πρόσφυγες.
Στο Tear Bottle/Tear Gas Canister (προσωρινός τίτλος) (2016) φυσίγγια από δακρυγόνα που χρησιμοποίησε η αστυνομία της ΠΓΔΜ κατά των προσφύγων εκτίθενται δίπλα σε αρχαία δακρυδόχα, λεπτεπίλεπτα αγγεία στα οποία συνέλεγαν τα δάκρυα των πενθούντων για τον χαμό των αγαπημένων τους. Επίσης, το Iphone Wallpaper (2016) είναι ένα κολάζ με πάνω από 12.030 εικόνες που τράβηξε ο καλλιτέχνης με το κινητό του μεταξύ Ιανουαρίου 2016 και Απριλίου 2016 κατά την παραμονή του στη Λέσβο.
Παράλληλα, ο Ai Weiwei, σε συνεργασία με τη Φωτογραφική Εταιρεία Μυτιλήνης, παρουσιάζει μια σειρά φωτογραφιών σχετικών με την προσφυγική κρίση, από έξι Έλληνες ερασιτέχνες φωτογράφους. Τέλος, στο μπαλκόνι του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης θα φιλοξενηθεί μία ακόμη εικαστική παρέμβαση που εμπνεύστηκε ο Ai ειδικά για την έκθεση: Καθ’ όλη τη διάρκεια της έκθεσης τα Flag (Greece), Flag (Europe) και Flag (Shadow) θα έχουν αναρτηθεί πάνω από την είσοδο του Μουσείου ως ένας σχολιασμός στις έννοιες της εθνικής ταυτότητας και της μετακίνησης πληθυσμών που συνδέονται με την προσφυγική κρίση.
Το έργο Σταφύλια (Grapes, 2011) αποτελείται από 11 σκαμνιά-αντίκες της Δυναστείας Τσινγκ (1644-1911), που απαντώνται στο κοινό κινεζικό νοικοκυριό εδώ και αιώνες. Η αξία των αντικειμένων αυτών βρίσκεται ακριβώς στην κοινότυπη οικειότητά τους, στον «καθημερινό» τους χαρακτήρα και στις μνήμες που ξυπνούν.
Το έργο Chandelier (2015) εντάσσεται σε μια σειρά μεγάλης κλίμακας πολυελαίων την οποία ο Ai ξεκίνησε το 2002, όταν η Κίνα άρχισε τη μετάβαση από μια ενδεή κοινωνία προς μια σχετική ευμάρεια. Την περίοδο αυτή, ειδικά οι πολυέλαιοι έγιναν σύμβολα ανόδου και πολυτέλειας, παραπέμποντας στις περίτεχνες, χρυσοποίκιλτες βασιλικές αυλές της Ευρώπης του ροκοκό: έγινε λοιπόν όλο και πιο δημοφιλές και συνηθισμένο να διακοσμούνται τα δημόσια κτήρια με κρυστάλλινα φωτιστικά ως ένδειξη ευημερίας. Οι πολυέλαιοι άρχισαν να κυριαρχούν παντού, από το Μέγαρο του Λαού ως τα κοινά εστιατόρια, ως φανταχτερή έκφραση οικονομικής και πολιτιστικής ανάπτυξης. Ο Ai τονίζει ακόμη περισσότερο τον συμβολισμό του πολυελαίου κρεμώντας λευκά κρύσταλλα που χύνονται προς τα κάτω. Στο συγκεκριμένο έργο επιλέγει αντί της αναρτημένης διάταξης την επιδαπέδια, σε σχήμα δέντρου με κλαδιά που τείνουν προς τα πάνω, κατάφορτα με κρυστάλλινα φύλλα. Το δέντρο μπορεί να διαβαστεί σαν σύμβολο ανάπτυξης, προόδου και ζωής. Όπως λέει ο Ai, μια άλλη πηγή έμπνευσης ήταν μια σκηνή από την βωβή σοβιετική ταινία Οκτώβρης του Sergei Eisenstein (1928), όπου ένας σειόμενος κρυστάλλινος πολυέλαιος δείχνει μεταφορικά την αστάθεια μιας κοινωνίας που υφίσταται βαθιές αλλαγές.
Ανταποκρινόμενο στην προσφυγική κρίση, το Μουσείο Κυκλαδκής Τέχνης θα διαθέσει το 10% των συνολικών εσόδων της έκθεσης, απευθείας σε δύο ΜΚΟ: στους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα (MSF) και στην ελληνική οργάνωση ΜΕΤΑδραση, που συμβάλλουν σημαντικά στην αντιμετώπιση της κρίσης.
INFO
Διάρκεια: 20 Μαΐου – 30 Οκτωβρίου 2016
Τόπος διεξαγωγής: Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης (ΜΚΤ)
Νεοφύτου Δούκα 4, Βασιλίσσης Σοφίας και Ηροδότου 1, 106 74 Αθήνα
Είσοδος: 7 €
Ελεύθερη είσοδος για τους Φίλους του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης
Ώρες λειτουργίας: Δευτέρα, Τετάρτη, Παρασκευή, Σάββατο: 10.00-17.00, Πέμπτη: 10.00-20.00, Κυριακή: 11.00-17.00, Τρίτη: Κλειστό.
T: (+30) 210 7228321-3
W: www.cycladic.gr
