«Διότι ποτέ ανασκαφή εν Αθήναις, όσον και αν γίνει δαπανηρά, δεν μένει ακερδής», είχε καταλήξει το 1869 ο αρχαιολόγος και επί δεκαετίες μέλος στην αρχαιολογική υπηρεσία της Αθήνας, Στέφανος Κουμανούδης. Ένα ρητό, το οποίο με τα χρόνια διαδόθηκε, καθώς οι ανασκαφικές επιχειρήσεις το επιβεβαίωναν διαρκώς, και εν τέλει έγινε κοινή παραδοχή σε απλούστερη μορφή που λέει ότι όποια πέτρα κι αν σηκώσεις στην Αθήνα, θα βρεις αρχαία.
Ο αρχαιολογικός χώρος του Κεραμεικού, η Αρχαία Αγορά και η γειτονιά στα έγκατα του Μουσείου Ακρόπολης είναι μερικά εμβληματικά παραδείγματα που δίνουν την αίσθηση, ωστόσο δεν είναι παρά μερικές κορυφές του ιστορικού «παγόβουνου» που απλώνεται σε όλο το κέντρο, κάτω απ’ την Ακρόπολη.
Τα κομμάτια του παζλ μόλις συμπληρώθηκαν. Ένα αξιέπαινο έργο ανάδειξης του αρχαιολογικού πλούτου της Αθήνας με σύγχρονα μέσα τεχνολογίας ολοκληρώθηκε από την ομάδα Δίπυλον, ύστερα από πολλή έρευνα και επιμονή. Η πρωτοποριακή ψηφιακή πλατφόρμα «Χαρτογραφώντας τις Αρχαιότητες των Αθηνών» που έκανε πρόσφατα launch (μέγας δωρητής: Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος) παρέχει ελεύθερα ένα πολύτιμο εργαλείο τόσο σε ερευνητές όσο και σε κατοίκους ή επισκέπτες που θέλουν να περιηγηθούν στον αστικό ιστό ανακαλύπτοντας το μακρύ αθέατο παρελθόν του.
«Προσπαθήσαμε να αποδώσουμε σε έναν χάρτη την εικόνα της τοπογραφίας της αρχαίας Αθήνας με τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια», αναφέρει η ομάδα Δίπυλον. «Με τη χαρτογράφηση των σωστικών ανασκαφών, σκοπός του έργου είναι η ανάδειξη των όψεων μιας εντελώς άγνωστης Αθήνας». Το αποτέλεσμα είναι, πράγματι, εντυπωσιακό.
Με τη βοήθεια των γεωγραφικών συστημάτων πληροφοριών (GIS) και συναφών διαδικτυακών τεχνολογιών (web-mapping), ο επισκέπτης δύναται –τόσο από το σπίτι του όσο και σε μία βόλτα με το κινητό στο χέρι– να εντοπίσει στο χάρτη όλα τα αρχαιολογικά κατάλοιπα που είτε είναι εμφανή ή κρύβονται κάτω απ’ το μπετό της πόλης. Στη βάση δεδομένων της πλατφόρμας περιλαμβάνονται όλες οι θέσεις των σωστικών ανασκαφών που έχουν πραγματοποιηθεί στην Αθήνα εδώ και 160 χρόνια σε μια έκταση περίπου 6.700 στρεμμάτων που αφορά την πόλη εντός των τειχών (ναι, η Αθήνα ήταν βεβαίως μια οχυρωμένη πόλη) καθώς και μια ζώνη πέριξ αυτών.
Τα κατάλοιπα, όπως είναι οι δρόμοι, οι αγορές, τα κτίρια, τα λουτρά, κ.ο.κ. κατηγοριοποιήθηκαν βάσει της περιόδου που κατασκευάστηκαν, απ’ τη νεολιθική έως την ύστερη ρωμαϊκή εποχή, προστέθηκαν φωτογραφίες απ’ τις ανασκαφές και κατόψεις, ενώ μέσω των επιλογών που προσφέρει ο διαδραστικός χάρτης, ο επισκέπτης μπορεί να διαμορφώσει εικόνα για το πώς αναπτύσσονταν χωρικά τα επιμέρους συστήματα του αρχαίου ιστού (π.χ. αναζήτηση μόνο των θρησκευτικών δομών). Πρώτη φορά πραγματοποιείται ένα έργο τέτοιου βεληνεκούς και το αποτέλεσμα είναι, πράγματι, εντυπωσιακό.
«Προσπαθήσαμε να αποδώσουμε σε έναν χάρτη την εικόνα της τοπογραφίας της αρχαίας Αθήνας με τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια», αναφέρει η ομάδα. «Με τη χαρτογράφηση των σωστικών ανασκαφών, σκοπός του έργου είναι η ανάδειξη των όψεων μιας εντελώς άγνωστης Αθήνας. Σχεδιάστηκε με τέτοιο τρόπο ώστε να τιθασεύσει τον όγκο του υλικού για τον ερευνητή και ταυτόχρονα να παρέχει πληροφορίες για τις αφανείς αρχαιότητες προς κάθε ενδιαφερόμενο πολίτη ή επισκέπτη, ελπίζοντας στην ευαισθητοποίηση του ευρύτερου κοινού για το υπάρχον αρχαιολογικό απόθεμα».
