Μπορεί ο τίτλος «Βραβείο Εικαστικών Τεχνών Γιάννης Μόραλης» να σε προϊδεάζει για έναν εν τη γενέσει του παρωχημένο θεσμό, η αποκάλυψη όμως έρχεται όταν μαθαίνεις σε ποιόν απονέμεται το νέο αυτό βραβείο που θεσπίζει ο Υπουργός Πολιτισμού και Αθλητισμού Αριστείδης Μπαλτάς.
Ο εικαστικός που θα τιμηθεί δεν είναι άλλος από τον 91χρονο ζωγράφο και ακαδημαϊκό Παναγιώτη Τέτση, «για το εξέχουσας σημασίας έργο του και την μακρά προσφορά του ως δασκάλου στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών». Ως προς την επιτροπή, σύμφωνα με πληροφορίες του Υπουργείου, για τη συγκεκριμένη και πρώτη απονομή ήταν άτυπη αποτελούμενη από εξέχοντα πρόσωπα κύρους, ενώ ο υπουργός Πολιτισμού Αριστείδης Μπαλτάς αποφάσισε προσωπικά να βραβευθεί ο κύριος Τέτσης, καθώς παρ' όλη την πολιτιστική του προσφορά δεν του είχε απονεμηθεί ποτέ κάποιο βραβείο. Για το μέλλον, θα συσταθεί θεσμοθετημένη επιτροπή με υπουργική απόφαση, η οποία θα απονέμει τα βραβεία εφεξής.
Το βραβείο, το οποίο συμπίπτει με την κήρυξη του 2016 «Έτος Γιάννη Μόραλη», θεσπίζεται «δεδομένης της παντελούς απουσίας κρατικού βραβείου εικαστικών τεχνών», όπως χαρακτηριστικά επισημαίνεται στην ανακοίνωση του υπουργείου.
Είναι απορίας άξιον πώς σε μια χώρα που η πρόσφατη ιστορία της τέχνης δεν έχει γραφτεί παρά αποσπασματικά, που μεγαλύτεροι και νεότεροι δημιουργοί με διεθνή ακτινοβολία δεν έχουν στηριχθεί ούτε στο ελάχιστο από την πολιτεία, που το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης παραμένει κλειστό και που οι γκαλερί αναλαμβάνουν οι ίδιες να προωθήσουν διεθνώς τους καλλιτέχνες με δικά τους έξοδα και κίνδυνο για τη βιωσιμότητά τους όταν σε άλλες χώρες αντίστοιχες κινήσεις επιχορηγούνται από το κράτος, αυτό που η πολιτεία θεωρεί ότι λείπει είναι να δοθεί ένα τιμητικό βραβείο σε έναν δημιουργό που ήδη χαίρει μεγάλης αναγνωρισιμότητας, ήδη έχει τιμηθεί με εκθέσεις σε μεγάλες πινακοθήκες και ιδρύματα της χώρας και ήδη έχει καταξιωθεί καθολικά με έργα του να βρίσκονται σε πολλές συλλογές.
Για άλλη μια φορά το ελληνικό κράτος αποδεικνύει την παντελή έλλειψη αντανακλαστικών και γνώσης του πεδίου της τέχνης που το χαρακτηρίζει σε βάθος χρόνου. Είναι γεγονός ότι στο διεθνές χάρτη της τέχνης η Αθήνα είναι το νέο εξωτικό φρούτο και με επίκεντρο από τη μία την κρίση και από την άλλη τη φιλοξενία της Documenta το 2017 όλα τα μάτια είναι στραμμένα πολύ περισσότερο από κάθε άλλη φορά επάνω μας.
Την ίδια στιγμή, οι επίσημοι φορείς δεν αντιλαμβάνονται καθόλου όχι μόνο την ανάγκη στήριξης της πρωτοφανούς, όπως συχνά διαπιστώνεται, δημιουργικής ενέργειας της πόλης, η οποία εξακολουθεί να βασίζεται στον εθελοντισμό καλλιτεχνών, χώρων τέχνης, επιμελητών κλπ. που αδυνατούν να ζήσουν από το έργο τους, αλλά, κυρίως, τα αναπτυξιακά οφέλη που θα μπορούσαν να προκύψουν από αυτή.
Είναι απορίας άξιον πώς σε μια χώρα που δημιουργοί με διεθνή ακτινοβολία δεν έχουν στηριχθεί καθόλου, που το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης παραμένει κλειστό, αυτό που η πολιτεία θεωρεί ότι λείπει είναι να δοθεί ένα τιμητικό βραβείο σε έναν 91χρονο δημιουργό που ήδη χαίρει τόσο μεγάλης αναγνωρισιμότητας.
Πέρα από τις όποιες ιδεολογικές αντιρρήσεις για τους όρους της εξωτικοποίησης της Αθήνας που αφορούν προπάντων τους ίδιους τους δημιουργούς, σίγουρα με όρους μάρκετινγκ η στιγμή παρέχει μια αξιοζήλευτη συγκυρία που με μια σοβαρή πολιτιστική στρατηγική θα μπορούσε μακροπρόθεσμα να αποδώσει καρπούς.
Έχουμε πολλά παραδείγματα καλλιτεχνικών σκηνών που ξεπήδησαν από μια μεταβατική κοινωνικοπολιτική συγκυρία και εγκαθιδρύθηκαν διεθνώς, έχουμε παραδείγματα πόλεων που εκμεταλλεύτηκαν τη δημιουργικότητα τους και έχτισαν ένα ολόκληρο πολιτιστικό, ταξιδιωτικό και όχι μόνο προφίλ γύρω από αυτήν. Εμείς ούτε καν το weird wave στο σινεμά που αγκαλιάστηκε από τους πιο σημαντικούς διεθνείς θεσμούς δεν καταφέραμε να ενσωματώσουμε σε μια σύγχρονη αφήγηση – εικόνα της χώρας προς τα έξω, πόσο μάλλον τη σύγχρονη τέχνη.
Δεν γνωρίζουμε αν ο καλλιτεχνικός διευθυντής της Documenta, η οποία την τελευταία φορά είχε συγκεντρώσει 800.000 επισκέπτες, έχει βγάλει κάποια άκρη με τους εδώ δημόσιους θεσμούς με τους οποίους έχει εκφράσει τη διάθεση να συνεργαστεί.
Πριν λίγους μήνες στο 1ο Athens Culture Symposium που διοργάνωσε το Ελληνο-Αμερικανικό Εμπορικό Επιμελητήριο σε συνεργασία με τις Διεθνείς Σχέσεις Πολιτισμού είχαμε ακούσει τον κο Μπαλτά να μιλά για τη σύγχρονη δημιουργία που ανθίζει εν μέσω κρίσης και να υπόσχεται ότι μια από τις προτεραιότητες του Υπουργείου Πολιτισμού θα είναι να αναδείξει τη νεανική δημιουργία. Ας ελπίσουμε ότι θα δούμε περισσότερα σε αυτήν την κατεύθυνση στο μέλλον, αντί για κινήσεις που μένουν στο επίπεδο των τύπων και των τιμών, από τις οποίες έχουμε χορτάσει ειδικά στον πολιτισμό.
