Συναντήσαμε την εικαστικό στο χώρο της ιστορικής νηματουργίας Μέντη όπου, από τις 21/5 έως τις 25/6, αναπτύσσει ένα ολόκληρο νέο σώμα δουλειάς που προκύπτει σε αποκλειστική σχέση και συνάφεια με τον ιδιαίτερο αυτό χώρο.
Έχετε επισκεφτεί ποτέ την ιστορική νηματουργία Μέντη στα Πετράλωνα η οποία εδώ και μερικά χρόνια έχει μπει στο δυναμικό του Μουσείου Μπενάκη, συνεχίζοντας παράλληλα τη λειτουργία της, που πάει πίσω στην εποχή του Όθωνα; Η έκθεση της Χρυσάνθης Κουμιανάκη «Χροαχίμ» που επιμελούνται οι locus athens (Μαρία-Θάλεια Καρρά, Όλγα Χατζηδάκη) από τις 21/5 έως τις 25/6 αναπτύσσει ένα ολόκληρο νέο σώμα δουλειάς in situ που προκύπτει σε αποκλειστική σχέση και συνάφεια με τον ιδιαίτερο αυτό χώρο. Τη συναντήσαμε και μας δίνει μια πρώτη εικόνα για τα έργα.
Πως προέκυψε η έκθεση στο Μέντη; Τι σε ενδιέφερε στον συγκεκριμένο χώρο;
Η έκθεση στο Μέντη προέκυψε μέσα από μια έρευνα που κάναμε με τις locus athens (Μαρία-Θάλεια Καρρά, Όλγα Χατζηδάκη) σε μικρά μουσεία στην Αθήνα. Με ενδιέφερε το ότι δεν είναι μόνο ένα μουσείο που διατηρεί μια παραδοσιακή τεχνική, δεν είναι σταματημένο στο χρόνο, αλλά ταυτόχρονα είναι μια ενεργή κλωστουφαντουργική μονάδα – μικρής κλίμακας βέβαια- που παράγει ακόμα νήματα και πλέξεις και με αυτόν τον τρόπο συντηρείται. Παράγει και ανατρέχει στην ιστορία μιας οικογενειακής επιχείρησης η οποία έλαμψε στο παρελθόν και τελικά πήρε μια άλλη φόρμα.
Σε τι αναφέρεται ο τίτλος;
Ο τίτλος της έκθεσης αναφέρεται στην πρώτη ύλη αλλά πιο πολύ σε κάτι ακατανόητο. Εμένα με παραπέμπει σε ήχο. Ουσιαστικά προκύπτει από μια διαφορετική ορθογραφία της ονομασίας της εταιρείας χρωμάτων και χημικών η οποία προμηθεύει το Μέντη με υλικά.
Περιέγραψε μας τη διαδικασία του έργου.
Όταν ξεκίνησα να δουλεύω στο χώρο το ενδιαφέρον μου επικεντρώθηκε στις μηχανές και στον τρόπο που δούλεψαν οι πρώτοι μηχανικοί, μελετώντας την κίνηση του εργάτη, διαμελώντας την, ώστε να καταλήξουν στις ελάχιστες και πιο αποτελεσματικές κινήσεις που θα δημιουργούσαν αυτόν τον υπερεργάτη. Αυτό με έστρεψε στην αντίστροφη διαδικασία, να μελετήσω δηλαδή την κίνηση της μηχανής για να καταλήξω στο σώμα, τον εργαζόμενο και τη σχέση του με το αντικείμενο. Ταυτόχρονα με ενδιέφεραν οι μετατροπές αλλά και οι απώλειες ενέργειας που προκαλούνται όταν η μηχανή είναι σε λειτουργία.
