Η "Αντιγόνη" ηττήθηκε στην Επίδαυρο

Στην πρώτη του εμφάνιση στην Ελλάδα, ο Νορβηγός χορογράφος ΄Άλαν Λουσιέν ΄Όγεν  παρουσίασε, στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου (7-8 Αυγούστου), τη δική του "Αντιγόνη", μια παράσταση χορού με εκτενή σημεία πρόζας, που επιχείρησε να συνομιλήσει με τη σοφόκλεια τραγωδία, αλλά στην πορεία απομακρύνθηκε σημαντικά από αυτήν.

Φυσικά, δεν περιμέναμε μία παράσταση της "Αντιγόνης" αλλά μία παράσταση με αφορμή αυτή, μια παράσταση που ούτως ή άλλως θα προσέγγιζε τη σοφόκλεια τραγωδία μέσω της γλώσσας του χορού και της κίνησης. Αυτό που είδαμε, όμως, ήταν μάλλον μια απογοητευτική παράσταση, η οποία επιχείρησε να θίξει πολλά ζητήματα^. όλα καλά έως εδώ, αν η παράσταση δεν έπασχε τόσο σε επίπεδο δραματουργίας όσο και σε επίπεδο ρυθμού.

΄Όσον αφορά τη σχέση και την έμπνευση από το έργο του Σοφοκλή, η σύνδεση ήταν μάλλον χαλαρή. Τον χορογράφο τον απασχόλησε το θέμα της απώλειας αγαπημένων προσώπων, ο θάνατος, το πένθος, αλλά ελάχιστα το ζήτημα της "ανυπακοής" στην εξουσία ή της τήρησης των ηθικών νόμων, που βρίσκεται στον πυρήνα της πρωτότυπης τραγωδίας.

Η Αντιγόνη του ΄Όγεν δεν παρουσιάστηκε ως μια ηρωίδα που υπερασπίζεται την επιλογή της, που μένει πιστή στο οικογενειακό και ηθικό δίκαιο, που τολμά να παρακούσει τον νόμο, αλλά ως ένα ακόμη θύμα της πατριαρχίας (ούτε, έστω, της πολιτικής βίας). Εντάχθηκε, μάλιστα, σε έναν μακρύ κατάλογο μυθικών αλλά και πραγματικών γυναικών που κακοποιήθηκαν, σκοτώθηκαν, βιάστηκαν, "ακυρώθηκαν", από την αρχαιότητα και τη μυθολογία έως τις μέρες μας.

Παράλληλα, στο νέο κείμενο εντάχθηκαν ένα σωρό ακόμη προβληματισμοί: η τεχνητή νοημοσύνη, ο ισπανικός εμφύλιος (το κείμενο προφανώς δημιουργήθηκε και με τη συμβολή του πολυπολιτισμικού θιάσου), οι σύγχρονοι πόλεμοι, η βία, η καπιταλιστική αγριότητα. Η "Αντιγόνη" έγινε έτσι η αφετηρία για μια ευρύτερη συζήτηση γύρω από τη βία, την εξουσία, το φύλο, την απώλεια και τη σύγχρονη κοινωνία.

Το κείμενο του Σοφοκλή επέστρεψε, εν τάχει, στα μέσα της παράστασης, μέσα από μια ταχύτατη εξιστόρηση της υπόθεσης, για να δώσει αμέσως τη θέση του στη δραματουργία του Όγεν. Η επιλογή θα ήταν θεμιτή, αν το πρόβλημα δεν βρισκόταν στη νέα δραματουργία που κλήθηκε να στηρίξει όλο αυτό το υλικό: μία δραματουργία χωρίς συνοχή, χωρίς ροή, με παράθεση αποσπασματικών σκηνών, πολύ λίγες εκ των οποίων δημιουργούσαν σκηνική θερμοκρασία.

Σίγουρα υπάρχουν άλλα έργα -ακόμη και της αρχαίας ελληνικής γραμματείας- για να θίξει κανείς τα παραπάνω. Παρ' όλα αυτά, ακόμη κι έτσι, δεν θα ενοχλούσαν, αν η δραματουργία ήταν ισχυρότερη, αν οι επιμέρους προβληματισμοί οργανώνονταν σε ένα πιο συνεκτικό σύνολο, αν δεν δημιουργούσαν τρομερά χάσματα ρυθμού και αν δεν οδηγούσαν σε μια παράσταση 135 λεπτών, που με τίποτα δεν δικαιολόγησε αυτή τη διάρκεια.

Υπήρχαν, μάλιστα, και σημεία κάπως απλοϊκά, όπως οι δύο απευθύνσεις προς τους θεατές. Η πρώτη δεν εξυπηρέτησε τίποτε περισσότερο από ένα ακόμη σχόλιο (εν είδει κοινωνικού μηνύματος) για την έμφυλη βία, ενώ η δεύτερη, στο φινάλε, έμοιαζε περισσότερο με έναν εκβιασμό συγκίνησης παρά με οργανικό μέρος της παράστασης. Σε μια δουλειά που ήδη προσπαθεί να χωρέσει τόσα διαφορετικά θέματα, τέτοιες ευθείες παρεμβάσεις δεν προσθέτουν απαραίτητα βάθος· αντιθέτως, υπογραμμίζουν όσα η ίδια η δραματουργία αδυνατεί να κάνει να λειτουργήσουν από μόνα τους.

Χωρίς τα σημεία της πρόζας, πάντως, οι ερμηνευτές/χορευτές κατάφεραν να μεταδώσουν συναίσθημα και συγκίνηση και, κυρίως, να δημιουργήσουν ροή και συνοχή σε μια παράσταση που, δυστυχώς, δεν ανταποκρίθηκε στις γενικότερες προσδοκίες. Είναι στα κινησιολογικά και χορευτικά μέρη, άλλωστε, όπου η παράσταση έβρισκε τη φυσική της γλώσσα. Στα συν της παράστασης, συγκαταλέγονται η μουσική, οι φωτισμοί, αλλά και το σκηνικό, το οποίο, παρά την απλότητά του, αποδείχτηκε πολυλειτουργικό και με νόημα. Όλα αυτά δημιούργησαν ένα εικαστικό και ηχητικό περιβάλλον που στήριξε τις καλύτερες στιγμές της παράστασης και ανέδειξε τη δύναμη της κίνησης.

Η "Αντιγόνη" του ΄Άλαν Λουσιέν ΄Όγεν είχε, αναμφίβολα, την πρόθεση να χρησιμοποιήσει τον μύθο ως όχημα για να μιλήσει για το σήμερα. ΄Όμως η συσσώρευση θεμάτων δεν συνιστά από μόνη της δραματουργική σύνθεση και στην προκειμένη περίπτωση η απόσταση από τον Σοφοκλή δεν καλύφθηκε από μια εξίσου δυνατή νέα πρόταση. ΄Έτσι, μια παράσταση που ξεκίνησε από ένα εμβληματικό κείμενο της αρχαίας ελληνικής γραμματείας, έχασε στην πορεία τόσο τη φωνή της Αντιγόνης όσο και τη δική της.