Η (ελληνική) μυθολογία του Λόρκα συνεχίζει να εμπνέει

Ενόψει της επικείμενης πρεμιέρας του «Ματωμένου γάμου» στο Εθνικό σε σκηνοθεσία της Μαρίας Μαγκανάρη, θυμόμαστε γιατί αυτός ο σπουδαίος δημιουργός σφράγισε το παγκόσμιο και, κυρίως, το ελληνικό θέατρο με τη μοναδική παρουσία του.

Ματωμένος γάμος

Από όλους τους ξένους συγγραφείς που έχουν παιχτεί στην Ελλάδα μόνο ο Λόρκα απέκτησε σχεδόν ταυτότητα ιθαγενούς και έφτασε να θεωρείται κομμάτι του ελληνικού θεάτρου. Ο Ισπανός συγγραφέας (και ποιητής) με την ανδαλουσιανή φλόγα άγγιξε ιδιαιτέρως ένα κομμάτι της μεσογειακής ψυχής του Έλληνα, ενώ σ’ αυτό συνέβαλαν κατά πολύ οι παραστάσεις που τον σύστησαν εδώ, στην καθιέρωσή του δηλαδή από το Θέατρο Τέχνης. Την παράσταση του "Ματωμένου γάμου" το 1947, την πρώτη στην Ελλάδα, υπέγραφε ένα "μαγικό" επιτελείο συντελεστών, δίπλα στον σκηνοθέτη Κάρολο Κουν: Νίκος Γκάτσος στη μετάφραση και τους στίχους, Γιάννης Τσαρούχης στα σκηνικά, Μάνος Χατζιδάκις στη μουσική. Στους ρόλους, ο Βασίλης Διαμαντόπουλος, η Έλλη Λαμπέτη, ο Λυκούργος Καλλέργης, κ.ά. Μάλιστα, η –θρυλική πλέον– μουσική του Χατζιδάκι για την παράσταση διέγραψε αυτόνομη πορεία, συμβάλλοντας στην ελληνική μυθολογία του Λόρκα, όπως έγινε και χάρη στη μελοποίηση της ποίησής του από τον Μίκη Θεοδωράκη, τον Χρήστο Λεοντή, τον Σταύρο Ξαρχάκο, ενώ ο "πολιτικός" Λόρκα –που δολοφονήθηκε από το καθεστώς του Φράνκο, το 1936–, ενέπνευσε το ομώνυμο ποίημα του Νίκου Καββαδία, το οποίο μελοποίησε σε μία εξίσου εμβληματική στιγμή για την ελληνική δισκογραφία ο Θάνος Μικρούτσικος.

Ματωμένος γάμος
Ανδρέας Σιμόπουλος©

Έκτοτε, τα έργα του έχουν σταθερή παρουσία στο ελληνικό ρεπερτόριο, στα κρατικά θέατρα, τα ΔΗΠΕΘΕ, το ελεύθερο θέατρο, σε μικρές σκηνές ακόμη και σε πειραματικές ομάδες, ενώ είναι από τα λίγα που έχουν σπάσει το στάτους του διαχωρισμού σε "κατάλληλα" για τη χειμερινή ή τη θερινή σεζόν και ανεβαίνουν όλο το χρόνο. Παρόλο που, αναμφίβολα, παίζονται συχνότερα τα τρία μεγάλα και, γνωστότερα, δράματά του, ο "Ματωμένος γάμος", η "Γέρμα", το "Σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα", τροφή σε παραστάσεις δίνουν συχνά και τα μικρότερα διαμάντια του ("Δον Περλιμπλίν και Μπελίσα", "Τα μάγια της πεταλούδας", "Δόνια Ροζίτα" κ.ά.).

Λόρκα
Rafael Jauregui Leña©

Γεννημένος το 1898 σε ένα μικρό χωριό της Γρανάδας, ο Λόρκα σφράγισε το παγκόσμιο θέατρο με το απολύτως δικό του ύφος, γήινο και ονειρικό μαζί, που παντρεύει σε ένα υψηλής ευαισθησίας κράμα το ανθρώπινο και ρεαλιστικό στοιχείο με τον υπερρεαλισμό, την αφαίρεση και το συμβολισμό. Ο ίδιος υπήρξε, άλλωστε, γέννημα του πρώτου μισού του 20ού αι. και συναναστράφηκε τους πρωτοπόρους των νέων ριζοσπαστικών καλλιτεχνικών κινημάτων, τον (κινηματογραφιστή) Λουίς Μπουνιουέλ και τον (ζωγράφο) Σαλβαντόρ Νταλί. Οι ιστορίες του αναδύονται από τη γη και από τα ήθη της γενέτειράς του, ενίοτε εμπνέονται και από πραγματικά γεγονότα, όπως αυτά του "Ματωμένου γάμου", όμως ενώ διατηρούν έντονα την επίφαση ενός ηθογραφικού επιχρίσματος, στην πραγματικότητα διαμορφώνουν ένα νέο είδος, αυτό του ποιητικού ρεαλισμού.

