Γιατί έχουμε ανάγκη το σινεμά του Στιβ ΜακΚουίν

«Εμείς ενσαρκώνουμε την Τέχνη, για αυτό εμείς μπορούμε να αλλάξουμε τα μυαλά του κόσμου». Με αυτά τα λόγια ο Στιβ ΜακΚουίν περιγράφει τη μενταλιτέ που εφαρμόζει κατά γράμμα στις ταινίες του. Σε ένα σπάνιο κινηματογραφικό χατ-τρικ, με τα «Hunger» (2008), «Shame» (2011) και «12 Χρόνια Σκλάβος» (2013) έθιξε δισεπίλυτα ζητήματα και έθεσε εαυτόν στην κορυφή των σύγχρονων σκηνοθετών. Χάρη δε στην καλλιτεχνική του μαεστρία έχει αποκτήσει μια ζηλευτή συλλογή βραβείων, μεταξύ των οποίων και το Όσκαρ καλύτερης ταινίας, όντας ο πρώτος μαύρος σκηνοθέτης που το καταφέρνει. Στις «Χήρες» κάνει την πιο εμπορική κίνηση της καριέρας του, πώς όμως αυτή συνδέεται με τις υπόλοιπες ταινίες του;

Οι Βαϊόλα Ντέιβις, Μισέλ Ροντρίγκεζ και Ελίζαμπεθ Ντεμπίσκι καλούνται να αναλάβουν δράση όταν οι εγκληματίες σύζυγοί τους δολοφονούνται κατά τη διάρκεια μιας αποτυχημένης ληστείας. Ένα heist movie με χαρακτηριστικά ταινίας εκδίκησης, οι «Χήρες» καλούνται να απελευθερωθούν από μια καταπιεστική συνθήκη, καθώς πρέπει να ξεπληρώσουν τους εργοδότες των αντρών τους, αλλά και από τις ενέργειες των τελευταίων που τις οδήγησαν σε αυτήν τη θέση. Το σενάριο του ΜακΚουίν, το οποίο συνυπογράφει η Γκίλιαν Φλιν («Το Κορίτσι που Εξαφανίστηκε»), βασίζεται στην ομώνυμη σειρά που παρακολουθούσε στα '80s ο σκηνοθέτης, και διόλου τυχαία εφάπτεται εννοιών που διατρέχουν τη φιλμογραφία του: τη στέρηση, τον εγκλεισμό, την καθοριστική δράση.

Ιδέες που απεικονίζονται κυριολεκτικά στο μεγάλου μήκους ντεμπούτο του, «Hunger». Εκεί όπου ο Μάικλ Φασμπέντερ ενσαρκώνει ανατριχιαστικά τον φυλακισμένο απεργό πείνας Μπόμπι Σαντς, ο οποίος πέθανε έγκλειστος διεκδικώντας τα δικαιώματά του ως πολιτικός κρατούμενος. Η κάμερα του ΜακΚουίν τον κινηματογραφεί με ωμό ρεαλισμό και προσεκτικά ενορχηστρωμένες κινήσεις, όπως στη χαρακτηριστική σκηνή διάρκειας 24' όπου ο Σαντς συνομιλεί με τον πάτερ Ντόμινικ (Λίαμ Κάνινγκαμ). Μια στερεοτυπική συζήτηση αποκτά συντριπτική δύναμη εξαιτίας της επιλογής του ΜακΚουίν να αλλάξει μόλις τρεις φορές γωνία λήψης, με την κάμερα σε όλη αυτήν τη διάρκεια να παραμένει στατική και σε απόσταση.

Πρόκειται για την ίδια λογική που ακολουθεί σε μια από τις καλύτερες σκηνές του «12 Χρόνια Σκλάβος», στην οποία ο κρεμασμένος Σόλομον Νόρθαπ (Τσιετέλ Ετζιοφόρ) στηρίζεται στις άκρες των ποδιών του για να μείνει ζωντανός, την ώρα που οι υπόλοιποι σκλάβοι είναι υποχρεωμένοι να συνεχίσουν κανονικά τις δουλειές τους.

Στο «Σκλάβο» ο ΜακΚουίν τελειοποιεί τις εικαστικές αρετές των κάδρων του, με υπολογίσιμη την επιρροή που του άσκησε η ενασχόληση με τη μοντέρνα τέχνη, και το video art συγκεκριμένα, στο παρελθόν. Η εικόνα των αυστηρά ασπρόμαυρων πρώτων μικρού μήκους του σταδιακά εμπλουτίστηκε από τα γήινα χρώματα του «Hunger», τους μελαγχολικούς μπλε τόνους του «Shame», για να φτάσουμε στα εκτυφλωτικά πλάνα του «Σκλάβου» με κυρίαρχες τις αποχρώσεις του κίτρινου. Στις «Χήρες» η σκοτεινή χρωματική παλέτα του ΜακΚουίν εντάσσεται αρμονικά στη μινιμαλιστική αφήγηση που ανέκαθεν υιοθετούσε ο δημιουργός.

Εκτός από την πολιτική σημασία των ταινιών του, ο ΜακΚουίν φέρνει στο προσκήνιο την πολύπλοκη ψυχολογία και τα προσωπικά αδιέξοδα των ηρώων του. Για παράδειγμα στο «Shame», την πιο σπαρακτική ταινία του ως σήμερα, αποδομεί εύστοχα την τοξική αρρενωπότητα απογυμνώνοντας την αβάσταχτη μοναξιά που βιώνει ο καταρρακωμένος και εθισμένος στο σεξ κεντρικός χαρακτήρας. Ο εκ νέου πρωταγωνιστής Φασμπέντερ δίνει μια αποκαλυπτική ερμηνεία ως ένας γοητευτικός άντρας, ο οποίος είναι έρμαιο των σεξουαλικών του εξάρσεων και όντας ανήμπορος να βρει τρόπο ουσιαστικής επικοινωνίας, καλείται να συμφιλιωθεί με τις χειρότερες πτυχές του χαρακτήρα του και να ανακαλύψει εκ νέου τον εαυτό του. Έτσι λοιπόν προκύπτει πως αδιάσπαστος συνδετικός κρίκος των ταινιών του ΜακΚουίν είναι η χρήση του σώματος ως μέσο αφήγησης.

Από την πρώτη του μικρού μήκους ακόμα, το ασπρόμαυρο «Bear» (1993) όπου συμπρωταγωνιστεί ως ένας εκ των δύο γυμνών αντρών που δίνουν αγώνα πάλης, τα σώματα νοηματοδοτούν και κυοφορούν την εκάστοτε ιστορία. Μια εικόνα του Μάικλ Φασμπέντερ από την αρχή και το τέλος του «Hunger» αρκούν για να ειπωθεί η εξαθλίωση που υπέστη ο χαρακτήρας του. Αντίστροφα, στο «Shame» το σώμα είναι το κελί από οπού πρέπει να αποδράσει ο πρωταγωνιστής, ενώ στο «12 Χρόνια Σκλάβος» βρίσκεται σε αλυσίδες και το σπάσιμό τους συνιστά το διακύβευμα της πλοκής. Για να φτάσουμε τώρα στις «Χήρες», με τις ηρωίδες να προτάσσουν τα σώματά τους απέναντι στα όπλα των αντιπάλων τους για να διεκδικήσουν αποφασιστικά την χειραφέτησή τους. Όπως εξάλλου λέει η Βαϊόλα Ντέιβις στην ταινία, «πρέπει να λάβουμε δράση γιατί κανείς δεν πιστεύει πως έχουμε τα κότσια να τα καταφέρουμε».

Δείτε το τρέιλερ της ταινίας εδώ: