Κριτική

12 Χρόνια Σκλάβος

Από -

Στην προεμφυλιακή Νέα Υόρκη ένας ελεύθερος Αφροαμερικανός οικογενειάρχης θα απαχθεί από δουλεμπόρους και θα πουληθεί ως σκλάβος σε μια φυτεία του Νότου. Ρεαλιστικό και σκληρό για τα χολιγουντιανά δεδομένα αντιρατσιστικό δράμα, που βασίζεται σε αληθινή ιστορία, και ένα από τα μεγάλα οσκαρικά φαβορί της χρονιάς.

Ο πως την περιγράφει ο ίδιος στο βιβλίο του «12 years a slave», η αληθινή ιστορία του Σόλομον Νόρθαπ είναι βγαλμένη –θαρρείς– από ευφάνταστο μυθιστόρημα. Μια περιπέτεια ζωής γεμάτη έντονο συναίσθημα, αγωνία, καλούς και κακούς, πάθη, διαχρονικά μηνύματα στο φόντο μιας ταραγμένης, συναρπαστικής εποχής. Άρα κι ένα πρώτης τάξης υλικό για ένα θεαματικό χολιγουντιανό δράμα εποχής που μπορεί να συγκινήσει θεατές, κριτικούς και οσκαρικούς ψηφοφόρους.
Το πρώτο βήμα είναι η αυτόματη ταύτιση με τον βασικό ήρωα, έναν ελεύθερο Αφροαμερικανό ο οποίος ζει με την οικογένειά του στην πολιτεία της Νέας Υόρκης του 1841, δύο δεκαετίες πριν από τον αμερικανικό εμφύλιο πόλεμο κι ένα τέταρτο του αιώνα προτού καταργηθεί επίσημα­ η δουλεία. Σε ένα ταξίδι του στην Ουάσινγκτον για να παίξει μουσική στο τσίρκο, ο ανύποπτος Νόρθαπ θα απαχθεί από κύκλωμα δουλεμπόρων και θα βρεθεί στην Τζόρτζια, όπου θα πουληθεί ως σκλάβος στον ιδιοκτήτη μιας μεγάλης φυτείας.
Χωρίς να μπορεί να πείσει κανέναν για την αληθινή του ταυτότητα, θα προσπαθήσει να επιβιώσει επί 12 ολόκληρα χρόνια κάτω από δια­φορετικούς αφέντες κι εξαιρετικά αντίξοες συνθήκες, αναζητώντας την ευκαιρία που θα τον οδηγήσει πίσω στην οικογένειά του. Ο λογοτέχνης, θεατρικός συγγραφέας και σεναριογράφος Τζον Ρίντ­λεϊ («Τυφλή Στροφή» του Όλιβερ Στόουν, στόρι για τους «Τρεις Ήρωες» του Ντέιβιντ Ο. Ράσελ) διασκευάζει το αυτοβιογραφικό χρονικό του Σόλομον Νόρθαπ σαν ακαδημαϊκή βιογραφία, αποφεύγοντας ως επί το πλείστον τους εύκολους συναισθηματικούς εκβιασμούς και τις μελοδραματικές υπερβολές. Περιγράφοντας έναν «καθαρό» κεντρικό χαρακτήρα, ένα γλαφυρό περίγυρο κι ένα δράμα προσωπικό και ταυτόχρονα κοινωνικό, αναβιώνει μια πραγματικότητα που γοητεύει (με τις αντιθέσεις της) όσο και απωθεί (με τις βίαιες και άδικες διακρίσεις της).
Θυμίζει εποχές που έχουμε αφήσει πίσω και προειδοποιεί γι’ αυτές που πλησιάζουν. Είναι το βασικό υλικό για ένα συνταγογραφημένο όσο και στερεό θέαμα, το οποίο εξυπηρετεί ιδέες και κουβαλά μηνύματα, γεμίζει τα ταμεία και μαζεύει διακρίσεις. Αν το «12 Χρόνια Σκλάβος» είναι κάτι περισσότερο από όλα αυτά, οφείλεται καθαρά στην παρουσία του Βρετανού εικαστικού Στιβ ΜακΚουίν­ («Hunger», «Shame») πίσω από την κάμερα, ο οποίος δίνει στις εικόνες του μια ζωώδη ενέργεια αλλά κι ένα σημειολογικό βάθος. Σκηνοθέτης του σωματικού δράματος, το οποίο μετατρέπει σε ψυχολογικό (και από εκεί σε κοινωνικό ή ιστορικό), ο ΜακΚουίν εικονοποιεί με αμεσότητα και δεξιοτεχνία τα πάθη του Σόλομον.
Η μη γραμμική αφήγησή­ του είναι εξαρχής συναισθηματικά­ φορτισμένη, τα πλάνα του θυμίζουν συχνά εικαστικές installations (η αριστουργηματική σεκάνς του κρεμάσματος) και η βία, χωρίς να γίνεται γραφική, πλημμυρίζει το κάδρο. Σκληρές, κομψές και «τιθασευμένες», οι εικόνες του θυμίζουν τον πρωτοπόρο δημιουργό που θαυμάζουμε, εξυπηρετούν όμως ταυτόχρονα και μια φροντισμένη παραγωγή με σαφή εμπορικό στόχο κι ευγενή λόγο ύπαρξης.

ΗΠΑ. 2013. Διάρκεια: 134΄. Διανομή: ODEON.