Έτσι ξεκίνησα να κατασκευάζω μια αλυσίδα σχέσεων. Διάβασα την κίνηση μιας μηχανής η οποία κατασκευάζει ένα μοτίβο και την κατέγραψα σε ένα σχέδιο / διάγραμμα. Από το διάγραμμα αυτό αρχικά συνέθεσα μια μελωδία με ένα απλό πρόγραμμα που βρήκα στο διαδίκτυο. Τα δεδομένα αυτά τα έδωσα σε έναν μουσικό (Αλέξανδρος Δημητρόπουλος) για να τα μεταφράσει και να φανταστεί μια δυνητική σύνθεση την οποία στη συνέχεια θα ενορχηστρώσει και θα “σχεδιάσει”. Έπειτα συνεργάστηκα με δύο χορεύτριες (Γιώτα Αλεξίου, Παυλίνα Ανδριοπούλου) οι οποίες με τη σειρά τους απέδωσαν η καθεμία διαφορετικά το ίδιο διάγραμμα. Στη συνέχεια σχεδίασα την κίνησή τους. Το τελικό στάδιο της διαδικασίας αυτής συντάσσει όλα τα παραπάνω σε μια κατασκευή.
Με ποιον τρόπο σε ενδιέφερε στη συγκεκριμένη περίπτωση η έννοια της μετάφρασης και των κωδικών που επανέρχονται στο έργο σου;
Η διπλή λειτουργία του ίδιου του υφαντουργείου-μουσείου του Μέντη αναδεικνύει μια συνεχόμενη μετατροπή και μετάφραση. Ξεκινώντας από την πρώτη ύλη, την κλωστή, η οποία επεξεργάζεται, βάφεται, πλένεται, για να στριφτεί σε νήμα που αποτελείται από χ αριθμό κλωστών. Το νήμα για να στριφτεί περνάει από χ αριθμό μηχανημάτων και μετά και πάλι θα στριφτεί σε καρούλι είτε για να πωληθεί είτε για να ξαναγυρίσει σε μια άλλη μηχανή η οποία θα φτιάξει ένα μοτίβο από αυτό. Στο μεταξύ οι μηχανές δουλεύουν με ψ αριθμό εξαρτημάτων. Παράλληλα γίνονται αλλεπάλληλες μετατροπές ενέργειας. Τα ίδια τα μηχανήματα προκύπτουν από μεταφράσεις της σωματικής κίνησης του εργάτη, ή ακόμα και από παραδοσιακούς χορούς (γαϊτανάκι). Ως μουσείο λοιπόν μεταφράζει όλη αυτή τη διαδικασία σε έκθεμα, απορρίπτοντας έτσι το άψυχο και νεκρό αντικείμενο, μετατρέποντας το σύστημά του σε παραγωγικό και αυτόνομο.
Μελετώντας λοιπόν όλο αυτό το σύστημα, παίρνω το ρόλο ενός παρατηρητή. Καταγράφω αφαιρετικά αυτές τις ενέργειες για να τις μετατρέψω σε κάτι άλλο παράλληλο στην αφήγηση του μουσείου. Ένα νέο χάρτη. Κοιτώντας τα διαγράμματα που γράφει μια μηχανή, ανατρέχω σε σχέδια χορογράφων και συμβολικά συστήματα που χρησιμοποιούν οι ίδιοι με την προσωπική τους κωδικοποίηση και γλώσσα για την σύνθεση ή απλά την απομνημόνευση της κίνησης. Μια κίνηση που αποδίδεται στο χαρτί. Αντίστοιχα δρουν οι μουσικοί. Δούλεψα λοιπόν χρησιμοποιώντας τα δύο αυτά εργαλεία, τα οποία μου ήταν ανοίκεια, για να αποκρυπτογραφήσω μια άγνωστη επίσης διαδικασία σε εμένα.
