Αφηγηματικά στρωτή και προβλέψιμη αναβίωση μιας πολύκροτης αληθινής ιστορίας. Βραβείο Κοινού στις «Νύχτες Πρεμιέρας» και… παρ’ ολίγον υποψήφιο (στη βραχεία λίστα) για ξενόγλωσσο Όσκαρ.
Η επιστροφή της Γερμανίας στο ένοχο παρελθόν της μοιάζει να μην έχει τελειωμό. Όχι μόνο για λόγους εθνικής συνειδησιακής λύτρωσης, αλλά και γιατί οι σκοτεινές μέρες του Τρίτου Ράιχ είναι γεμάτες ενδιαφέρουσες –αγωνιώδεις, ηρωικές, δραματικές, διδακτικές– ιστορίες. Μια απ’ αυτές ξεκινά 13 χρόνια μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και για να επιστρέψει σ’ εκείνον, απ’ όπου στην ουσία ξεπήδησε, πρέπει να διασχίσει ένα λαβύρινθο σιωπής (όπως είναι ο πρωτότυπος τίτλος της ταινίας) και ψεμάτων (όπως είναι ο αντίστοιχος αγγλόφωνος). Γνωστή ως «οι δίκες του Άουσβιτς στη Φρανκφούρτη», αφορά τις πρώτες διώξεις, δίκες και καταδίκες συνεργατών των ναζί από την ίδια τη γερμανική δικαιοσύνη, οι οποίες αποτέλεσαν μέγα εθνικό σκάνδαλο της εποχής.
Η διασημότερη δίκη εγκληματιών του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου είναι φυσικά αυτή της Νυρεμβέργης (18/10/45-1/10/46), ακολουθούμενη από άλλες 12 στην ίδια πόλη, οι οποίες κάθισαν στο εδώλιο 199 συνολικά κατηγορουμένους. Πρόκειται για δίκες οι οποίες τελέστηκαν από διεθνή δικαστήρια και βάσει των διεθνών κανόνων δικαίου, ενώ την ίδια περίοδο πολλές άλλες διεξήχθησαν εκτός Γερμανίας, στα κράτη στα οποία συντελέστηκαν τα εγκλήματα και συνελήφθησαν οι αυτουργοί. Στην ίδια τη Γερμανία, αντίθετα, όλοι προσπάθησαν να κατευνάσουν τα οξυμένα πνεύματα, να σκύψουν το κεφάλι και, αποστρέφοντας το βλέμμα, να αφοσιωθούν στην επίπονη παλινόρθωση και το θαύμα της ταχύτατης οικονομικής ανάκαμψης.
Έτσι λοιπόν από τις 925 δίκες συνεργατών των ναζί που έχει στήσει μέχρι σήμερα η ίδια η (Δυτική) Γερμανία, ούτε μία δεν είχε τελεστεί μέχρι το 1963; Ο «Λαβύρινθος…» αφηγείται την αληθινή ιστορία του νεαρού εισαγγελέα της Φρανκφούρτης Γιόχαν Ράντμαν, ο οποίος το 1958 και ύστερα από ισχυρή παρότρυνση ενός ρεπόρτερ αρχίζει να ασχολείται με την υπόθεση ενός επιζώντα του Άουσβιτς και του βασανιστή του, τον οποίο ο τελευταίος αναγνωρίζει ως σχολικό δάσκαλο. Με την κοινή γνώμη και τον Τύπο της εποχής να πιστεύει πως οι κατηγορίες περί στρατοπέδων συγκέντρωσης και γενοκτονίας είναι προϊόντα αντεθνικής προπαγάνδας ή, στην καλύτερη περίπτωση, ιστορία η οποία πρέπει για εθνικούς λόγους να αποσιωπηθεί, η πολυετής έρευνα των δύο αντρών θα τους φέρει αντιμέτωπους με ορατά και αόρατα παρακλάδια του κυβερνητικού μηχανισμού.
Το φιλμ τούς περιγράφει με συγκρατημένα ηρωική διάθεση, θέτει στον Ράντμαν ηθικά διλήμματα που περνούν μέσα από μια συνοδευτική (με έξυπνο, εκκρεμές φινάλε) ερωτική ιστορία και έχει διαρκώς στο νου του το «Ζ», υπόδειγμα πολιτικο-ανακριτικού θρίλερ. Δεν διαθέτει το νεύρο και την έντασή του, αλλά ακολουθεί με συνέπεια τη δημοφιλή συνταγή του. Εξ ου το βραβείο κοινού στις Νύχτες Πρεμιέρας και η… παρ’ ολίγον υποψηφιότητά του (στη βραχεία λίστα των εννιά ταινιών) για ξενόγλωσσο Όσκαρ.
Γερμανία. 2014. Διάρκεια: 124΄. Διανομή: ΔΑΝΑΟΣ.
Περισσότερες πληροφορίες
Ο Λαβύρινθος της Σιωπής
Στη Φρανκφούρτη του 1958 ένας φιλόδοξος νεαρός εισαγγελέας και ένας δημοσιογράφος προσπαθούν να αποκαλύψουν και να φέρουν μπροστά στη δικαιοσύνη ναζί εγκληματίες που παραμένουν ασύλληπτοι. Τόσο η κοινή γνώμη όσο και ο Τύπος, όμως, θεωρούν πως οι κατηγορίες είναι προϊόν αντεθνικής προπαγάνδας.
