Οι σκακιστές του καφενείου "Πανελλήνιον" γίνονται πιόνια σε μια φανταστική παρτίδα

Δύσκολα θα βρεις κάποιον Αθηναίο που δε θα έχει περάσει από μπροστά του, είτε παρατηρώντας το είτε όχι. Κάποιοι δεν είναι απίθανο να έχουν καθίσει κιόλας στα τραπέζια του, για ένα ελληνικό καφέ και χάζι στους αφοσιωμένους θαμώνες του, οι οποίοι δε μοιάζουν με όσους θα συναντούσες σε οποιοδήποτε καφενείο. Διότι το εξαρχειώτικο "Πανελλήνιον" αποτελεί εδώ και δεκαετίες διάσημο τόπο συνάντησης επαγγελματιών σκακιστών και μη, οι οποίοι περνούν τις ώρες τους παίζοντας παθιασμένες παρτίδες, ενίοτε χάνοντας την αίσθηση του χρόνου. Οι σκηνοθέτες Σπύρος Μαντζαβίνος και Κώστας Αντάραχας αποφάσισαν να στρέψουν την κάμερά τους στο "Πανελλήνιον" και να καταγράψουν τον ιδιότυπο μικρόκοσμό του στο ομώνυμο, άψογο και πολυβραβευμένο, ντοκιμαντέρ που κυκλοφορεί στους κινηματογράφους από 6/3.

Όπως σχολιάζει την ταινία στην κριτική του ο Χρήστος Μήτσης: "Με ασπρόμαυρο, τετράγωνο κινηματογραφικό κάδρο 1:33 (το έγχρωμο είναι μόνο για τις αναμνήσεις), το οποίο παραπέμπει στο σχήμα της σκακιέρας, οι δυο σκηνοθέτες αποτυπώνουν την καθημερινότητα ενός αστικού καταφυγίου. Ενός σημείου σταθερής συνάντησης ανθρώπων με χαμένα όνειρα και ζωντανές εμμονές, οι οποίοι στέλνουν και ξαναστέλνουν βασιλιάδες, βασίλισσες, αξιωματικούς και στρατιώτες στον πόλεμο, προσπαθώντας να ξεφύγουν από έναν άλλον· αυτόν που τους περιμένει έξω από τη γυάλινη πόρτα του δικού τους Fight Club. Τα πρόσωπά τους, τα βλέμματά τους και οι αφηγήσεις τους συνθέτουν την ανατομία ενός μικρόκοσμου με συναρπαστική ανθρωπογεωγραφία, βγαλμένη θαρρείς από ταινία του Άκι Καουρισμάκι".

Αυτούς ακριβώς τους ανθρώπους θέλαμε και εμείς να φέρουμε στο προσκήνιο, για αυτό ζητήσαμε από τους Μαντζαβίνο και Αντάραχα να μας παρουσιάσουν τους πρωταγωνιστές τους σα να ήταν πιόνια σε σκακιέρα. Ευτυχώς, συμμερίστηκαν την ενδεχομένως παράδοξη έμπνευσή μας και μάς εμπιστεύτηκαν με ένα κείμενο το οποίο διαβάζετε παρακάτω. Εσείς, αφού παρακολουθήσετε το "Πανελλήνιον" στη μεγάλη οθόνη, με ξεχάσετε να του ρίξετε μια ματιά την επόμενη φορά που θα περνάτε από τα Εξάρχεια…

Ο λόγος στους σκηνοθέτες του "Πανελλήνιον":

"Ο Γιάννης, ο ιδιοκτήτης και καφετζής το ‘Πανελληνίου’ είναι ο Βασιλιάς∙ πάνω στο πάτωμα-σκακιέρα της κουζίνας ψήνει ομελέτες και τοστ. Δεν διστάζει να αποκαλύψει στα υπόλοιπα σκακιστικά κομμάτια ότι δεν ξέρει σκάκι, κι ακόμα πως σιχαίνεται το σκάκι και το θεωρεί παιχνίδι που ‘τρελλαίνει’ τους ανθρώπους.

Η Εύη είναι η Βασίλισσα που κάθεται υπομονετικά μέχρι να έρθει η ώρα της να βγει, παίζοντας φυσαρμόνικα∙ ο Κρητικός, ο Γιώργης Τζαγκαράκης είναι ο Ίππος∙ καβάλα στο άλογο του ονείρου τραγουδά και ονειρεύεται μέχρι που καλπάζει χαρωπά μέχρι το λιβάδι του θανάτου. Ο Κορίνθιος μοιράζεται τον ρόλο του σκακιστικού ρολογιού με τον Ιάκωβο και τον Χάλαρη.

Ο Κορίνθιος έχει φετίχ με ένα παλιό σοβιετικό τεράστιο σκακιστικό χρονόμετρο που το αγαπά, ενώ ο Ιάκωβος και ο Χάλαρης έχουν επιλέξει αυτόν τον ρόλο για να παρατηρούν την παρτίδα απ’ έξω, και να σχολιάζουν σκακιστικούς συνδυασμούς.

Ο Πέτρος, με τον πληθωρικό, φωνακλά χαρακτήρα του και τον μεγάλο του όγκο και πάθος του για νίκη είναι ο Πύργος, που θέλει να τους φάει όλους.

Ο Κοργιανίτης με το σκουφί του είναι ο διαιτητής που παρατηρεί το παιχνίδι, αλλά κάποτε βαριέται και παρατηρεί απλώς την ομήγυρη. Προτιμά να φιλοσοφεί για το τι σημαίνει στα αλήθεια σκάκι και δεν δίνει δεκάρα για το αποτέλεσμα.

Ο Χάρης είναι ο αξιωματικός (ο φου, ο ‘τρελλός’), που πηδά με τεράστια ταχύτητα από τη μία άκρη της σκακιέρας μέχρι την άλλη∙ τα σκακιστικά του ενθουσιώδη παραληρήματα θυμίζουν μεγάλες διαγωνίους που τεμαχίζουν τον χρόνο.

Οι υπόλοιποι είναι οι στρατιώτες∙ προχωρούν γενναίοι και αποφασιστικοί όλοι μαζί, δεμένα πιόνια που το ένα προστατεύει το άλλο και χέρι-χέρι σχηματίζουν μια φάλαγγα αγάπης.

Ο Βέντσισλαβ Ζαφείρωφ είναι κι αυτός ένα πιόνι που φτάνει τελικά στο τελευταίο τετράγωνο και αντί να γίνει μια παντοδύναμη Βασίλισσα, επιλέγει να μεταμορφωθεί σε ίππο, να γίνει φτερωτός σαν Πήγασος και να πετάξει προς έναν φανταστικό κόσμο".