Ματωμένος γάμος
Ανδρέας Σιμόπουλος©

Η θεματική των έργων του, ιδιαιτέρως δυναμική, στρέφεται γύρω από τα ζητήματα του έρωτα, του θανάτου και της καταπίεσης που ασκούν στους ήρωες οι δομές της κλειστής –πότε πατριαρχικής, πότε μητριαρχικής– κοινωνίας. Αυτά, σε συνδυασμό με το ηθογραφικό επίχρισμα και τη γοητεία ενός ισπανίζοντος φολκλόρ, έχουν, ενίοτε, αποδειχθεί παγίδες παρερμηνείας του λορκικού έργου, που στον πυρήνα του αφορά τη λαχτάρα του ανθρώπου για ελευθερία (ένας επιπλέον λόγος που τα στοιχεία της φύσης κατέχουν ιδιαίτερη θέση σ’ αυτό). Γι’ αυτό άλλωστε έχουν απασχολήσει, εκτός των καθιερωμένων ανεβασμάτων τους, και ερευνητές σκηνοθέτες: το 1981, ο Θόδωρος Τερζόπουλος ανέβαζε στο ΚΘΒΕ μια αφαιρετική "Γέρμα" με όρους ιεροτελεστικού θεάτρου, ενώ δέκα χρόνια αργότερα η Μαριέττα Ριάλδη παρουσίαζε με το Πειραματικό Θέατρο τον "Ματωμένο γάμο".

Μπαίνοντας στον 21ο αι. η παρουσία του Λόρκα στο ελληνικό θέατρο είναι φθίνουσα, αν και δεν εκλείπει (έχουμε δει έργα του από τους Στάθη Λιβαθινό, Γιάννη Κακλέα, Κωνσταντίνο Ντέλλα, Λένα Κιτσοπούλου, Θανάση Σαράντο). Το αγροτικό περιβάλλον όπου τοποθετούνται και το λαϊκό ύφος τους τα κάνει ίσως να φαντάζουν αναχρονιστικά, όμως ο Λόρκα είναι διαχρονικός, όχι παλιός συγγραφέας: μιλάει για το ατομικό και το κοινωνικό και μάλιστα με μια αστείρευτα ποιητική, ευαίσθητη, βαθιά ανθρώπινη φωνή. Η παράσταση με την υπογραφή της Μαρίας Μαγκανάρη (σκηνικά Κλειώς Μπομπότη, κοστούμια Άγγελου Μέντη, μουσική Μάρθας Μαυροειδή) είναι μια καλή ευκαιρία να την ξανακούσουμε (Εθνικό, Σκηνή "Νίκος Κούρκουλος", από 11/2).

Διαβάστε ακόμα

Τελευταία άρθρα Θέατρο

Ο Πάνος Μουζουράκης "Σκρουτζ" στο ροκ μιούζικαλ του Μεγάρου Μουσικής

Την αγαπημένη "Χριστουγεννιάτικη ιστορία" του Καρόλου Ντίκενς διασκευάζει ο Χρήστος Σουγάρης με πολυμελή θίασο πρώτης γραμμής και σημαντικούς συντελεστές.

ΓΡΑΦΕΙ: ATHINORAMA TEAM
01/12/2022

Πρεμιέρα για την "Τρελή του Σαγιό" στο Παλλάς

Σε μια υπερπαραγωγή ανεβάζει ο Πέτρος Ζούλιας το εμβληματικό έργο του Ζαν Ζιροντού με λαμπερό θίασο.

Γνωρίστε την χορογράφο Πηνελόπη Μωρούτ

Στο Βιομηχανικό Πάρκο ΠΛΥ.ΦΑ παρουσιάσει η Πηνελόπη Μωρούτ τη χορογραφική της δουλειά "The Box - That dead space between us", ένα χορευτικό "παιχνίδι" που πραγματεύεται μεταξύ άλλων την αναζήτηση αυτοπροσδιορισμού.

Θεατρικές πρεμιέρες: Οι νέες παραστάσεις της εβδομάδας

Συγκεντρώσαμε τις παραστάσεις που σηκώνουν αυλαία από 1 έως 7/12 και ξεχωρίζουν.

Ο γάμος

Ο ρεαλισμός και το ντοκουμενταρίστικο ύφος συναγωνίζονται σε αυτήν τη σκηνική απόδοση του σημαντικού νεοελληνικού έργου, που εκθέτει χωρίς ωραιοποιήσεις την κακοποίηση που επιφυλάσσει η οικογένεια και η κοινωνία στα θύματα βιασμού.

Η Στέλλα με τα κόκκινα γάντια

Δυνατές στιγμές και δύο κορυφαίες γυναικείες ερμηνείες σε μια αξιοσημείωτη αλλά και άνιση σκηνική ανάγνωση ενός έργου που συναρπάζει ακόμη, κυρίως για τον πρωταγωνιστικό ρόλο μιας γυναίκας η οποία διεκδικεί με πάθος το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση.

Τάσος Σωτηράκης: "Ποτέ δε λες ποτέ στη ζωή και προχωράς ρισκάροντας"

Το βάπτισμα του πυρός στη σκηνοθεσία έλαβε ο ηθοποιός Τάσος Σωτηράκης με το "Ρίσκο" της Δήμητρας Παπαδήμα στο Olvio κι αυτό έγινε η αφετηρία για μια όμορφη συζήτηση.