Σε απασχόλησε η έννοια της εργασίας και η θέση της βιοτεχνίας στην Ελλάδα δουλεύοντας το συγκεκριμένο έργο;
Το οκτάωρο, η καθημερινότητα και η επανάληψη είναι κεντρικά στον τρόπο που κοιτάζω το χώρο. Η “μοναχική” σχέση του εργοδηγού με τις μηχανές και η προσήλωση της χειροτεχνίας, έχουν επίσης κεντρικό ρόλο. Τη μοναχική σχέση αυτή επιλέγω να ανοίξω αποφασίζοντας να συνεργαστώ με άλλους ανθρώπους οι οποίοι είναι βασικοί συντελεστές στα έργα της έκθεσης, παίρνουν αποφάσεις και επιλέγουν την προσωπική τους διαδρομή. Με ενδιέφερε ταυτόχρονα η επανάληψη των κινήσεων τους, ώστε μέσα από αυτή τη “φυσική λούπα” να αναδειχθούν απώλειες και λάθη. Σαν να σπάνε το ρυθμό και να απορρίπτουν το αλάθητο της μηχανής. Στη συγκεκριμένη περίπτωση όμως (όπως και πολύ συχνά σε άλλες περιπτώσεις) οι μηχανές ματαιώνονται, είτε για να αντικατασταθούν από άλλες πιο σύγχρονες είτε γιατί το προϊόν έρχεται από άλλες χώρες. Εδώ όμως νομίζω πρόκειται για ένα εν μέρη αισιόδοξο σενάριο. Η βιοτεχνία και το εμπόριο από τη μία εκλείπει και από την άλλη προτείνει ένα άλλο τρόπο επιβίωσης, αυτόν της ανάδειξης μιας ιστορίας και τεχνογνωσίας.
Ποια ήταν η εμπειρία σου δουλεύοντας στο Μέντη και από την επαφή σου με τους εργαζόμενους εκεί;
Παρακολούθησα την καθημερινότητά τους, και ανα διαστήματα προσπαθούσα να συνυπάρξω μαζί τους για να δω πως δουλεύουν. Ταυτόχρονα, τους ενδιέφερε πολύ νοιώθω να βλέπουν τη διαδικασία του έργου και ενδιέφερε και εμένα, σαν να κάνω μία κυκλική επανάληψη ή και επαλήθευση των βημάτων μου, λόγω της φύσης του έργου. Άκουγα πολύ αυτά που έλεγαν. Μια από τις πρώτες κουβέντες που μου είπε ο Δημήτρης Ηλιόπουλος (ο εργοδηγός των μηχανών στο Μέντη) όταν τον γνώρισα , συζητώντας για τον ήχο των μηχανών, ήταν ότι θα ήθελε να καλέσει έναν dj να συνθέσει όλους αυτούς τους ήχους. Κοιτώντας τώρα, ίσως ήταν κ αυτό μια από τις αφορμές που με έκαναν να ασχοληθώ με τον ήχο. Παράλληλα η Μαρία Γιαννοπούλου έφτιαχνε ήρεμα και υπομονετικά φούντες και διακοσμητικά χειροποίητα στοιχεία στον πάγκο της. Δύο ουσιαστικά, αντίθετες μεταξύ τους διαδικασίες που συνυπάρχουν στον ίδιο χώρο και είναι ενεργά και αναπόσπαστα κομμάτια του ίδιου συστήματος.
Ποιο θα έλεγες ότι είναι το βασικό ενδιαφέρον σου ως καλλιτέχνη στο έργο σου όπως εξελίσσεται τα τελευταία χρόνια;
Τον τελευταίο καιρό με απασχολεί πολύ η ιδέα της κωδικοποίησης και της γλώσσας, η διαδικασία της μετάφρασης και της επικοινωνίας. Λεκτική ή μη λεκτική, επικοινωνία ή μη επικοινωνία. Με ενδιαφέρει πως ο καθένας αντιλαμβάνεται διαφορετικά -μεταφράζει- ίδιες εικόνες και κανόνες. Σε αυτό το πλαίσιο χρησιμοποιώ σαν εργαλείο τη γραφιστική ή στοιχεία ενός διευρυμένου συστήματος οπτικής επικοινωνίας. Μελετάω κανόνες που χρησιμοποιούνται σε έντυπο κυρίως υλικό, ακολουθώντας τους ή ανατρέποντάς τους για να δημιουργήσω μια νέα αφήγηση και μια νέα δυνητική πραγματικότητα. Φτιάχνω νέους κώδικες που έχουν ως στόχο την ανάδειξη μιας άλλης δυνατότητας διεπαφής.
Εγκαίνια Σάββατο 21 Μαΐου 12:00 – 17:00
Μέντης
Πολυφήμου 6, 118 54 Αθήνα
τηλ +30 210 347 8792
Τρίτη-Σάββατο 10:00-15:00
Είσοδος ελεύθερη
